منبع تحقیق با موضوع نماز جمعه، طعام اهل کتاب، مصرف کنندگان، سلسله مراتب

دانلود پایان نامه ارشد

اين اقوال او تالي تلو مباحث فقهي اوست. به طوري که در اين کتاب مردم را به اطاعت از احکامي مي خواند که در کتب فقهي خود اشاره کرده است. در باب منابع فقه اسماعيلي از نگاه قاضي نعمان نيز ، بايد گفت که آنها استحسان و قياس را که مورد قبول اهل سنت است، نمي پذيرند. قاضي نعمان در باب آداب القضاء مي نويسد: “و يقضي بکتاب الله عزوجل فما لم يجد في کتاب الله ظاهراً التمسه في الثابت عن رسول الله و عن الائمة من ولده فإن لم يکن له علم ذلک و لم يجده ردّ ذلک إلي إمامه و سأله عنه و لا يقضي برأي و لا استحسان و لا قياس”327
3-2-2 فتاوي شاخص قاضي نعمان
فتاواي فقهي شاخص قاضي نعمان که بعضاً با فقه اماميه و يا اهل سنت مخالف است، بر اساس کتاب دعائم الاسلام و کتاب الاقتصار وي بدين شرح مي باشد:
در بحث طهارات: استنجاء با سنگ کافي نيست و بعد از آن شستن با آب لازم است. مذي وضو را باطل مي کند. حجامت، فصد، قي، خروج چرک و خون از بدن و نيز لمس زن و قسمت هاي جنسي بدن انسان وضو را باطل نمي کند. در وضو دستها را بايد از پايين به بالا شست. در وضو مسح تمام سر، ظاهر و باطن گوش و گردن واجب است. مسح پا در وضو واجب و شستن آن هم جايز است. مسح بر خفين بدون عذر مجزي نيست. قبل از غسل وضو واجب است. در غسل شستن تمام اعضا واجب است اما ترتيبي وجود ندارد. مجنون و بي هوش بايد وقتي به حالت عادي برگشتند غسل کنند. در تيمم بايد از بالاي ابرو شروع کرد و تا پايين صورت ادامه داد و در دستها نيز مسح انگشتان کفايت مي کند. عدم جواز ترک مضمضه و استنشاق در وضوء عمدا. وجوب مسح تمام سر و گوش ها و جواز شستن پا در وضو، هر چند مسح پا نيز جايز است. عدم انفعال ماء قليل مادام که نجاست بر آن غلبه نکرده باشد. وجوب وضو براي جنب و حائض قبل از غسل.328
در بحث نماز: جمع بين دو نماز ظهر و عصر جايز است. وقت شرعي نماز مغرب از پنهان شدن قرص خورشيد شروع مي گردد. حي علي خير العمل در اذان واجب است. تکتف در نماز جايز نيست. خواندن بسم الله الرحمن الرحيم در نماز بايد به جهر باشد. گفتن آمين بعد از حمد جايز نيست. مقدار تسبيحات حضرت زهرا بعد از نماز به ترتيب 33 مرتبه الله اکبر، 33 مرتبه الحمدالله، 33 مرتبه سبحان الله و يک بار لا اله الا الله است. زنها در نماز مي توانند براي فهماند موضوعي به ديگران دست بزنند. حضور در نماز جمعه اي که توسط امام عادل خوانده مي شود بر تمامي کساني که تا دو فرسخ حضور دارند، واجب است. در نماز جمعه بايد در رکعت دوم و قبل از رکوع قنوت گرفت. نماز عيدين بايد در صحرا و زير آسمان باشد. نماز عيد در حضور امام عادل دو رکعت و فرادا چهار رکعت است. در شک در رکعات بايد بنا بر اقل گذاشت چون يقيني است. در شک بين سه و چهار بنا را بايد بر سه بگذارد و سپس بعد نماز دو رکعت نماز نشسته بخواند. بعد از نمازي که در آن شک کرده است، دو سجده سهو واجب است. سجده بر خاک افضل است. به جماعت خواندن هر نماز مستحبي مانند نماز تراويح، بدعت و حرام است. عدم جواز جمع بين الصلاتين در حضر بدون عذر. تفاوت ذکر تشهد اول و دوم در نماز. تشهد دوم بيشتر شبيه اهل سنت است. جواز سجده بر ملبوس. صحت شک بين رکعت يک و دو، و دو و سه. جواز اتمام نماز سه يا چهار رکعتي اگر نمازگزار در رکعت دوم سهواً سلام داده باشد و از حالت نماز خارج شده و سخن گفته باشد، و بعدا متذکر شود با همراهي سجده سهو. وجوب صلاة الوتر(شفع و وتر) و نافله صبح. تفاوت در توزيع رکعات نافله هر چند تعداد کل رکعات موافق اماميه 34 رکعت مي شود. لزوم تسليم در نماز ميت بعد از تکبير پنجم.329
