منبع تحقیق با موضوع نیاز اطلاعاتی، نیازهای اطلاعاتی، صاحب نظران، سیستم اطلاعاتی

دانلود پایان نامه ارشد

عيني
نياز اطلاعاتي مسئله گرا
– موضوع ومضمون کاملاٌتحديد شده و روشن است
– درخواست اطلاعات،با بياني روشن وواژه هايي دقيق اظهار مي شود.
– سرعت ارضاي نياز اطلاعاتي بستگي به سرعت ارائه مدرک دارد . با دريافت اطلاعات ، نياز کاملاٌمرتفع مي گردد.
– حدود موضوع ومضمون به وضوح تعريف ودقيق نشده است.
– در خواست اطلاعات لزوماٌ با نيازمنطبق نيست.
– نيازاطلاعاتي در هر شرايط به طور کامل ارضا نمي گردد.
– محدوده ومضمون نيازاطلاعاتي ممکن است.
– هنگام دريافت اطلاعات يادزيافت مدارک دستخوش تغيير گردد و حتي گسترش يابد.
– براي مدت طولاني همچنان باقي مي ماند.

جدول 2-3 انواع نیاز اطلاعاتی (داورپناه ،1386)
درنياز اطلاعاتي عيني، حد مرز نيازهاي اطلاعاتي به خوبي روشن است وبه همين لحاظ پاسخگويي کامل و دقيق به اين نوع نيازها وارضاي آنهابه دليل سهولت انتقال و شفاف بودن امکان پذير است و هراستفاده کننده، دقيقاٌ به پاسخ مورد نظر دسترسي پيدا مي کند. در نياز اطلاعاتي مسئله گرا،باتوجه به عدم دقيق بودن مضمون، چه بسا پاسخگويي به نياز موجب واکنش هاي متفاوت درافراد شود، چرا که نيازهاي اطلاعاتي ممکن است با پاسخ هاي مختلفي که نتيجه آن تفسير هاي مختلفي دارد ارضا شود.
مرورتقسیم بندی انواع نیازهای اطلاعاتی نشان دهنده آن است که صاحب نظران مختلف ازرویکرد های متفاوت به این پدیده توجه کرده اند.برهمین اساس می توان انواع نیاز های اطلاعاتی را در سه مقوله زیردسته بندی کرد: (داورپناه ،1386)
1-انواع نیاز اطلاعاتی از نظر اداراک: (داورپناه ،1386)چون نیاز اطلاعاتی امری درونی،ذهنی و وابسته به شناخت است، برخی صاحب نظران برمبنای چگونگی ادراک فردنیازاطلاعاتی رادرانواعی مانند
«احساس شده» و«نیاز اطلاعاتی ذهنی»دسته یندی کرده اند.ازآنجاکه اساسی ترین کارکردشناخت ادراک است بنابراین، از این بُعدمی توان نیاز اطلاعاتی را به دونوع:
الف: نیاز اطلاعاتی ادراک شده / تشخیص داده شده .
ب: نیاز اطلاعاتی ادراک نشده/تشخیص داده نشده .
