منبع تحقیق با موضوع افغانستان، آداب و رسوم، ظاهر و باطن، نماز جمعه

دانلود پایان نامه ارشد

محمدحسن الامين كه ظاهراً خود سفري به افغانستان داشته است، قائل است: خوجه ها در افغانستان به نام “موالي” حضور دارند. اين فرقه هرچند به آقاخان تعلق ندارند، ولي عقايد ديني‌شان با آقاخانيه شباهت دارد.748 آنچه درباره عقايد و آداب و رسوم جماعت اسماعيلي افغانستان گفته مي شود، تا حد زيادي با اظهارات برخي طلاب افغانستاني در مورد عقايد و آداب و رسوم اسماعيليان بدخشان که به شخصه با آنها صحبت کردم، تطابق دارد. مي‌توان گفت شريعت در منظر آنان اين گونه است:
1- ايشان ملتزم به روزه ماه مبارك رمضان نيستند؛ البته برخي از ايشان در روزهاي اول، پانزدهم و آخر ماه روزه مي‌گيرند.
2- آن ها نماز نمي‌خوانند، و البته گاهي يك نماز جماعت به شكل مدور برپاي مي‌كنند كه آن هم طبق برنامه و نظم و ترتيب خاصي نيست و بيشتر تصادفي است. توجيه ايشان در عدم التزام به نماز و روزه اين است كه ما معصوم از خطا نيستيم و همواره مرتكب گناه و لغزش مي‌شويم و نماز و روزه بدون مصونيت از معصيت و خطا سودي ندارد.
3- آنان براي امامانشان جايگاه محوري در هستي قائل‌اند و در ارتباط با امام به غلو، حلوليت و تناسخ مي‌رسند. ايشان معتقدند امروز پرنس كريم آقاخان تجسم حضرت علي است و روح آن حضرت در كالبد ايشان مجسم شده است و حضرت علي تجسم يافته در كالبد آقاخان، همان خداست؛ بنابراين، خدا، حضرت علي و آقاخان هر سه يكي هستند. تنها وظيفة ما كسب رضايت آقاخان و اطاعت از او و احترام اوست و همين ماية نجات خواهد بود.
4- براي همه مايملك و درآمدهايشان خمس مي‌پردازند و حتي اگر پنج پيمانه آب از نهر بردارند، بايد يك پيمانه را به عنوان خمس و به ياد آقاخان در كنار درخت يا روي سبزه‌اي بريزند. همچنين از پنج دختر يكي را بايد به عنوان خمس به رهبران محلي خود بدهند و آنان اين دختران را براي آقاخان نگهداري مي‌كنند تا او چه دستور دهد؛ خود تملك كند، يا به عقد كس ديگري در آورد.749
شريعت خوجه هاي آقاخاني هند: بعضي قائلند، گروه ديگر از اسماعيليه كه به آقاخانيه موسوم هستند به مراسم عبادي و ديني چندان اهميّت نمي دهند.750 اما به هر حال آنچه به عنوان اعمال عبادي از آنها بويژه خوجه هاي نزاري هند معروف است را نقل مي کنيم.
نماز: پيروان آقاخان چون مسلمانان ديگر که هر جمعه نماز جمعه مي خوانند، نمازشان را در مسجد برگزار نمي کنند و در جايي که جماعت خانه ناميده مي شود گرد هم مي آيند.751 خوجه ها مسجد ندارند و محل عبادت آنها “جماعت خانه” ناميده مي شود. آنها در اين مکان ديگر مراسمات خود را نيز از قبيل عروسي، اجتماع بر پرداخت عشر و ديگر مراسمات ديني برگزار مي کنند. خوجه ها براي نماز گذاردن و يا به قول خودشان خواندن دعا، اوقات معيني دارند. اما اين اوقات با زمانهاي معروف نزد مسلمين براي اقامه نماز تفاوت دارد. اين زمانهاي سه گانه بدين گونه اند: 1- صُبحوجي دعا – وقت اين دعا پس از نيمه شب و معمولا بين ساعت چهار و پنج بامداد است.
