منبع تحقیق با موضوع نماز جماعت، امام صادق، افغانستان

دانلود پایان نامه ارشد

مختلط الوجوه في الحکاية
و جاء في خلالها اختلاف بين الرواة إذ هم أخياف
و کل هذا فله سبيل عليه من شاهده دليل
و کنت قد بسطته بنظمه و شرح ما علمته من علمه
في کتب جامعة شريفة مشبعة موعوية طريفة
کل کتاب جمعه ابوابه و کل باب الفت اسبابه
حکيت فيها علل اختلافهم حکاية المحتج لائتلافهم
و جئت بالشاهد و البرهان لثابت القول مع التبيان
من بعد ذکري عند کل مسألة ما جاء فيها باختلاف النقلة
بذکر نقلها من الکتاب نصا و بالإسناد و الانساب
بغير ما رأي و لا قياس إلاعلي المثبت في الاساس
فکملت في مائتي الکتاب تزيد عشرين علي الحساب303
قسمتي که از کتاب الايضاح باقي مانده است، در باره نماز است و در آن قاضي نعمان احاديثي را پيرامون فضيلت نماز، نماز هاي پنجگانه و تعداد رکعات، آنچه از ثواب نماز اميد مي رود، ابواب اذان و اقامه، ابواب مساجد، ابواب امامت، ابواب نماز جماعت، ذکر برخي فضايل پيرامون صفوف نماز و ابواب صفات نماز و سنت هاي آن آورده است. در فروعات فقهي ذکر شده هر جا اقوال مختلفي بوده ذکر شده است و آن بخش با عبارت “اختلف الرواة عن أهل البيت …” شروع شده است. آن طور که معلوم است ديگر کتب قاضي تلخيص اين کتاب مهم او بوده اند که هم اکنون فقط همين باب آن يافت شده است. طبق تحقيقي که محقق کتاب نموده است، احاديثي که مورد توجه قاضي نعمان بوده اند همه در کتب معتبر شيعي همچون کافي، تهذيب، من لا يحضره الفقيه، اختيار معرفه الرجال، علل الشرايع، بحارالانوار، فقه الرضا، الاستبصار، ثواب الاعمال، مستدرک الوسائل و ديگر کتب آمده اند.304 که اين امر نشان دهنده اهميت کار قاضي نعمان مي باشد.
دعائم الاسلام: کتاب “دعائم الاسلام في ذكر الحلال والحرام والقضايا و الاحكام‏” نوشته فقيه بزرگ قاضى ابوحنيفه نعمان بن محمد تميمى مغربى، از دوره المعز تا پايان دولت فاطميان قانون رسمي حکومت بوده است. اين کتاب تنها کتاب مورد مراجعه اسماعيليان بهره در هند بوده و آنها در حالات شخصي خود تنها مرجعشان دعائم الاسلام بوده است. به همين دليل امروزه در شريعت اسلامي هند شاهد رعايت بعضي از قوانيني مي باشيم که در عهد فاطميون در مصر اجرا مي شده است. ارزش اين کتاب تا بدانجا است که خلاصه هاي گوناگوني از اين کتاب نوشته شده تا در اختيار قاضيان و يا اهل علم قرار گيرد. کتابهايي مانند “مختصر الآثار” ، “الينبوع” ، “الاقتصار” ، “مجموع الفقه” ، “الحواشي” و “الارجوزة المختارة” از اين جمله اند.305 اين كتاب مشتمل بر دو جزء است وجزء اول آن كه نزد اسماعيليان به “دعائم الاسلام السبع‏” معروف است ‏شامل هفت كتاب زير مى‏باشد: 1. كتاب الولاية، 2. كتاب الطهارة، 3. كتاب الصلاة، 4. كتاب الزكاة، 5. كتاب الصوم والاعتكاف، 6. كتاب الحج، 7. كتاب الجهاد.