در بحث زکات: زکات اموال فقط بايد به ائمه پرداخت شود. مصرف کنندگان زکات فقط مومنين محب اهل بيت هستند و در صورت فقدان به کسي داده مي شود که دشمن اهل بيت نباشد. زکات همه محصولات کشاورزي واجب است.330
در بحث روزه: روزه يوم الشک در اول ماه رمضان مستحب است و در صورت اثبات روز اول ماه، بايد روزه آن روز قضا شود. هرکس در روز رمضان در خواب محتلم شود و سپس بيدار شده و دوباره بخوابد تا وقت نماز بعدي برسد، و نماز قبلي اش قضا شده باشد، روزه آن روز باطل است و بايد قضا کند. فديه روزه مريض نصف صاع است. روزه در ايام تشريق (سه روز بعد عيد قربان) صحيح نيست.331
در بحث حج: سعي بين صفا و مروه در حج بر زنان واجب نيست. جواز حج افراد براي غير ساکنين مکه و حوالي آن در غير حالت اضطرار. وجوب کفاره براي کسي که نماز مغرب و عشاء را قبل از رسيدن به مزدلفه بخواند، الّا آن که خوف فوت وقت باشد. وقت رمي جمرات در يازدم و دوازدهم ذي الحجه موافق اهل سنت بعد از ظهر است..332
در بحث ارث: انسان نمي تواند براي وارث خود بيش از سهم الارث او وصيت کند. در صورت فوت يک مرد همسر او از تمامي اموال ارث مي برد. پذيرش قضاوت حکام جور براي اخذ حق حرام است.333
در بحث أطعمه: حلّيت گوشت خرگوش و جواز خوردن سوسمار و جوجه تيغي و حشرات و خزندگان علي کراهيه. عدم اشتراط صيصه و حوصله و قانصه در حلّيت گوشت پرندگان. جواز خوردن طحال و قضيب و ساير محرمات ذبيحه علي کراهيه.334 ذبيحه اهل کتاب اگر با ذکر باسم الله باشد حلال ولي مکروه است. طعام اهل کتاب اگر مشتمل بر ذبيحه آنان نباشد حلال است.335
در بحث نکاح و محرميت: عدم جواز نکاح متعه. لزوم شهود در صحت عقد نکاح.336 شهادت در نکاح جزء ارکان نيست اما لازم است. هر شرط مخالف کتاب و سنت در تمامي عقود باطل است. حکم حرمت از راه رضاع مثل حرمت از راه نسب است. نکاح متعه در حکم زناست. با يک بار مکيدن طفل پستان زن ديگري، تمامي احکام رضاع جاري است. اگر چند طفل از چند زن که يک شوهر دارند شير بخورند به يک ديگر محرمند.337
در بحث سرقت: حداقل قيمت شيء مسروق که موجب قطع دست مي شود پنج دينار ذکر شده338 در حالي که در مذهب اماميه ربع دينار است. 339
3-2-3 تداوم جريان فقهي قاضي نعمان
به طور کلي بايد گفت که فقها در خلافت فاطمي نقش مهمي داشتند. در زمان حکومت فاطميان يکي از طبقات نظام اجتماعي مصر مخصوص فقها و اهل علم بود. آن طور که مقريزي حکايت مي کند بعد از دولتيان، بازرگانان، فروشندگان و کشاورزان طبقهاي به نام “الفقراء وهم اجل الفقها و طلاب العلم” قرار داشت. 340 به غير از قاضي نعمان، بزرگان ديگري نيز در فقه اسماعيلي بودند که البته ريزه خوار سفره او در اين علم به حساب مي آيند. بخاطر نقش بي بديل قاضي نعمان، فرزندان