2- سانجي جي – دعا (نماز مغرب) که در اول شب و يا بعد از غروب آفتاب خوانده مي شود.
3- سومنجي دعا (نماز عشا) که وقت آن بين ساعت 8 يا 9 شب و يا پيش از خواب است. علاوه بر تفاوت در ساعات نيايش، شيوه و صورت نماز آنها نيز با مسلمين تفاوت دارد. آنان در اين هنگام اذکاري را با تعداد مشخص و با تسبيح و نشسته رو به قبله مي گويند. حضور خوجه هاي آقاخاني در مراسمات مسلمين منحصر در دو عيد رسمي مسلمين است، عيد فطر و عيد قربان. در اين دو مراسم خوجه ها که شيوه نماز مسلمين را بلد نيستند در خواندن سور قرآني و ارکان نماز همچون رکوع و سجود از امام جماعت تقليد مي کنند.752 اسماعيليان معاصر را دعاهايي است كه مخصوص خودشان است و با نماز و عبادت ديگر فرق اسلامي تفاوت دارد. در نماز پس از خواندن سورة فاتحه اين دعا را مي خوانند: “سجدة وجهي اليك و توكلت عليك منك قوتي و انت عصمتي يا رب العالمين اللهم صل علي محمد المصطفي و علي علي المرتضي و علي الائمة الاطهار وعلي حجة الامر صاحب الزمان و العصر امامنا الحاضر الموجود مولانا شاه كريم الحسيني اللهم لك سجودي و طاعتي”.753 مجتبي علي هم در کتاب خود شرح دعاهاي خوجه ها را نقل کرده است. او مي گويد که آنها در دعا بيشتر امام را خطاب قرار مي دهند و گه گاهي نيز لفظ خدا در دعا آمده است. آنها بعد از خواندن دعا و ذکر نام آقاخان به سجده مي روند و بعد از سجده از امام مي خواهند دعاهايشان را قبول کند.754 به همين دليل است که رابطه آقاخان چهارم با پيروانش اين گونه است که او خداوندگاري است که هرچه بگويد قانون است.755 دعاهاي ديگري نيز مانند گت پنت هر ماه در شامگاهي که ماه نو بر مي آيد، براي خوجه ها نقل شده است. اينجانب به شخصه در فيلم بازديد آقاخان چهارم از اسماعيليان سوريه در سال 2008 م شاهد تعظيم هاي سجده گونه توسط اسماعيليان براي آقاخان بودم. همچنين در اين فيلم گروه تواشيح اسماعيلي آقاخان را “غفار الذنوب من خطايا” صدا مي کند. ظاهرا آقاخانيه قائل به عصمت آقاخان هستند و او را مقدس مي شمارند. در بعضي منابع آمده است که اسماعيليه آقاخانيه که در شمال پاکستان ساکن هستند، قبله نماز خود را به سمت محل سکونت آقاخان چهارم (شاه کريم حسني) در منطقه اي از پاريس تغيير جهت داده اند.756 البته جداي از رد و يا تاييد اين قول مي توان شواهدي از جنبه الوهي دادن نزاريان به آقاخان ها يافت.757
روزه: مجتبي علي در کتاب خود عبارتي از خوجه ها در باب روزه نقل مي کند : …. برادر مپندار که ميگويم دعا مخوان و يا روزه مگير، مي گويم زنهار از کساني که از روي خودنمايي بسيار دعا مي خوانند و پيوسته از روزه داري سخن مي گويند. همه اين اعمال بسيار نيکو و پسنديده است اما اگر بي محبت مولا باشد، هيچ سودي براي صاحب آن نخواهد داشت. همچنين در کتاب پنديات جوانمردي توصيه شده است که “روزه داري در يک روز از سي روز (ماه رمضان) از آداب و رسوم است اما بيش از آن ضروري نيست” اين يک روز، روز بيست و يکم ماه رمضان است و صيام آنها از شب بيستم آغاز و تا ظهر روز بيست و يکم ادامه پيدا مي کند. با اين حال تمامي ماه رمضان را مقدس مي دانند و در شبهاي نوزدهم تا بيست و سوم با حضور در جماعت خانه مراسم توبه را برگزار مي کنند.758 اما اينکه روزه در ميان آنها به چه معنايي جريان دارد، چيزي است که از اعلاميه کميته مذهبي جماعت خانه بريتورد کراچي، در پيامي که توسط عاشق علي به سوي اسماعيليان آمده است؛ مي توان فهميد، آنجا که روزه را روزه چشم و گوش و زبان مي داند که اين نوع صيام، با خوردن و آشاميدن بطلان پذير نيست.759