2-انواع نیازهای از نظر نحوه بیان: از تمام نیازهای اطلاعاتی ادراک شده فقط بخشی به اقدام مثبتی در کسب اطلاعات می انجامد. دراین مقوله صاحب نظران به این نکته توجه داشته اند که مکنونات ذهنی وادراک شده باید بواسطه بیان جلوه عینی پیدا کند؛ نیازاطلاعاتی«بیان شده»، «بیان نشده»و«نیاز مسکوت» دراین دسته می گنجد. ازاین دیدگاه دسته بندی یورلندیعنی «نیاز اطلاعاتی ذهنی» و«نیاز اطلاعاتی عینی» منطقی تربه نظر می رسد واز پشتوانه نظری محکمی(پوپر،تیلور57و…)برخورداراست. (داورپناه ،1386)
3-انواع نیاز اطلاعاتی ازنظراطلاعات مورد نیاز :برخی صاحب نظران همچون ویستی وتاگو58 انواع نیاز اطلاعاتی را برحسب نوع اطلاعات مورد نیاز،هدف و استفاده دسته بندی کرده اند. این دیدگاه به ماهیت و مفهوم نیاز اطلاعاتی توجهی ندارد، بلکه بر انواع اطلاعات موردنیاز تأکید دارد. بنابراین دسته بندی های این گروه در قالب انواع نیاز های اطلاعاتی خالی ازاشکال نیست. اطلاعات مورد نیازآدمی به اندازه تنوع انگیزه ها وفعالیت های اجتماعی متنوع و متکثّراست وتنها می توان درسطحی کلی آنها را مقوله بندی کرد. انواع نیازهای اطلاعاتی ازنظر نظام اطلاع رسانی: نظام های اطلاع رسانی در پی پاسخگویی به تقاضاهای رسیده هستند.از مجموع تقاضاهای بالقوه،اکثرنظام های اطلاعاتی فقط بخشی را دریافت می کنند.از این دیدگاه می توان نیاز اطلاعاتی را به دونوع :
الف:نیاز اطلاعاتی ارضاء شده، برآورده شده
ب:نیاز اطلاعاتی ارضا نشده/برآورده نشده تقسیم کرد. (داورپناه ،1386)
2-22. عوامل بوجود آورنده نیازهای اطلاعاتی
نیاز اطلاعاتی دریک زمینه اجتماعی بروز می کند. هرفرد برای رفع نیازهاومصارف اطلاعاتی خوددر محیط، فضاهای استفاده از اطلاعات59 یا اکولوژی اطلاعات زندگی می کند. در واقع ، این حضور جامعه است که مبادله اطلاعات را ممکن می سازد.
2-22-1. ویکری60(1380) معتقد است یک شهروند درزندگی روزمره خود نیازدارد از قابلیت دسترسی ،کیفیت، و هزینه های بسیاری ازچیزها مانند کالاها وخدمات مصرفی، خدمات بهداشتی، امکان آموزشی و…. اطلاع داشته باشد. در رابطه با شغل ،هر شهروندی به اطلاعات “فنی” درباره فرایند کار، اطلاعاتی از قبیل اینکه آیا یک کاردستی است یا دفتری،فنی ،نظارتی، مدیریتی ،آموزشی، عملی، یا هر نوع کاردیگری نیازمنداست؛ و همچنین به اطلاعات “اداری” در مورد محیط کار، مانند قوانین ومقررات کار؛ اطلاعات “شخصی” درباره حرفه و شرایط کار نیاز دارد؛ و نیز به اطلاعاتی درباره انجمن صنفی خود نیازمند است.چنانچه شغل موردنظر یک شغل خدماتی است، درآن صورت علاوه براطلاعات فوق، درباره مشتریان آن خدمات، دربارۀ عرضه کنندگان کالا های مربوط به آن خدمات، و دربارۀ مقررات حاکم برآن خدمات اطلاعاتی مورد نیازخواهد بود. کسانی که درسازمان های تولیدی مشغول به کارهستند به اطلاعات فراوانی دربارۀ بازار، محصولات رقیب، مواد خام، روشهای فنی ومدیریتی جدید، قانونی، منابع مالی، کارگران و خدماتی مانند آب وبرق و حمل ونقل نیازدارند. (داورپناه ،1386)
2-22-2.کرافورد61: (1993) نیز معتقد است نیازهای اطلاعاتی به موارد زیر بستگی دارد و به عبارت دقیق تر عوامل وزمینه های بروز نیاز اطلاعاتی در افراد است: (داورپناه ،1386)
1-فعالیت های شغلی 2- دامنه یا حیطه علایق 3- دراختیاربودن تسهیلات 4- سلسله مراتب شغلی افراد 5- عوامل برانگیزاننده نیازهای اطلاعات 6- نیاز به تصمیم گیری 7- نیاز به جستجوی اندیشه های نو 8- نیاز به اعتباربخشی اندیشه های درست 9- نیاز به ادای سهم حر فه ای 10- نیاز به برقراری الویت در کشف و جز آنها .
