منبع تحقیق با موضوع ناصر خسرو، سفرنامه ها، ظاهر و باطن، خلف بن احمد

دانلود پایان نامه ارشد

ن محمد بن عبد الكريم شيبانى جزرى مشهور به عز الدين ابن اثير (555-630) مورخ، اديب، و محدث، است. ابن اثير در علوم و فنون مختلف از جمله حديث، قراءت، خطابه و لغت تبحر داشت و در زمره مشاهير و فقهاى موطن خود بود. وى در 25 شعبان سال 630 در حلب وفات كرد. تاريخ مرگ او را سال 631 يا 633 هم گفته‏اند. اين کتاب جامع‏ترين تاريخ عمومى است كه بيشتر آن درباره تاريخ اسلام است. ابن اثير كتاب خود را از نخستين روزگار آغاز كرده و تا پايان سال 628 ه. ق يعنى دو سال پيش از مرگش ادامه داده است. منبع اصلى وى تا اواخر قرن سوم، تاريخ طبرى بوده است. اهميت الكامل جز آنچه گفته شد بيشتر به خاطر اشتمال بر ذكر وقايعى است كه در آثار ديگران ديده نمى‏شود يا كمتر بدان پرداخته‏اند. الكامل را بايد تنها كتابى دانست كه به همه دولت‏هاى اسلامى در تمامى سرزمين‏ها پرداخته است. علاوه بر ذكر همه رويدادهاى بزرگ و طولانى، در پايان هر سال به رويدادهايى كه كوتاه و در درجه بعدى از اهميت قرار دارند اشاره كرده و تاريخ مرگ افراد مشهور از علما و شخصيت‏هاى مختلف را آورده است. اما نويسنده در بيشتر موارد منابع خود را ياد نكرده است ولى كتاب او منبع و الگويى براى مورخان پس از خود شده است. در فصل دوم اين پژوهش که مربوط به اسماعيليان نخستين و قرامطه است از اين کتاب، بيشتر استفاده شده است.
اتعاظ الحنفا في اخبار الفاطميين الخلفا:13 نوشته احمد بن علي بن عبد القادر أبو العباس الحسيني، تقي الدين مقريزي است. او اصالتا اهل بعلبک بوده و در سال 766 هجري در قاهره به دنيا آمد و در سال 845 در همان شهر از دنيا رفت14. او به دليل اينکه اهل قاهره بوده و از حيث تاريخي به زمانه دولت فاطمي نزديک بوده مورخ و ناقل خوبي از سرگذشت فاطميان و قرمطيان مي باشد. ظاهرا مقريزي بيشتر اخبار فاطيمان را با يک يا چند واسطه از کساني که در عصر خلفاي فاطمي زيسته اند نقل کرده است. کتاب او سه جلد بوده که در جلد اول با ذکر سرگذشت اولاد اميرالمومنين علي بن ابيطالب (ع) آغاز و با حوادث سال 386 در دوران خلاف العزيز به پايان مي رسد. او در جلد دوم به بيان خلافت الحاکم، الظاهر و المستنصر پرداخته و در جلد سوم سرگذشت المستعلي تا پايان انقراض فاطميان را شرح مي دهد. حسن اين کتاب در توضيح دادن حوادث هر سال خلافت فاطميان به طور جداگانه است به طوري که سرگذشت هر امام فاطمي را به طور تفصيلي از سال ولادت تا زمان جانشيني امام قبلي و حوادث دوران حکومت و نهايتا سال وفات را ذکر مي کند. به همين دليل استفاده زيادي از شرح حال اين خلفا در اين تحقيق شده است. مقريزي انتساب سلسله نسب فاطميان به امام جعفر صادق را قبول دارد و نوع برخورد او با فاطميان بر خلاف اينکه يک سني مذهب است با ديگر هم مذهبانش تفاوت دارد. در اين پژوهش از نسخه منتشر شده در سال 1416 هجري توسط المجلس الأعلي للشئون الاسلاميه قاهره و با تحقيق دکتر جمال الدين شيال استفاده شده است. اين کتاب چون تاريخ سياسي فاطميان است، بي گمان اشارات صريحي کمتري به فقه و شريعت داشته است، اگرچه بيشترين اطلاعات درمورد تاريخ سياسي اين خلفا و شريعت باوري آنان استفاده شده است.