حج: خوجه هاي آقاخاني همانند ديگر اسماعيليان حج را تاويل به زيارت امام مي کنند. “سر ارسکين پري” مي گويد زيارت مکه بين خوجه ها مرسوم نيست. آنها زماني که امام در ايران ساکن بود براي زيارت او ميآمدند. همچنين وقتي که آقاخان هاي بعدي در هند ساکن بودند به زيارت او مي شتافتند. عزيز احمد استاد دانشگاه کانادا در کتاب خود ذکر مي کند که حج بر خوجه ها عبارت است از زيارت آقاخان و نه زيارت خانه خدا.760 البته ايوانف مي گويد اسماعيليان ايران به ندرت به زيارت امام خود مي رفتند و شيوه پرستش گونه خوجه هاي هند نسبت به امام را قبول نداشتند.761
زکات: خوجه ها مانند ديگر فرقه هاي اسماعيلي بيش از هر واجب ديگري به زکات اهميت مي دهند. در اين بين اولين مورد عشريه (دسونده) است که از زمان صدرالدين مرسوم بوده است. زمان پرداخت اين زکات که بنا بر قول مجتبي علي امروزه يک هشتم درآمد است، روز اول ماه مي باشد و آن را در صندوق ويژه آن در جماعت خانه مي ريزند.762 همچنين آنها اموالي را تحت عنوان خمس به آقاخان مي دهند.763 در پنديات جوانمردي آمده است که اگر کسي عشر درآمد خود را به امام ندهد اين عشر مال و بقيه اموالش آتش و هيزم شده، همه سوخته و خاکستر مي شوند. خوجه ها آرزومند هستند با پرداخت زکات در اين دنيا موفق و در آخرت آمرزيده شوند. موارد متعدد ديگري نيز به عنوان زکات مشخص شده است و خوجه ها بايد بپردازند. اين موارد گوناگون همچون در ميان جماعت بهره اسماعيلي، سبب شکل گيري مخالفاني با نام اصلاح طلب شده است که به پرداخت اين اموال از طرف اسماعيليان تهيدست به آقاخان معترضند.764 آقاخان سوم به پيروان خود گفته بود که طرحها و پروژه هاي مورد نظر او در نهضت اصلاحي که آغاز کرده بود، محقق نمي شود مگر اينکه آنها عشر اموال خود را به طور منظم پرداخت کنند.765 بدين معنا که پيشرفت اسماعيليه به دفع زکات پيروان وابسته بود.
جهاد: جهاد در ميان خوجه ها تاويل به جهاد با نفس شده است و در اين مورد به کلام پيامبر اکرم در بازگشت از يکي از غزوات استدلال مي کنند.766
ديگر احکام: در ديگر احکام خوجه ها در مواردي همانند بحث ارثيه و تنظيم وصيت نامه و يا بعضي مباحث ازدواج به قوانين هندو ها عمل مي کنند. بدين صورت آنها مي توانند تمامي اموال خود و نه ثلث آن را ، براي وصي خود به ارث بگذارند. شبيه اين حکم در ميان احکام دروزيان نيز با عنوان “حرية الايصاء” ديده مي شد. اسماعيليان خوجه شوراهايي دارند که وظايف شان حل و فصل دعاوي و اختلافات زناشويي و طلاق و گردآوري وجوه گوناگون است. 767 همچنين در مورد زنان اسماعيلي هند و ديگر نقاط مي توان گفت آن طور که در نشريه اسماعيليه هند درباره زنان اسماعيلي آمده است، آنها “مدتي است که آنها حجاب را کنار گذاشته اند”.768 در فيلمي نيز که مربوط به بازديد آقاخان چهارم از سوريه در سال 2008م است، کاملا مشهود است که اکثريت غالب زنان اسماعيلي آقاخاني همچون همسر و دختر امام اسماعيلي حجاب ندارند و خواندن و رقص زنان ميان مردان امري مرسوم است.
