منبع تحقیق با موضوع افغانستان، شرق ایران، زمین ساخت

دانلود پایان نامه ارشد

اين محققين معتقدند که محل اصلي سنگهاي دگرگوني انارک و افيوليت هاي واقع شده در زون ساختاري شمال ايران، در ناحيه هرات در شمال افغانستان قرار داشته، اما برخی ها از جمله واکر و خطیب (2006) معتقدند که چرخش کمتری وجود داشته است و دلیل آن را فشارهای وارده از صفحه عربی می‌داند که این دگرشکلی در زاگرس (بخاطر وجود سنگهای رسوبی) به صورت چینخوردگی و در مرکز و شرق ایران بصورت شکستگی و گسل می باشد. همچنین واکر و جکسون(2004) معتقدند که چرخش و در نتیجه جابجایی توسط گسلها در شرق ایران، میزان بیشتری نسبت به مرکز ایران دارد (شکل 2- 4)، آنها برای پی بردن به این موضوع از عکسهای ماهواره ای و همچنین بازدید صحرایی استفاده کردند تا بتوانند بطور دقیق میزان و جهت جابجاییها را بدست بیاورند. این گسلها عمدتاً شمالی- جنوبی و با مکانیسم امتداد لغز راستگرد هستند.

شکل 2-4 :‌ میزان جابجایی گسلها در مرکز تا شرق ایران در اثر فشار صفحه عربی و چرخش میکروپلیت ایران مرکزی ((Richard Walker and James Jackson, 2004.
بر اساس بررسي هاي اشميت و سوفل (198421) و سوفل و همکاران (199622) آهک هاي کرتاسه پاييني ناحيه ساغند، چرخش خلاف جهت عقربه هاي ساعت در بخش غربي خرد قاره شرق- ايران مرکزي را در مزوزوئيک- سنوزوئيک نشان مي دهند.
اشميت و سوفل (1984) چرخش 135 درجه خلاف جهت عقربههاي ساعت از زمان ترياس که نهايتا منجر به چرخش بخش غربي اين خرد قاره شده است را نشان داده اند. همچنين داوودزاده و همکاران (196923) با توجه به تشابه تواليهاي ترياس نخلک با ترياس آق دربند، چرخش 135 درجه خلاف جهت عقربههاي ساعت اين خرد قاره و قرارگيري آن در موقعيت کنوني را بيان مي نمايد.
پس از چرخش خرد قاره شرق- ايران مرکزي به موقعيت کنوني آن در زمان ترياس پسين (90 تا 135 درجه چرخش خلاف جهت عقربههاي ساعت CEIM) نواحي جندق، انارک، يزد، بيابانک و پشت بادام با يک روندي تقريباً موازي با کوه بينالود و ساختارهاي سيمرين در شمال افغانستان قرار گرفته اند (داودزاده و همکاران 1981).
در درون بخش غربي CEIM (بلوک يزد) افيوليت هايي با سن پالئوزوئيک بالايي و مزوزوئيک زيرين وجود دارد که شامل افيوليتهاي انارک، جندق، بياضه و پشت بادام است. اين افيوليتها به عنوان بقايايي از پالئوتتيس محسوب ميگردند که به وسيله چرخش خلاف جهت عقربه هاي ساعت خرد قاره شرق- ايران مرکزي از مناطق شمال شرقي ايران (آق دربند) به اين بخش منتقل شده اند (داوودزاده و همکاران 1986، باقري 2007).