اخبار ملوک بني عبيد:15 کتاب اخبار ملوک بني عبيد و سيرتهم، نگاشته محمد بن علي بن حماده بن عيسي معروف به ابي عبدالله محمد الصنهاجي است که حجت الله رودکي، ترجمه آن را با عنوان تاريخ فاطميان، منتشر کرده است. مولف کتاب سني مذهب بوده و در کتاب خود به دنبال بيان يک دور تاريخ فشرده فاطميان بوده است. از اين کتاب در مورد شريعت باوري خلفاي فاطمي استفاده شده است.
جوامع التاريخ:16 نگاشته رشيد الدين فضل الله همداني است که قسمت اسماعيليان و فاطميان و نزاريان و داعيان و رفيقان است. خواجه رشيدالدين فضل الله بن عمادالدوله ابي خير بن حيي كتاب بزرگ جوامع التاريخ را به دستور غازان خان و اولجايتو نوشته و مي خواسته كه معلومات تاريخي آن زمان را در آن بگنجاند. طرز كار خواجه رشيد الدين در تدوين جوامع التواريخ گويا اين بوده كه متن‌هاي عربي يا فارسي را مي‌خوانده و آنها را انتخاب مي‌كرده و با اندكي تغيير در كتاب مي‌آورده است. خواجه در سال 718 هجري درگذشت. مي توان گفت که اين كتاب بهترين كتاب تاريخي نوشته شده به زبان فارسي درباره فاطميان و نزاريان بوده است. اين كتاب بعد از ذکر سرگذشت عبيدالله مهدي شامل ذكر خلافت سيزده خليفه است كه از القائم بامر الله شروع شده و به العاضد بالله مي‌رسد. در قسمت بعدي کتاب نيز تاريخ طايفه نزاريه را مي گويد که از جلوس حسن صباح در قلعه الموت تا پايان کار اين قلعه در زمان رکن الدين خورشاه باشد. اثر رشيدالدين فضل الله اثري قابل قبول تر از کتاب جويني مي باشد. زيرا که او در نقل تاريخ بي طرفي خود را حفظ کرده و خوبي ها و بدي ها را با هم ذکر کرده است. آن طور که خود نيز مي گويد که به دنبال بيان بعضي از احوال و افعال خير و شر ايشان بوده است.
تاريخ جهان گشاي جويني:17 تاريخ جهانگشاي کتابي به زبان فارسي است که نوشته عطاملک جويني مورخ‌ مشهور قرن‌ هفتم‌ هجري‌ درباره تاريخ مغول و خوارزمشاهيان و اسماعيليان تا ???ق و از آثار مهم از نظر تايخي و نيز ادبي به شمار مي‌رود. جويني آن سال‌ها در دربار هولاکو و پسرانش، اباقا و تگودار، داراي منصب، و گواه بسياري از رخدادهاي آن دوره بوده و برخي پيش آمدهاي گذشته را نيز از گواهان آن‌ها و از خاندان خود که از درباريان خوارزمشاهيان و مغولان بوده‌اند، شنيده بوده‌است. تاريخ جهانگشاي تاريخ سياسي محض نيست، زيرا نويسنده هنگام رويداد نگاري، درباره اوضاع اقتصادي، اجتماعي، بافت شهرها و موقعيت جغرافيايي آنها و اسامي قديمي شهرها نيز توضيحات کاملي داده‌است. اين کتاب در سه جلد است؛ و جلد سوم مربوط به اسماعيليان است که نويسنده در آن در باب فاطميان و نزاريان به نقل ما وقع تاريخ مي پردازد. جويني در اين کتاب گاهي از مرز انصاف و بي طرفي خارج شده و تعصب سني گري خود را نشان مي دهد.