نیاز اطلاعاتی کاربران از نظر شکل و کیفیت ظهور،مناسب، کاربرد و درجه ارضای نیاز، تحت تأثیر عوامل یامتغیرهایی است که بعضاٌ کنترل آنها دشوار است؛ اما بهرحال تأثیر آنها در چرخه پیدایش تا تأمین وکاربرد، قابل چشم پوشی نیست. از نظر کرونین62 این عوامل عبارتند از: (داورپناه ،1386)
1- دامنه منابع اطلاعاتی که دردسترس است 2- نوع اطلاعاتی که مورد استفاده قرارمی گیرد و فواید آن برای کاربر 3- زمینه، انگیزش ،جهت گیری تخصصی و سایرویژگی های فردی کاربر4-نظام های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی پیرامون کاربر 5- نتایج کاربرد اطلاعات.
نیکولاس(2000)زمینه های موضوعی مورد علاقه یک جامعه خاص،کارکرد هاواهداف جستجوی اطلاعات ماهیت آن(نظری،تاریخی،توصیفی وغیره)سطح فکری آن،دیدگاه هاوغیره را اجزاء تشکیل دهندۀ نیاز اطلاعاتی می داند.
2-22-3 از نظر لاین وگاروی63(2002) : نوع شغل و کار یکی از مهم ترین عوامل اثرگذار برنیازهای اطلاعاتی افراد است. ویژگی های شغلی، آشنایی حرفه ای وانگیزش وخصلت فردی شاغل ازعوامل مهم این حوزه می باشدورشته یا حوزه موضوعی مثل علوم پایه،پزشکی، فنی ومهندسی،علوم انسانی و…که فرد درآن کار می کند نیزاز دیگر عوامل تأثیر گذار است. به علاوه نظام های اجتماعی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی وحقوقی عواملی هستندکه درسطح کلان برنیاز های اطلاعاتی افرادوجامعه اثر می گذارند.
2-22-4. لالو64(2002) نیز معتقد است که نظامات مختلفی وجود دارند که نیاز اطلاعاتی دانشمندان تأثیر می گذراند .این نظامات عبارتنداز: ویژگی های ذهنی(انگیزش،هوشمندی وخلاقیت، ساخت شناختی)،گروه کاری، سازمان رسمی،دانشگاه نامرئی،گروه مرجع،(گروهای غیررسمی که دررشته محقق مرجعیت علمی دارند) ،عضویت در گروه هاوانجمن ها، نظام سیاسی و زمینه فرهنگی.
2-22-5.از نظر یورلند65(2002) :نیازهای اطلاعات به ماهیت مسئله، ماهیت دانش دردسترس، وبه قابلیت کاربر بستگی دارد. چون مشکلات اطلاعاتی بسیار هستند ؛ بنابراین ،نیازهای اطلاعاتی باید از طریق متغیر های نظری و پارادایمی، اجتماعی شوند. درخواست اطلاعاتی کاربران، در واقع بیان نیاز های اطلاعاتی ذهنی آنان است، که ممکن است،که ممکن است با نیازهای واقعی وعینی آنان متفاوت باشد.دو نظریه متفاوت درباره موضوعی واحد، نیاز های اطلاعاتی و(در سطح عمیق تر) معیار های ربط متفاوتی را ایجاد می کنند. بنابراین نیاز اطلاعاتی براساس رویکرد های نظری متفاوت درباره یک موضوع خاص که توسط افراد یک جامعه مطرح شده اند شکل می گیرد.دیدگاه های جالب جامعه معمولاٌدر قالب برنامه های رسمی آموزشی، اولویت های پژوهشی، اولویت های سر دبیری مجلات علمی ،درمعیار انتخاب محمل های اطلاعاتی ونظایر آن منعکس می شوند. همان گونه که پارادایم ها توسعه یا تغییر می یابند، این الویت ها نیز رسمیت می یابند یا تغییر می کنند. کسانی که دیدگاه غالب راقبول ندارند باید برای گرداوری اطلاعات رقیب و تغییر دیدگاه غالب ،بیشتر تلاش کنند. افراد ممکن است به دلیل ارتباطات پیچیده ای که میان آنها حکم فرما است، نیازهای اطلاعاتی زیادی داشته باشند. (داورپناه ،1386)
2-22-6.گوری66 واسکات مورتن67 (1971) بیان می دارند که هر سیستم اطلاعاتی باید سه نوع اطلاعات را برای سطوح مختلف مدیریت وسازمان تهیه نماید. طراحی سیستم اطلاعاتی باید درجهت برآورده کردن نیازهای اطلاعاتی در هر سه سطح صورت پذیرد. این نیازهای اطلاعاتی عبارتند از :
