منبع تحقیق با موضوع نیاز اطلاعاتی، نیازهای اطلاعاتی، معرفت شناختی، رفتار اطلاع یابی

دانلود پایان نامه ارشد

اطلاعات واقع مي شود. اين زمينه يا موقعيت شناختي، حالتي پويا دارد. انسان سازواره اي پويا است؛ يعني نظامي از نيروي در حال تعادل ميان نيروهاي داخلي وشرايط خارجي است، و براي حفظ تعادل نظام است که تأمين نيازهاي معيني ضرورت پيدا مي کند. چون نيروي داخلي وشرايط خارجي درتغييرند، پس نظام به طور مداوم در حال تأمين نيازهاي خويش است. مدار شناخت و حقيقت برمحوريت ذهن است و چون عالم ذهن هيچ گاه وضعيت ثابت و ايستايي ندارد ، پس نياز اطلاعاتي که همان موقعيت شناختي اي است که فرد هر لحظه در آن قرار مي گيرد، ايستا نيست ولحظه به لحظه نو مي گردد، « هارتر44 » معتقد است نياز اطلاعاتي يا همان زمينه يا موقعيت شناختي ،پيوسته درتغيير است وحتي درحين مطالعه مدارک بازيابي شده از پايگاه اطلاعاتي نيز اين تغيير وضعيت شناختي ادامه دارد؛ زيراباخواندن هرمدرک، انگاره هاي خاصي ممکن است نمايان گردد. یورلند45(2002)اظهار می دارد که مباحثی شبیه اینها عمدتاً رویکردی شناختی از مفهوم نیاز اطلاعاتی است. (داورپناه ،1386)
2-19-1 نظریه وارلج:
وارلج46 مجموعه عناصر مطرح در چنین تعاریف شناختی از نیاز اطلاعاتی را به صورت زیرخلاصه می کند: نیاز درک این مفهوم است که وجود عدم اطمینان، شکاف یا تعارض در دانش،موجب ناکامی در احساس هوشمندی است. برخلاف تعاریف فوق که در همه آنها تلاش می شودتا ضرورت منشأ نیاز اطلاعاتی تعریف شود،گراس به نیاز اطلاعاتی از منظر ارتباط این مفهوم با فعالیت حاصل ازآن توجه کرده است. او معتقد است که نیاز عمل شتاب دهنده ای است که تعادل رفتار اطلاع یابی میزان جنبش یا انرژی حرکتی خودرا از آن دریافت می ماند. (داورپناه ،1386)
2-19-2 نظریه دروین
از نظر دروین47(1992) نیاز اطلاعاتی مانع حرکت پیش رونده فرد در زمان و فضای شناختی است.فرد با فاصله یا شکافی مواجه است که بایستی با طرح پرسش ها،خلق اندیشه هاویامراجعه به منابع آن را پر کند. چنین شکاف یا فاصله ای صرفاً به صورت انتزاعی حاصل نمی شود،بلکه در فرایندوقایع،رخدادها و موقعیت های خاص احساس می شود.براین اساس دروین نیاز اطلاعاتی را به مثابه نوعی فاصله یا شکاف تعریف کرده است.ازنظراونیازاطلاعاتی درقلمرویی وجود داردکه درآن موقعیت واقعی باموقعیت مطلوب یامورد نظر فاصله دارد.دروین این فرایند را در قالب مثلث به تصویر کشیده است.
موقعیت

شکاف /نیاز استفاده

شکل 2-2 شماره مثلث شکاف شناختی دروین(داورپناه ،1386)
دروین موقعیت را بستر زمان و فضای معرفت شناختی می داند که درآن فرد به عنوان موجودی جدا و مجزا از سایر بافت ها یا زمینه های معرفت شناختی شناخته می شود. به بیانی دیگرموقعیت نقطه ای اززمان وفضا است که درآن فردمفهوم سازی می کند.شکاف بُعدمبهم موقعیت است که درآن احساس نیازفرد را ترغیب می کند تا در جهتی گام بردارد که مؤثرومطلوب به نظرمی رسد.