خاتمه
طبق بررسي هاي به عمل آمده در اين پژوهش و با نتيجه گيري مي توان جواب به سوال اصلي و سوالات فرعي را اين گونه داد:
اول: اسماعيليان در دوره هاي نخستين بويژه قرامطه با توجه به اعتقاد به قائم القيامه بودن محمد بن اسماعيل آن چنان پاي بند شريعت نبوده و رويکرد باطني بيشتري داشتند.
دوم: اين جريان اما با ظهور فاطميان منقطع شد و آنان با اعتقاد به اينکه دوران قائم القيامه هنوز فرا نرسيده است، به فقه و شريعت اهميت دادند و فقيهان و متکلمان آنها کتبي در اين زمينه تاليف کردند که بر همراهي ظاهر و باطن تاکيد داشت.
سوم: شريعت محوري فاطميان اما در زمانه الحاکم بامرالله و با ظهور فرقه دروزيه که در حق اين امام فاطمي غلو کرده و او را به حد خدايي رساندند، قطع شد و آنها فرقه خود را ناسخ تمامي شرايع گذشته دانستند و ارکان شريعت اسلام را نسخ و باطل کردند. اگرچه امروز بزرگان دروزي قائلند که آنها نيز مانند ديگر فرق اسلامي ملتزم به فقه و شريعت اسلامي هستند.
چهارم: بعد از زوال فاطميان ادامه اين تفکر و مکتب در مستعلويان و طيبيان راه خود را پيدا کرد. زيرا که آنها نيز با استفاده از ميراث فقهي بر جاي مانده از زمان فاطميان همچنان شريعت محور باقي ماندند و تا به امروز توجه خود را به فقه و شريعت ادامه مي دهند.
پنجم: و در پايان انشعاب ديگري از اسماعيليان را بايد ذکر کرد که بعد از اختلاف بر سر امامت نزار – مستعلي پيرو نزار شده و در ايران، خاور دور و ديگر کشورها حضور دارند. نزاريان در زمان حسن صباح شريعت را مرعي مي داشتند، تا اينکه حسن دوم اعلام قيامت نمود و نسخ شريعت اسلام را به تمامي پيروان خود حکم نمود. از اين دوران به بعد به جز زمانه جلال الدين حسن که بازگشت به شريعت با رويکرد فقهي اهل سنت را اختيار نمود، نزاريان رويکردي سکولار و اباحه گرايانه داشته و آن چنان مظاهر شريعت اسلامي را رعايت نمي کنند. اگرچه منابع مهمي نيز در اين دوره وجود ندارد که بتوان به آنها استدلال نمود. بعضي از نزاريان همانند دروزيان امروزه قائلند که آنها نيز شريعت باورند و همراهي ظاهر وباطن امري مفروغ عنه نزد آنها مي باشد. اما آنچه از آقاخان ها و پيروانشان ديده مي شود را نمي توان کاملا التزام به شريعت همانند شيعه اماميه و يا اهل سنت دانست. اگرچه بعضي از احکام ديني را رعايت کنند.
ششم: در اين باره

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع مثل افلاطونی، عالم محسوس، اصالت وجود، وجود ذهنی Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع مثل افلاطونی، صدرالمتألهین، علم حضوری، عقول عرضی