الف – اطلاعات لازم برای تصمیم گیری های استرانژیک : اطلاعاتی در زمینه پدیده های برون سازمانی مانند روند عمومی اقتصاد، روند تغییرات فناوری، عملکرد رقبا و نظایر آن هستند. جمع آوری و تجزیه وتحلیل این اطلاعات، به دلیل اینکه خارج از کنترل سازمان هستند، به راحتی امکان پذیر نیست. مدیران عالی سازمان، بیشترین استفاده را از این نوع اطلاعات می نمایند. (اخوان صراف،1382)
ب- اطلاعات لازم برای کنترل مدیریت :این نوع از اطلاعات، غالباٌ مورد استفاده مدیران میانی سازمان هستند. به دلیل حساسیت مدیران میانی درمورد فعالیت های واحدهای تحت سرپرستی خود، لازم است کلیه اطلاعات تفصیلی در مورد فالیت ها، چگونگی برخورد با مسائل و مشکلات، عمل و عکس العمل عرضه کنندگان کالاها و خدمات ومسائلی ازاین قبیل توسط سیستم اطلاعاتی تهیه گردد. اینگونه اطلاعات باید به صورت خلاصه ای از فعالیت ها و پدیده های درون و برون سازمان تنظیم شوند.
ج- اطلاعات لازم برای نظارت برعملیات: سیستم اطلاعاتی باید اطلاعات مربوط به عملیات روزانه وهفتگی را به صورت تفصیلی وبسیاردقیق برای مدیران عملیاتی تهیه نماید. به طورمثال دریک کارخانه، مدیر تولید باید کلیه اطلاعات مربوط به خطوط تولید ازقبیل میزان ونوع مواد اولیه،عملکرد ماشین آلات وتجهیزات و کارگران رادر دسترس داشته باشد.
علاوه بر تعیین نیازهای اطلاعاتی براساس سطوح سازمانی که بدان اشاره گردید ، می توان نیازهای اطلاعاتی را به تفکیک محل استفاده از آنها نیز طبقه بندی نمود. براین اساس معمولاٌ سه گروه عمده از نیازهای اطلاعاتی در نظر گرفته می شوند که شامل اطلاعات مورد نیاز سازمان ،اطلاعات مورد نیاز پایگاه های داده و اطلاعات مورد نیاز سیستم های کاربردی ،می باشند. (اخوان صراف،1382)
2-23. نحوه تعیین نیازهای اطلاعاتی
بدست آوردن مجموعه ای کامل وصحیح از نیازهای اطلاعاتی، معمولاٌ کاری دشوار است. برخی ازدلایل این امررا می توان در محدودیت های افراد پردازش کننده اطلاعات، انحراف افراد در انتخاب واستفاده ازداده ها، تنوع و پیچیدگی نیازهای اطلاعاتی، انحراف افراد در انتخاب و استفاده از داده ها، تنوع و پیچیدگی نیازهای اطلاعاتی، عدم ایجاد درک و شناخت مشترک بین کاربران و تحلیلگران در هنگام تعریف نیازها و عدم تمایل بعضی کاربران برای تعیین نیازها، جستجو نمود .با توجه به دلایل مذکور، لازم است روش های متفاوتی برای تعیین نیازها پیش بینی شوند تا بسته به شرایط موجود نسبت به انتخاب یک یا چند روش اقدام نمود. برخی از این روش ها مورد بررسی قرار می گیرند. (اخوان صراف،1382)
2-23-1. دریافت نیازهای اطلاعاتی از مشخصات سیستم مورد استفاده
در این نگرش، فرایند تحلیل و تعیین نیازها با بررسی اهداف، ویژگی هاو ساختارسیستم موجود شروع شده و پس از انجام این بررسی، چارچوبی برای تعیین نیازهای اطلاعاتی بنا می گردد. استفاده از این نگرش زمانی مفید خواهد بود که

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق با موضوع نیاز اطلاعاتی، نیازهای اطلاعاتی، معرفت شناختی، رفتار اطلاع یابی Next Entries منبع تحقیق با موضوع سیستم اطلاعاتی، نیازهای اطلاعاتی، عوامل بحرانی، تحلیل عوامل