سفرنامه ها:
سفرنامه ناصرخسرو:18 حكيم ناصر بن خسرو بن حارث قباديانى بلخى مروزى، ملقب ومتخلص به “حجّت” در ماه ذى قعده سال 394 ق ‏در قباديان از نواحى بلخ به دنيا آمد. ناصر در بزرگ سالي از مقربان درگاه سلطان محمود غزنوى و پسرش‏مسعود بوده است. او عهد جوانى را به عيش و عشرت و ميگسارى و لهو و لعب گذرانده و خود در اين باره اظهار پشيمانى مى‏كند. البته ناصر در نه سالگى قرآن و احاديث بسيارى را حفظ كرد. او تقريبا در تمام علوم عقلى و نقلى زمان تبحّر يافت. زمانى در سال 437 ق در جوزجان خوابى ديد كه در اثر آن تحول عميق روانى براى او رخ داد و سبب شد به دنبال درك حقيقت آسايش و امكانات خود را فدا سازد و از شغل ديوانى خود در بلخ استعفا نمايد. کتاب او از مشهور ترين سفرنامه هايي است که به زبان فارسي نوشته شده است. “سفرنامه” اثرى است كه ناصر خسرو آن را در سفر هفت ساله خود نگاشته است. سفر هفت ساله وى در سال 437 ق از مرو به قصد حج آغاز مى‏شود. اين كتاب براى پژوهشگران يكى از بهترين سندهاى فرهنگى اجتماعى‏ جهان اسلام در آن زمان مي باشد. ناصر خسرو در نوشتن مسائل و برداشتن يادداشتها طرحى معتدل دارد، مى‏داند چه را بايد توصيف كند، اطناب به جا و ايجاز به‏ موقع از رموز و دقايق و ويژگى‏هاى نوشته‏هاى اوست. بر سفرنامه خرده گرفته شده كه مشتمل بر غثّ و سمين است و در كنار مطالب تحقيقى، برخي مطالب غير معتبر نيز ذکر شدهاست. برخى از قسمتهاى گزارش وى نيز داراى تفصيلى ملال‏آور است. ناصر خسرو سرانجام بعد از سال 465 ق درگذشت. از سفرنامه در اين پژوهش درمورد توصيف چگونگي اجراي شريعت در جامعه قرمطي استفاده شده است.
منابع فقهي – کلامي اسماعيليه:
در بين منابع گوناگون فقهي کلامي اسماعيليان، بعضي از آنها مورد استفاده بيشتري قرار گرفتند که در اين بخش به معرفي آنها بر حسب تاريخ تاليف پرداخته مي شود.
الاصلاح:19 نگاشته داعي بزرگ ري ابوحاتم رازي است که اين کتاب را در رد و يا اصلاح بعضي از عقايد اباحه گرايانه ديگر داعي اسماعيلي، محمد بن احمد نسفي در کتابش المحصول، نوشته است. گفته شده است که نام اصلي کتاب الاصلاح في التاويل بوده و در شناخت قصص قرآني است. که البته رويکردهاي شريعت محور آن در همين مباحث و در پاسخ به اظهارات نسفي قابل مشاهده است. از اين کتاب در جهت شناسايي نظرات ابوحاتم در مورد شريعت استفاده شده است.
الافتخار:20 اين کتاب توسط ابويعقوب سجستاني داعي بزرگ منطقه سيستان نوشته شده است. او در اين کتاب که مشحون از اطلاعات در باب اعتقادات اسماعيليان است به بيان ارکان شريعت پرداخته و آنها را تاويل مي کند. اين اثر سجستاني همچون ديگر اثر بزرگان اسماعيلي گاهي در تاويل به زياده روي کشيده شده و تاويلاتي دور از ذهن ارائه مي شود. سجستاني در اين کتاب همانطور که از عنوانش پيدا است به اعتقادات خود در مقابل ديگر گروههاي اسلامي افتخار مي کند. ابويعقوب سجستاني در سال 361 هجري و به دستور خلف بن احمد حکمران سيستان به قتل رسيد.