او يعني علي و حسين نيز به منصب قاضي القضاتي رسيده و کتبي در مورد شريعت اسماعيلي تاليف کردند. قاضي نعمان پايه گذار خاندان معتبري از قضات در دولت فاطمي بود. پسرش ابوالحسن علي در دوره عزيز براي نه سال قاضي القضات دستگاه فاطمي بود و بعد از وفاتش عزيز بر جنازه او نماز گزارد. پس از او برادر كوچكترش ابوعبدالله محمد بعنوان قاضي القضات جانشين او شد و حاكم بامرالله پس از وفات او بر جنازه او نماز خواند. بعد از قاضي ابوعبدالله محمد، خواهر زاده اش قاضي ابوعبدالله حسين به منصب قضاوت تعيين شد و در سال ??? ق در زمانه حاكم به قتل رسيد. بعد از او اين مقام عالي قضايي را به ترتيب دو تن از نواده هاي قاضي نعمان عهده دار شدند، يعني ابوالقاسم عبد العزيز بن محمد كه كتاب “البلاغ الاكبر و الناموس الاعظم في الاصول” از اوست و ابو عبدالله حسين بن علي جانشين او شد. و واپسين فرد اين خاندان ابو محمد قاسم بن عبد العزيز نبيره قاضي نعمان بود كه منصب قاضي القضاتي داشت.
يعقوب بن يوسف بن کلس ديگر فقيه بزرگ دوران فاطمي بود. او از يهوديت به اسلام گرويده و سپس به کيش اسماعيلي درآمده بود. ابن کلس (ف 380 هـ) به محضي که اسماعيلي شد، در پيشبرد امور شرعي و ديني اسماعيليان نقش مهمي بازي کرد. اين اوست که اعتبار تدوين يک نظام رسمي تعليم فقه اسماعيلي را بايد بدو داد. همچنين کتاب درسي مهمي راجع به فقه اسماعيلي تاليف کرد که به نام او به کتاب وزير (الرسالة الوزيرية) شهرت يافت.341 او که وزير العزيز باللّه فاطمي بود، در عهد عزيز خواست نقشي همچون آنچه قاضي نعمان ايفا کرده بود، انجام دهد. به همين علت به تشويق علما و استخدام آناني پرداخت که در مدرسه فقهي مستقر در الازهر مشغول بودند.342 خلفاي فاطمي براي انتشار کتاب او همه نوع جد و جهد نمودند تا آنجا که خود وزير سه شنبه ها آن را براي طلاب درس ميگفت و بزرگان در مجلس درس او حضور مي يافتند. همچنين اين کتاب جمعه ها در جامع الازهر براي مردم خوانده مي شد.343 احکام شرعي از روي مندرجات آن کتاب صادر ميشد و مسجد عمروعاص (جامع عتيق) يکي از مراکز تدريس آن بود و براي فراگرفتن آن جايزه و انعام داده ميشد. سي وپنج تن از فقها که در مجلس درس وزير شرکت ميکردند. و هر سال در عيد فطر اين فقيهان را خلعت پوشانيده سوار بر استر به کاخ خود مي آورد تا مردم به آموختن فقه شيعي اسماعيلي تشويق شوند.344 ابن کلس در سال 378 ق با موافقت خليفه وقت، براي گروهي از فقيهان حقوقي مقرري مشخص نمود و براي زندگي آنان در کنار جامع الازهر خانه اي ساخت.345 آن ها روزهاي جمعه پس از مراسم نماز حلقه درسي در الازهر براي بحث و کنکاش در مسائل فقهي تشکيل مي دادند.346
3-3 شريعت در انديشه متکلمين فاطمي
بعد از شکل گيري دولت فاطمي و همزمان با شروع به کار نهادهاي سياسي، اجتماعي و اقتصادي فاطميان، کرسي هاي علمي اين حکومت نيز شکل گرفت و بزرگان علمي اسماعيلي مذهب در آن به نشر و ترويج اعتقادات خود پرداختند. در اين ميان متکلميني همچون حميدالدين کرماني، مويد في الدين شيرازي و ناصرخسرو قبادياني از جمله سرآمدان علمي اين دوره بودند. در اين بخش به بررسي اجمالي نظريات و انديشه هاي اين بزرگان در باب فقه و شريعت مي پردازيم.