2-19-3 نظریه پائو
پائو(1379) معتقد است که مفهوم مبهم نیاز اغلب ناشی از چند مشکل حل نشده است احتمال دارد این مفهوم به کار وابسته باشد احتمال می رود این مشکل که فرد در می یابد گنجینه دانش موجود او برای برآمدن ازپس وظیفه وکار در دست بسنده نیست و نمی تواند تضادهای زمینه ای موضوعی را برطرف کند، یا خلاء موجود در میدان دانش را پرکند، پیش می آید. چنین نیازی احتمال دارد برزبان آید یا اصلاًنیاید،احتمال داردحتی فرد از کلّیت این نیازها بی خبر باشد. از نظر پائو مشکل اطلاعاتی زمانی پدیدار می شود که میزان آگاهی فرد درباره مسئله ای در جهان کافی نباشد. اما همه موارد به راه حل نیاز ندارد. چنانچه از نظرشخص این مسئله تااندازه ای حائز اهمیت باشد ونیاز فزاینده ای به رفع عدم اطمینان و رسیدن به مقصود وجود داشته باشد، مسئله درذهن آگاه وی خواهد نشست. در این مرحله مشکل اطلاعاتی تبدیل به نیاز اطلاعاتی می شود.از اینرو هر مشکل اطلاعاتی لزوماً تبدیل به نیاز اطلاعاتی نمی شود. نیاز اطلاعاتی از میل به آگاهی سرچشمه می گیرد. وجود انگیزه است که مشکل را به نیاز تبدیل می کند. بنابراین پائوبین مشکل اطلاعاتی و نیاز اطلاعاتی تمایزقائل شده است. (داورپناه ،1386)
یک سیستم اطلاعاتی به مثابه عامل اصلی درانتقال وانتشاردانش ازمنابع اطلاعات به کاربران، باید تأمین اطلاعات مورد نیاز استفاده کنندگان درزمان مناسب، همگون با نیازها ووضعیت وشکل دسترسی آسان وراحت به اطلاعات را سرلوحه هدفهای خود قرار دهد. اطلاع رسانان و کتابداران باید شرایطی را که به  موجب آن، استفاده کنندگان – به دلیل عدم دسترسی به اطلاعات ناگزیر می شوند ازاطلاعات ناقص، مخدوش و قدیمی استفاده کنند، به سود آنان دگرگون سازند. (عینی،1384)
2-20 تاریخچه پرداختن به نیاز اطلاعاتی در سطح جهان و ایران
اطلاع‌يابي برای انسان حياتي و ضروري است. انسان در زندگي براي رفع نيازهاي خود، اطلاع‌يابي مي‌نمايد. از نظر مارچونين199348فرايند اطلاع‌يابي از زندگي انسان نشات مي‌گيرد. در عصر پيش از خواندن، انسانها در حوزه های مختلف زندگي روزمره اطلاع‌يابي مي‌كردند. براي مثال؛ مناسب‌ترين محل براي مسكن، بهترين راه شكار، راههاي مراقبت از بيمار، … (ادهمی،1383)
از زمان جنگ جهاني دوم، شمار زيادي از نيازهاي اطلاعاتي و مطالعات كاربردي در جهت فهم چگونگي تجربه گروههاي مختلف مردم در نيازهاي اطلاعاتي و اينكه چگونه اين نيازها تعامل دارند، مورد استفاده قرار گرفته‌اند. نياز اطلاعاتي و كاربردی دانشمندان، مهندسان، دكترها و دانشجويان همانند شهروندان و كارمندان دولت، موضوع بررسي و تحقيق بوده‌اند. در سالهاي اخير، دروين49(1983،1992) چگونگي ادراك انسان را از نيازهاي اطلاعاتي به عنوان شكافهاي ادراكي مورد بررسي قرار داده است. ظاهراً، مردم از طريق مكان و زمان حركت مي‌كنند و از طريق تجارب خود قدم برمي‌دارند. از آنجا كه افراد مي‌توانند از تجارب خود به دريافت اطلاعات برسند، در موقعيتي ناتوان مي‌شوند. براي عبور از اين شكاف، افراد برای کسب اطلاعات از طريق يافتن مفهوم جديدادامه مي‌دهند.