2 – 4 زمین شناسی عمومی انارک
نقشه زمین شناسی شمال انارک در شکل (2-5) قابل مشاهده است. طبق گزارش تکنو اکسپورت (1984) دو بلوک در این منطقه قابل شناسایی است که عبارتند از:
1- کمپلکسهای دگرگونی چین خورده با سن های مختلف ( پروتروزوئیک بالائی – پالئوزوئیک) در شرق، که تحت تأثیر فازهای مختلف تکتونیکی (کاتانگائی تا هرسینین) موجب ایجاد هورست و گرابن در این منطقه شده است.
2- بلوک دیگر در غرب با سن پالئوزوئیک تا مزوزوئیک، این منطقه تحت تاثیر فازهای کوهزایی هرسینین و احتمالا سیمرین پسین قرار داشته است.این دو بلوک شرقی و غربی توسط گسل بزرگ کویر از یکدیگر جدا می شوند ( ترابی، 1383).
منطقه مورد مطالعه در قسمت شمالی کوه در انجیر و در مرز بین سنگهای الترامافیک و شیست ها قرار دارد. در این منطقه بخاطر شرایط تکتونیکی و سنگ شناسی خاص کمربندی از کانه زایی نیکل و کبالت وجود دارد. این کانه زایی در مسکنی و تالمسی دارای میزان نسبتاً بالایی از مس ولی هرچه به سمت کانسار گود مراد و سبرز می رویم از میزان مس کاسته شده و بر میزان سرب و روی افزوده می شود.

شکل2-5 : نقشه زمین شناسی 25000/1 شمال انارک( اقتباس از شرکت مس- نیکل شرق، 2007).
زون ها و ماسیف های مختلف ساختاری انارک طبق تقسیم بندی تکنواکسپورت24 (1984) عبارتند از:
1- ماسیف انارک – خور
2- ماسیف پشت بادام
3- زون چین خورده چاه پلنگ – بیاضه (کیمرین پسین).
4- زون چین خورده بیابانک (آلپی پیشین).
5- زون افیولیتی نایین – زوار
6- زون های آلپی کوه دم و قلعه سردار
7- گودی های حوضه فرعی آلپ بالایی.
منطقه مورد مطالعه در این تقسیم بندی در زون انارک – خور قرار دارد که به بررسی آن خواهیم پرداخت :
2-4-1- زیر زون انارک – خور
قدیمی ترین زون تکتونیکی در ‌منطقه است، که پهنایی در حدود 60 کیلومتر و طولی برابر 250 کیلومتر دارد. از جنوب توسط ناحیه چاه پلنگ و از غرب توسط زیر زون نایین- زوار و از شمال توسط مولاس های الیگوسن- میوسن کویر بزرگ محدود شده است. پی سنگ این زیر زون را توالی ضخیمی از دگرگونی های پروتروزوئیک بالایی- پالئوزوئیک (1000 تا 1200متر) تشکیل می دهد. در این زیر زون چین خوردگی های بزرگی قابل ردیابی بوده و لایههای ضخیم و گسترده مرمر دیده می شود. روی پی سنگ متبلور، سکانسهای دگرشکلی پالئوزوئیک بالایی، کربنات- تخریبی تریاس و پوشش رسوبی قرار می گیرد. البته رخنمونی از کنتاکت سنگ های پالئوزوئیک بالایی و تریاس با پی سنگ دیده نشده است، ولی قلوه هایی از دگرگونی ها در آن وجود دارد. پوشش رسوبی که پی سنگ را در زیر زون انارک – خور می پوشاند، از نظر ترکیب سنگی و ساختارهای موجود در آن بیانگر یک محیط پلاتفرمی است. بخش مهمی از این پوشش رسوبی را مارن و سنگ آهکهای کرتاسه تشکیل داده است (ترابی، 1383). در جدول 2-1 به نقل از تکنو اکسپورت ماگماتیسم‌ و کانه زایی های همراه آنها در منطقه انارک آمده است.
جدول 2- 1 : ماگماتیسم و کانه زاییهای عمده در منطقه انارک ( به نقل از تکنو اکسپورت، 1984).