دعائم الاسلام:21 مهم ترين اثر فقهي اسماعيليان و قاضي نعمان اين کتاب مي باشد که توسط اين فقيه بزرگ و به دستور معز امام فاطمي نگاشته شده است. قاضي نعمان در اين کتاب احاديثي را ذکر مي کند که تا امام جعفر صادق (ع) مي باشد و از ائمه بعد از او چه از ائمه اثني عشري و چه فاطمي حديثي نقل نکرده است. به همين دليل هميشه اين کتاب مورد عنايت فقهاي اماميه بوده است. احاديث کتاب دعائم بدون ذکر سلسله راويان و به صورت مرسل آمدهاند. اين کتاب در دو جلد تاليف شده وجلد اول آن كه نزد اسماعيليان به “دعائم الاسلام السبع‏” معروف است ‏شامل هفت كتاب زير مى‏باشد: 1. كتاب الولاية، 2. كتاب الطهارة، 3. كتاب الصلاة، 4. كتاب الزكاة، 5. كتاب الصوم والاعتكاف، 6. كتاب الحج، 7. كتاب الجهاد. جلد دوم آن شامل 26 كتاب ديگر فقه است: 1. كتاب البيوع والاحكام فيها، 2. كتاب الايمان والنذور، 3. كتاب الاطعمة، 4. كتاب الاشربة، 5. كتاب الطب، 6. كتاب اللباس والطيب، 7. كتاب الصيد، 8. كتاب الذبائح، 9. كتاب الضحايا والعقائق، 10. كتاب النكاح، 11. كتاب الطلاق، 12. كتاب العتق، 13. كتاب العطايا، 14. كتاب الوصايا، 15. كتاب الفرائض، 16. كتاب الديات، 17. كتاب الحدود، 18. كتاب السراق والمحاربين، 19. كتاب الردة والبدعة، 20. كتاب الغصب والتعدي، 21. كتاب العارية والوديعة، 22. كتاب اللقطة واللقيطة والابق، 23. كتاب القسمة والبنيان، 24. كتاب الشهادات، 25. كتاب الدعوى والبينات، 26. كتاب آداب القضاء. کتاب دعائم تنها منبع فقهي مهم فرقه اسماعيليه است که تا به امروز مورد استفاده پيروان آن قرار گرفته است. در اين پؤوهش نيز به معرفي اين اثر و فتاواي شاخص قاضي نعمان پرداخته شده است. اين فقيه بزرگ که با چهار امام فاطمي در ارتباط بود، در سال 363 هجري در قاهره فوت نمود و بعد از او نسلش ادامه دهنده راه او در قضاوت و فقاهت بودند.
راحه العقل:22 احمد حميد الدين کرماني، داعي بزرگ اسماعيلي و معروف به حجه العراقين است. او در کرمان به دنيا آمد و در زمانه حاکم بامرالله در سال 408 ق به دليل ظهور دروزيان در اطراف خليفه به قاهره دعوت شد تا جوابگوي غلو اطرافيان حاکم باشد. موضوعي که در همه نوشته هاي کرماني به چشم مي خورد موضوع عبادتين و مرعي داشتن عبادت ظاهر و باطن همراه با يکديگر است. راحه العقل به نوعي مهم ترين کتاب اين انديشمند در بيان اعتقادات فلسفي کلامي اين فرقه است که او در اين کتاب فلسفي خود اشاراتي نيز به مسائل شريعت دارد. کرماني بعد از سال 411 هجري در قاهره فوت نمود.
مجالس المؤيديه:23 هبه الله ابو نصر بن موسي الشيرازي داعي الدعاة، متکلم و شاعر بزرگ اسماعيلي است که ملقب به مؤيد في الدين مي باشد و اهل شيراز بوده است. کتاب او مجموعه اي هشت جلدي است که مشتمل بر هشتصد مجلس از سخنراني هاي مويد الدين مي باشد. مويدالدين در اين مجالس به بيان موضوعات مختلف فقهي، کلامي، تفسيري، و فلسفي پرداخته است. با مراجعه به کتاب مجالس نظريات او در باب فقه و شريعت و رابطه

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق با موضوع منابع معتبر، ظاهر و باطن، افغانستان Next Entries منبع تحقیق با موضوع امام صادق، ظاهر و باطن، عام و خاص، ناصر خسرو