آلن50 معتقد است که نيازهاي اطلاعاتي، زمانی به وجود می آیند كه دانش افراد نقصان يابد.آلن نيازهاي اطلاعاتي را به عنوان شكافهاي اطلاعاتي می داند كه وقتي زندگي شخص با دانش يا ساختارهاي ادراكي‌اش تعامل دارد مورد تجربه قرار مي‌گيرد. شخيص نيازها در پاسخها مؤثر است و بيشتر احساس مي‌شود تا فهميده شوند. وقتي تشخيص و ادراك وجود نداشته باشد، عدم محرز بودن ايجاد مي‌شود. (ادهمی،1383)
پس از جنگ جهانی دوم و با افزایش اطلاعات علمی و فنی در زمینه‏های گوناگون، بحث رفتار اطلاع‏یابی برای اولین باردرکنفرانس اطلاعات علمی انجمن سلطنتی انگلستان درسال 1948 مطرح شد. دراین کنفرانس، مطالعاتی درباره نحوه استفاده کاربران از اطلاعات ارائه و آغازگر رویکردی جدید در مطالعه رفتار اطلاع‏یابی انسان شد.ده سال بعد، در سال1958، کنفرانس بین‏المللی اطلاعات علمی درواشنگتن، مطالعات رفتار اطلاع‏یابی را پیگیری کرد. پیش ازظهور رایانه برای ذخیره وبازیابی اطلاعات و در فاصله دهه 1940 تا 1960 محور اصلی بر استفاده از اطلاعات متمرکز شده بود. پس از این دوره به نیازهای اطلاعاتی نیز پرداخته شد. اولین پژوهش در این زمینه در سال 1972- 1973 در بالتیمور51 امریکا انجام گرفت که موضوعات آن درباره نیازهای اطلاعاتی جامعه شهری، چگونگی تأمین آنها و امکان تأمین این نیازها از سوی سازمان‏ها بود. به نظرمی‏رسد برای اولین بار پالمر در اواخر دهه 1980 به رفتار اطلاعاتی گروهی از دانشمندان می‏پردازد. نتایج پژوهش وی نشان داد که رشته تخصصی، سازمان یا محیط شغلی و شخصیت، بر رفتار اطلاع‏یابی مؤثر است در اواسط دهه 1980، در پاسخ به ابراز نیاز به تمرکز بیشتر بر کاربران به جای نظام، حوزه رفتار اطلاع‏یابی تغییر عمده‏ای را هم در مفهوم‏آفرینی و هم درطراحی پژوهش‏ها تجربه کرد. اکثر مطالعات حوزه استفاده و کاربران با به‏کارگیری کامل‏تر در مطالعه رفتار اطلاع‏یابی به بررسی رفتار اطلاع‏یابی تغییر شکل داد. مشخصه این امر، تغییری درماهیت جمع‏آوری داده‏ها ازبررسی گروه‏های بزرگ ازطریق پرسشنامه یا مصاحبه ساخت‏یافته به مطالعه گروه‏های کوچک از طریق مشاهده و مصاحبه‏های ساخت‏نیافته بود. همچنین، مشخصه مهم دیگر آن تحول در ماهیت رویکرد تحلیل، به‏ویژه با تلاش آشکار برای تولید الگوهای اطلاع‏یابی افراد یا گروه‏ها بود. یکی از بهترین نمونه‏های این نوع رویکرد تحلیلی را می‏توان درآثار تأثیرگذاردیوید الیس52(2003 )یافت از هنگامی که نقش وجایگاه کاربران درسیستم های اطلاع رسانی موردتوجه واقع شد،مطالعه برای شناخت نیازهای اطلاعاتی در دستورکارمتخصصان اطلاع رسانی قرارگرفت،به طوری که درفاصله سال های 1950 تا1970 بیش از 600 گزارش مطالعه درباره رفتار اطلاع یابی کاربران وشیوه استفاده از اطلاعات در سیستم های اطلاع رسانی منتشر شد. (داورپناه،1386)