باقری و اشتامفلی (2008) طی تقسیم بندی جدیدی که از ناحیۀ انارک – خور و پشت بادام ارائه کردند، رخنمونهای پراکنده قاعده دگرگون شده واقع در جنوب گسل درونه را به هفت زیر ناحیه تقسیم بندی نموده اند که عبارتند از:
1- سرزمین گرانیتی آیرکان.
2- کمپلکسهای افزایشی واریسکین که خود از بخش کمربند دگرگونی دما بالا جندق با زیر گروه افیولیت – ملانژ عروسان در حاشیه و واحد شیست مرغان با زیر گروه گنیس پل هاوند در حاشیۀ جنوبی تشکیل شده است. این کمپلکس افزایشی توسط دو گروه رسوبی کمپلکس گدار سیاه و گروه نخلک باسن تریاس پوشیده شده است. 3- کمپلکس افزایشی پرمین شامل کوه های دریایی انارک و کبودان می باشد.
‌‌4- گوه افزایشی دو شاخ
‌5- زون فیلیشی بیاضه
‌6- بلوک یزد که حاشیۀ گذرنده سرزمین سیمرین است.
‌‌7- کمپلکس دگرگونی پشت بادام

2 – 4- 2 ساختارهای زمین ساختی منطقه : ساختارهای زمین شناسی منطقه انارک را می توان به طور عمده در دو گروه چین خوردگی ها و گسل ها تقسیم بندی کرد :
‌‌‌2 – 4- 2 -1 چینهای منطقه انارک:
الماسیان (1997) دو گروه چین خوردگی تشخیص داده است :
1- چین هایی که در سنگ های قدیمی پی سنگ وقوع یافته اند و در افیولیت و دگرگونی انارک وجود دارند.
‌2- چین هایی که در سنگ های جوانتر از پی سنگ (مزوزوئیک و سنوزوئیک) وقوع یافته اند.
از چین های گروه یک می توان به موارد زیر اشاره کرد:
‌‌الف: بزرگ تاقدیس انارک: این ساختار به عنوان بزرگترین ساختار چین خورده در ناحیۀ انارک می باشد و مساحتی در حدود 500 کیلومتر مربع را در برمیگیرد. بزرگ تاقدیس انارک به عنوان یک سیستم ناهماهنگ در نظر گرفته شده است. هستۀ این بزرگ تاقدیس متشکل از سنگ های اولترابازیک و دگرگونی های مربوط به افیولیت انارک می باشند. گسترش چین های فرعی در دو یال شمالی و جنوبی آن به نحو چشم گیری قابل مشاهده است.
‌‌‌ب: تاقدیس کوه میله: این تاقدیس در یال شمالی بزرگ تاقدیس انارک قرار دارد. در واقع یک چین Z شکل است که روند عمومی آن شرقی – غربی می باشد. طول یال شمالی آن به ده کیلومتر می رسد. این چین به صورت استوانه و با محور عمودی است.
‌‌پ: تاقدیس پتیار: تاقدیس پتیار در واقع یک چین M شکل در ناحیه است. لولای بزرگ آن جدا کنندۀ چین های Z شکل در یال شمالی و چین هایS شکل در یال جنوبی می باشد. هستۀ چین متشکل از سنگ های اولترابازیکی و دگرسان شده مربوط به افیولیت انارک است. عضوهای مربوط به گروه چاه گربه در یال‌ های چین مشاهده می شوند. ‌
‌ت: تاقدیس و ناودیس کوه دره انجیر: بزرگ ترین و جالب ترین چین در یال جنوبی بزرگ تاقدیس انارک را چین S شکل کوه دره انجیر در نظر می گیرند. نیمۀ شمالی چین در واقع ناودیس کوه دره انجیر می باشد که امتداد سطح محوری آن N55W است. در نیمۀ جنوبی تاقدیس بزرگ کوه دره انجیر قرار دارد. ناودیس و تاقدیس کوه دره انجیر به صورت چین های مخروطی می باشند. قلۀ دره انجیر با ارتفاع 2480 متر بر روی یال های مشترک تاقدیس و ناودیس دره انجیر قرار دارد. سنگ های متشکله چین عمدتاً مرمر واحد لاک هستند.
ث: تاقدیس لاک: یکی از بزرگترین تاقدیس های ناحیه است، که در جنوب شرقی انارک قرار دارد. مجموع یال های تاقدیس در حدود 30 کیلومتر است و متشکل از سنگ های واحد مرمر لاک می باشد. هستۀ تاقدیس عموماً متشکل از سنگ های واحد چاه گربه است. این تاقدیس جزء چین های بسته با امتداد سطح محوری N55W می باشد، میل محور چین بسیار تند به سوی شمال غرب است.
از چین های گروه2 می توان به موارد زیر اشاره کرد:
‌‌الف: ناودیس بستۀ شمال انارک: این ناودیس با طول بیش از 20 کیلومتر و عرض متوسط2/1 کیلومتر در شمال ناحیۀ انارک قرار دارد. محور ناودیس تقریباً شرقی – غربی است و سنگ های متشکلۀ چین عمدتاً از سازنده قم و قرمز زیرین می باشد و به صورت یک چین موازی می باشد.
‌‌ب: ناودیس طالمسی: این ناودیس با طول بالغ بر 22 کیلومتر در غرب انارک واقع شده است. سازند های متشکلۀ آن عمدتاً قرمز و قم می باشد. در قسمت غرب نیز سازند ائوسن – الیگوسن قرار دارد. قسمت های زیادی از ناودیس توسط نهشته های کواترنری پوشیده شده است. امتداد صفحۀ ناودیس به طور میانگینN30W می باشد. ‌ پ: ناودیس سبرز: در شمال غرب معدن متروک سبرز قرار دارد. طول آن در حدود 10کیلومتر می باشد. قسمت های غربی ناودیس توسط نهشته های کواترنری پوشیده شده و سازنده های متشکلۀ آن سهلب و قرمز زیرین می باشد.
2 – 4- 2 -2- گسل های منطقه انارک :
به دلیل موقعیت زمین شناسی در ناحیۀ انارک انواع گسل های امتداد لغز، گسل های شیب لغز، به ویژه گسل رانده و رورانده مشاهده می گردد، که نقش مهمی را در شکل گیری ساختارهای تکتونیکی منطقه ایفا می کنند( شکل2- 6). از آنجایی که گسل های بزرگ منطقه مانند گسل بزرگ کویر و گسل ترکمنی- اردیب ‌ بیشتر مورد توجه و معرفی بوده در اینجا به گسل ها و راندگی های کمتر شناخته شده نیز پرداخته می شود‌ ( الماسیان، 1997).