3-3-1 شريعت در انديشه حميد الدين کرماني
يکي از بزرگترين عالمان فاطمي، احمد حميد الدين کرماني، داعي و متکلم اسماعيلي و معروف به حجه العراقين است. او در کرمان به دنيا آمد و در زمانه حاکم بامرالله در سال 408 ق به دليل ظهور دروزيان در اطراف خليفه به قاهره دعوت شد تا جوابگوي غلو اطرافيان حاکم باشد.347 او در قاهره، با ترک عبادت و ظاهر دين و همچنين ترويج اباحي گري توسط داعيان دگرانديش مواجه شد. او سعي نمود مجالس الحکمه را که زماني تعطيل شده بود دوباره بازگشايي نمايد. کرماني دست به تنظيم سلسله مراتبي در اعتقادات اسماعيلي زد که در آن هريک از درجات، علاوه بر وظايفي که نسبت به درجه بالاتر و يا پايين تر خود دارد، بايد وظيفه ديگر خود را در تشريع شريعت عملي سازد.348 حميد الدين کرماني شخصيت علمي مهم و فيلسوف بزرگي در مذهب اسماعيليه به حساب مي آيد. اسماعيليان قائلند که او اساس دعوت اسماعيلي است و تکيه و اعتماد دعوت به اوست و به يد او مشکلات آشکار گشته و از معضلات رهايي پيدا مي شود. اگر دعوت اسماعيليه به جزء کرماني نتيجه اي نداشته باشد، از حيث فخر و مجد اين دعوت را کفايت مي کند. داعي حميد الدين معروف به حجة العراقين بوده، که نشان دهنده مسووليت او در شؤون دعوت فرهنگي در فارس و عراق است. در حقيقت او يکي از دوازده حجت است که مکلف به دعوت در سراسر عالم بودهاند. بعد از اين حميد الدين به عنوان رييس دارالحکه قاهره انتخاب شد.349 کرماني بعد از سال 411 ق در عراق فوت نمود.350 موضوعي که در همه نوشته هاي کرماني به چشم مي خورد و نشان مي دهد که در طي سالهاي حضور او در قاهره اهميت داشته است، موضوع عبادتين است. عبادتين به صورت ساده ترکيبي است از عمل و ايمان. اهميت اين بحث در ميان اسماعيليان از آنچه مراجع تعليم مي دادند سرچشمه نمي گيرد، بلکه از آنچه مخالفان و معاندان اسماعيليه آنها را بدان متهم مي ساختند، نشئت مي گيرد. برخي ناظران که به اقوال اسماعيليان مي نگريستند، آنها را متهم مي کردند که آنان فقط جنبه هاي باطني احکام و شرايع را قبول داشته و در بقيه موارد که ظواهر باشد غفلت مي ورزند. بدين صورت که فرد اسماعيلي هرگاه واقعيت روحاني نهفته در پس مراسمات مذهبي را يافت، تعهد انجام فرايض مذهبي از گردنش ساقط است. البته اين اتهام از سوي مراجع فاطمي رد مي شد ولي اين بحث حربه

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق با موضوع نماز جماعت، امام صادق، افغانستان Next Entries منبع تحقیق با موضوع ظاهر و باطن، حضرت محمد (ص)، هلال ماه