این مطالعات بابرگزاری اجلاس«فید:فدراسیون بین المللی دکومانتاسیون53 »درسال 1965وبامباحثی که دراین کنفرانس مطرح گردید،شتاب بیشتری گرفت.دراین اجلاس چندین مقاله درباره نیازهای اطلاعاتی،روش های یررسی ومطالعه نیازهای اطلاعاتی دررشته های علمی ارائه گردید.نقطه اوج این مطالعات،برگزاری اجلاس«فید»درمسکو،بامحوریت موضوع«نیاز هایاطلاعاتی»بود.در کتاب سال «فید»144 عنوان منبع اطلاعاتی که بطور خاص به بحث درباره نیاز های اطلاعاتی می پرداختند،درج شده بود.این منابع در دوره زمانی 1967 تا1373 منتشر شده بودند.بررسی انجام شده در سال1979 نشان دادکه این میزان در طی سال های 1972 تا سال 1978،یعنی در یک دوره زمانی تقریباً هفت ساله به 117عنوان رسیده است.درنیمه دوم سال2006 تعداد عناوین منابع موجود(به صورت مقاله،گزارش،طرح تحقیقاتی وتک نگاری) درباره نیازهای اطلاعاتی که در«لیزا:چکیده نامه علوم اطلاع رسانی کتابداری» درج شده به رقمی بیش از 2441 عنوان می رسدکه اختصاصاًبه مطالعه درباره نیازهای اطلاعاتی پرداخته است. (بابایی،1386)
سیراین مطالعات نشان می دهد که هیچ ابهامی دراهمیت وجایگاه مطالعه دربارهُ نیازهای اطلاعاتی وجود نداردوجهت گیری مطالعات به تدریج ازمباحث کلی وعام به سوی مورد پژوهی ومطالعه نیازهای اطلاعاتی کاربران خاص سوق پیدا کرده است.مثلاًبراساس مطالعه کرافورد54طی سال های 1977-1975 درحدود 83 درصدازمطالعات درباره نیاز های اطلاعاتی و استفاده از اطلاعات که در قالب تک نگاری مقاله و گزارش منتشر شده اند،کاربردی بوده اند. وی این مقوله را بدین گونه طبقه بندی کرده است: علوم فیزیکی،علوم پایه وفن آوری، علوم اجتماعی،علوم زیستی، بهداشت،نیازهای انسانی، ارتباطات وسیستم ها ومراکزاطلاعاتی. (بابایی،1386)
2-21.انواع نيازهاي اطلاعاتي
يورلند (2002) نياز اطلاعاتي را به دوگروه : “نيازهاي اطلاعاتي ذهني” که در ذهن فرد وجوددارد ؛ و”نيازهاي اطلاعاتي عيني يا واقعي” تقسيم مي کند.
ويتيس و همکارانش (1993) نيازهاي اطلاعاتي را در قالب انواع زير دسته بندي کرده اند: (داورپناه ،1386)
1-نياز اطلاعاتي جديد ؛ 2- نيازبه شفاف سازي اطلاعات پيش داشته ؛ 3- نياز به تأييد اطلاعات پيش داشته ؛ 4- نياز به شفاف سازي باورها و ارزش هاي پيش داشته ؛ 5- نياز به تأييد باورهاي و ارزش هاي پيش داشته
تاگو55 2002) در انواع نيازهاي اطلاعاتي را مبناي موارد استفاده از اطلاعات در چهار مقوله زير دسته بندي کرده است : (داورپناه ،1386)
1- نيازهاي اطلاعاتي اجتماعي يا روزمره
2- نيازهاي اطلاعاتي سرگرمي يا تفريحي56
3- نيازهاي اطلاعاتي شغلي يا حرفه اي
4- نيازهاي اطلاعاتي آموزشي
براساس ماهيت ،نيازهاي اطلاعاتي را مي توان به دوگروه عمده زير تقسيم کرد:
-نياز اطلاعاتي عيني- نياز اطلاعاتي مسئله گرا

خصوصيات اين دونوع نيازاطلاعاتي را مي توان بدين گونه توصيف کرد.
نياز اطلاعاتي

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق با موضوع نیاز اطلاعاتی، نیازهای اطلاعاتی، سلسله‌مراتب، تأمین اجتماعی Next Entries منبع تحقیق با موضوع نیاز اطلاعاتی، نیازهای اطلاعاتی، صاحب نظران، سیستم اطلاعاتی