شکل 2-6- نقشۀ گسل های منطقۀ شمال انارک.

1- گسل درونه (گسل کویر بزرگ):
سامانه گسلي درونه (Wellman, 1966) يا گسل کوير بزرگ (Stocklin, 1972)، با طول حدود 800 کيلومتر به عنوان يک گسل تراگذر مرزي از کرانه غربي رودخانه هيرمند در خاک افغانستان تا ناحيه انارک در ايران مرکزي کشيده شده است. اين سامانه گسلي، هندسهاي خميده دارد، به طوري که راستاي آن در بخش شرقي (از کرانه غربي رودخانه هيرمند تا جنوب شهر تربت حيدريه)، شمال غربي – جنوب شرقي، در بخش مرکزي (از جنوب شهر تربت حيدريه تا روستاي درونه)، شرقي – غربي و در بخش غربي (از روستاي درونه تا شهر انارک)، شمال شرقي – جنوب غربي است (شکل 2-7). پايانه غربي گسل در منطقه جندق، بر روي تصاوير ماهوارهاي و عکسهاي هوايي به خوبي قابل مشاهده است. در اين ناحيه سامانه گسلي درونه به چند شاخه تقسيم ميشود. اين سامانه گسلي به سمت غرب، در زير نهشتههاي جوان کواترنري مدفون ميشود و تنها با استفاده از دادههاي مغناطيس هوايي قابل رديابي است. به سمت جنوب غرب، سامانه گسل درونه به دو شاخه ديگر تقسيم ميشود. شاخه شمالي در منطقه بابا بزرگي و شاخه جنوبي در منطقه طالمسي قابل رؤيت

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق با موضوع کارشناسی ارشد، زمین ساخت، افغانستان، رساله دکتری Next Entries منبع تحقیق با موضوع انارک، راندگی، مرمر، پتیار