جزء دوم آن شامل 26 كتاب ديگر فقه است: 1. كتاب البيوع والاحكام فيها، 2. كتاب الايمان والنذور، 3. كتاب الاطعمة، 4. كتاب الاشربة، 5. كتاب الطب، 6. كتاب اللباس والطيب، 7. كتاب الصيد، 8. كتاب الذبائح، 9. كتاب الضحايا والعقائق، 10. كتاب النكاح، 11. كتاب الطلاق، 12. كتاب العتق، 13. كتاب العطايا، 14. كتاب الوصايا، 15. كتاب الفرائض، 16. كتاب الديات، 17. كتاب الحدود، 18. كتاب السراق والمحاربين، 19. كتاب الردة والبدعة، 20. كتاب الغصب والتعدي، 21. كتاب العارية والوديعة، 22. كتاب اللقطة واللقيطة والابق، 23. كتاب القسمة والبنيان، 24. كتاب الشهادات، 25. كتاب الدعوى والبينات، 26. كتاب آداب القضاء. دعائم الاسلام يک کتاب حديثي فقهي است که حاوي تمام ابواب فقهي در زمانه قاضي نعمان است. قاضي در هنگام نقل احاديث فقهي ديگر به بيان اسناد روايي نپرداخته است و رواياتي که نقل مي کند مرسل هستند. بيشتر اين احاديث از رسول اکرم، امام علي (ع)، امام محمد باقر و امام جعفر صادق نقل شده است. او در آغاز هر باب ابتدا آيه مربوط به آن بحث فقهي را نقل مي کند و بعد به بيان احاديث مي پردازد. قاضي نعمان در دعائم صرفا به نقل احاديث فقهي پرداخته و هيچ گونه اجتهاد و يا بحثي فقهي حول احاديث نقل شده ننموده است. به نظر مي آيد که اسماعيليان نيز با رجوع به دعائم و ديدن احاديث مربوط به هر باب فقهي به آن عمل مي کردند. قاضي نعمان در پيش گفتار دعائم از زمانهاي ميگويد که ادعاها و نقطه نظرها فراوان شده و امت اسلامي دسته دسته گرديده. هر فرقه اي از فرقه هاي گمراهي براي خود از ميان جاهلان رئيس و بزرگي انتخاب کرده و به تقليد از او و به خاطر پيروي از فرمانش بدون هيچ دليلي از کتاب وسنت و يا اجماعي از سوي ائمه و امت صرفا بر اساس قول رئيس خود حرام را حلال و حلال را حرام کرده است.306 بعضي قائلند محتواى اين كتاب به احكام و تعاليم شيعه اماميه نزديك است و تنها فرقى كه اين كتاب با كتابهاى اماميه دارد اين است كه او به خاطر تقيه و ترس از خلفاى فاطمى مصر، از امامان بعد از امام صادق عليه السلام روايت نكرده است. و به همين جهت اكثر علماى اماميه، قاضى نعمان را شيعه امامى دانسته و در كتابهاى خود به روايات او استناد كرده‏اند. اگر تنها ملاك قضاوت در باره قاضى نعمان تنها كتاب دعائم الاسلام باشد، شايد بتوان چنين حرفي زد، اما قاضى كتاب ديگري به نام “تاويل الدعائم‏” نيز دارد. او در اين كتاب تمام احكام و تعاليم “دعائم الاسلام‏” را طبق معتقدات اسماعيليه تاويل نموده است. که در اين صورت جاي شکي در اسماعيلي بودن او نميماند. علمايي که امامي بودن قاضي نعمان را نمي پذيرند در عين حال کتاب او را ارزشمند و مورد تاييد و تاکيد دانسته اند و روايات آن را اگرچه مرسل است، اما قابل استفاده براي ما مي دانند.307 دعائم الاسلام به خواهش خليفه فاطمي معزّ و در تحت نظارت او نوشته شده و از زمان معزّ به بعد سند و قانون نامة رسمي فقهي اسماعيليان فاطمي گرديد.308 سيد منصور نادري (سرپرست شيعه اسماعيليه افغانستان) در مقدمه خود بر ترجمه کتاب ذکر مي کند که اين کتاب به سرعت از حيث اساس فقه تشيع اسماعيلي اخذ موقعيت کرد و تا امروز به عنوان اولين کتاب مرجع در تعليمات، استفتاآت و استخراج احکام فقهي تشيع اسماعيلي به قوت خود باقي است.309 ايوانف در توصيف اين مجموعه احکام اسماعيلي ميگويد: “مذهب اسماعيلي را که در اوايل دروان فاطمي مذهب عموم مردم بود به طور کامل نشان مي دهد”. علي اصغر فيضي آن را “معجزه امام معز” مي داند که به زبان قاضي نعمان جاري شده بود. از ديدگاه کساني که مذهب اسماعيلي را بدترين نوع بدعت و گمراهي در اسلام نمي دانستند، اين کتاب و تعاليم آن چنان بود که مي توانست به عنوان “بازگشت به اسلام” تفسير وتعبير شود.310 اين كتاب توسط معز به تمامي نقاط امپراطوري اسماعيلي ارسال شد و دستور داده شد كه براساس آن پايه هاي اعتقادي و مراسم ديني اين طريقت را استوار سازند. اين كتاب پس از معز مورد تأييد و تأكيد تمامي ائمه فاطمي قرار گرفته است و همگي بر آن بعنوان اصلي ترين و مهمترين كتاب اعتقادي و مذهبي اين طريقت مهر تأييد زدند و خواندن و درك و بكارگيري آن را از جمله واجبات قرار دادند، بطوريكه حاكم در سال 391 هجري قمري نامه اي به يمن براي هارون محمد نوشت و او را در امور حلال و حرام به عمل كردن بر فتاوي كتاب دعائم الاسلام دستور داد.
کتاب الاقتصار: الاقتصار يکي ديگر از کتب فقهي قاضي نعمان است. او خود در مقدمه کتاب ميگويد که بعد از تاليف کتاب الايضاح به اين نتيجه رسيده است که کتابي تدوين کند که در آن به مواردي از احکام اثبات شده که اجماع بر آنها وجود دارد و اختلاف کمتري در آنها ديده مي شود، اقتصار نمايد.311 خود او اشاره دارد که اين کتاب براي کسي که اکتفا به آن کند، کافي مي باشد.312 در حقيقت “الاقتصار” يکي از تلخيص هاي نوشته شده توسط قاضي از کتاب “الايضاح” مي باشد. نقل شده است که اين کتاب در سال 365 ق توسط قاضي علي بن النعمان فرزند قاضي نعمان در جامع الازهر املايي دوباره شد.313 از خصوصيات اين کتاب سهولت ، رواني و ايجاز مطالب مطرح شده است.314 که کار قرائت و فهم را براي متشرع اسماعيلي آسان مي کند. در اين کتاب مولف تنها به ذکر روايت همچون دعائم الاسلام اکتفا نکرده و کاملا به عنوان يک فقيه اسماعيلي، وجوه مختلف فقهي را با رعايت اقتصار مورد نظر خود تنقيح مي کند. او هر بخش را با عبارت “روينا عن أهل البيت صلوات الله عليهم” آغاز مي کند و بدون ذکر متن حديث و اسامي ائمه بحث فقهي خود را ادامه مي دهد.315 اين کتاب از دو جزء تشکيل شده است که در جزء اول ابواب اصلي فقه اسماعيلي که همراه بحث ولايت هميشه تحت هفت عنوان دسته بندي مي شوند، آمده است. ابواب جزء اول اين موارد مي باشند: ذکر الطهارة – ذکر الصلاة – ذکر صلاة الاستسقاء (نماز باران) – ذکر الجنائز (نماز ميت) – ذکر الزکاة – ذکر الصوم – ذکر الحج و العمرة و المناسک – ذکر الجهاد.316 جزء دوم کتاب شامل ديگر بخش ها و فروع فقهي مي باشد: ذکر البيع و الشراء – ذکر الأيمان (قسم) و النذور – ذکر الأطعمة – ذکر الأشربة – ذکر الطب – ذکر اللباس و الطيب – ذکر الصيد – ذکر الذبائح – ذکر الضحايا و العقائق (قرباني و عقيقه) – ذکر النکاح – ذکر الطلاق – ذکر العتق – ذکر العطايا – ذکر الوصايا – ذکر الفرائض – ذکر الديات – ذکر الحدود – ذکر السراق و المحاربين – ذکر المرتدين و المبتدعين – ذکر الغصب و التعدي – ذکر العاريه – ذکر الوديعه – ذکر اللقطه (شيء پيدا شده) – ذکر القسمه و البنيان (شراکت در ساختمان) – ذکر الشهادات – ذکر الدعوي و البينات – ذکر آداب القضاة.317
اختلاف اصول المذاهب: قاضي نعمان در آثار فقهي گوناگون خود به رد آراء فقهي ابوحنيفه، مالک و شافعي پرداخته است. اما به طور جداگانه کتاب اختلاف اصول المذاهب قاضي نعمان، در بردارنده مباني و روش استنباط احکام از ديدگاه اسماعيليه است و مولف در آن به نقد مباني ادله عقلي معتبر نزد مذاهب فقهي اهل سنت مي پردازد. او در فصول جداگانه قول قائلين به راي و نظر شخصي318، قياس319، استحسان320 و حتي استدلال و اجماع321 را رد مي کند. او قول اهل سنت را بنابر حديثي که به پيامبر منسوب مي کنند که اصحاب من ستارگان هدايتند و به هر کدام اقتدا کنيد هدايت مي شويد، رد کرده و ميگويد خيلي از اصحاب با يکديگر به جنگ و جدل پرداختند، چگونه اقتداي به هر کدام سبب هدايت است؟322 در گام ديگر انحصار طرق اثبات احکام به قرآن و سنت پيامبر و اهل بيت او را بيان مي کند.323 علاوه بر آثار فقهي، قاضي نعمان به بيان تاويل نظريات فقهي و ظواهر شريعت نيز در کتب تاويلي خود پرداخت. تاويل الدعائم اولين اثري در ميان اسماعيليه است که در آن تاويل احکام شرعي مطرح شده است. کتابي که نويسنده آن در تاويلات خود حد وسط را پيموده است.324 مصطفي غالب نيز قائل است که قاضي نعمان در اين کتاب اغراق در تأويل ننموده است. در مقدمه کتاب تاويل الدعائم نيز آمده است که مومن باطن را بر ظاهر تفضيل نمي دهد و با اقرار بر ظاهر، عامل به آن نيز مي باشد.325
الهمه في آداب اتباع الائمه: قاضي نعمان در کتب فقهي خود همچون الايضاح و دعائم الاسلام به تبيين مسائل فقهي با تکيه بر روايات اهل بيت اطهار مي پيردازد و در کتاب ديگر خود به نام “الهمه في آداب اتباع الأئمه” از وجهي ديگر به قضيه نگاه مي کند. او در جزء دوم کتاب خود و در بخش “النهي عن انکار أفعال الائمه و الأمر بتأتيها عنهم بالقبول” اشاره دارد همانطور که اطاعت از اوامر پيامبر و پرهيز از آنچه او نهي کرده واجب است، همين حکم درباره جانشينان او نيز جاري مي شود. به نحوي که براي هر امام در هر عصري اين حق است که مردم اوامر او را اطاعت کنند و از اعتراض و انتقاد به او و مخالفت امرش بپرهيزند.326 در حقيقت مي توان گفت اين اثر قاضي نعمان و

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق با موضوع ظاهر و باطن، نماز جمعه، امام صادق، نماز جماعت Next Entries منبع تحقیق با موضوع نماز جمعه، طعام اهل کتاب، مصرف کنندگان، سلسله مراتب