منبع تحقیق با موضوع افغانستان، آداب و رسوم، قاسم آباد، جهان اسلام

دانلود پایان نامه ارشد

بوده و به سمت قبله خاصي نيز انجام نمي پذيرد. بعد از پايان نماز نيز به پخش نذورات مي پردازند. اين نماز، در آيين اسماعيليان قهستان “نماز طريقت” ناميده مي شود. بعد از اتمام اين نماز گروهي از افراد که مراحلي ظاهرا از دعوت را پيموده و صاحب سر شده اند به اداي “نماز حقيقت” مي پردازند. انجام اين نماز فقط به وسيله افراد واجد شرايط که ماذون از امام و يا حجت باشند، صورت مي يابد و فردي که بدين مقام دست يافته و اين نماز را خوانده است، اجازه ندارد که نماز خود را براي ديگران افشا کند و در صورتي که اين خطا از او سر بزند، با بطلان نماز هاي خود مواجه مي شود.732 ابواسحاق قهستاني در باب نماز ميگويد که صلاه از وصلت است و آن پيوستگي به معرفت امام حق و دين حق بعد از طهارت است که بيزاري از مخالفان و بانک نماز دعوت اهل را به سوي شناخت داعي و لاحق و معلم است و گور بدن آدمي، و عذاب گور احکام شريعت است و موکلان دوزخ، نکير و منکر حاکمان ظاهر شريعتند و اهل بهشت کساني هستند که از پوست ظاهر برهند و به باطن بگروند.733 آنها با انتقاد به مسلمانان مي گويند که نماز و روزه اي که با هزار فعل حرام و مردم آزاري همراه است، فايده اي ندارد و اين گونه شعر مي سرايند:
مخور مال مردم ميازار کس *** ره رستگاري همين است و بس734
وضعيت جمع خانه هاي اسماعيليان قهستان بدين گونه است که در گذشته آنها قبله و محل مشخصي براي آن که به آن طرف بنشينند، نداشتند زيرا بر اين اعتقاد بودند که همه جا تحت پرتو ازلي امام قرار دارد ولي جديدا براي دوري از تهمت که احتمالا آنها به قبله اعتقاد ندارند، در بعضي از خانقاهها قبله ساخته اند. محقق کتاب تاريخ و عقايد فرقه آقاخانيه از مشاهدات خود مي گويد که ديده است آنها در جماعت خانه جمع مي شوند و بعد از ذکر گفتن و پايان مراسم، زن و مرد به يکديگر دست مي دهند.735 در گذشته ها اسماعيليان را متهم ساخته بودند که آنها در مراسمي که در شب يلدا در جمع خانه دارند، دست به اعمال اباحي گرايانه زده و به اشتراک در محارم پرداخته بودند.736 مراسم کفن و دفن اين گروه از اسماعيليان شبيه با ساير مسلمين است. و در روز 15 شعبان هر سال براي طلب آمرزش براي اموات بر سر قبور حاضر شده و به تلاوت آيات قرآن و پخش نذورات مي پردازند. در فقدان اموات خود تا 3 روز عزاداري مي کنند ولي در مجالس ترحيم کمتر ديده شده است که قرآن بخوانند. آنها در سابق اعتقاد داشته اند که قبر ميت هرچه ساده تر باشد و زوود تر ويران شود، بهتر است. در ميان مردم شايع است که اسماعيليان به زيارت قبور ائمه اطهار نمي روند. دعاهاي خاصي در مراسمات مذهبي خود ندارند و در هنگام ديدار يکديگر به جاي لفظ سلام به هم ياعلي مدد گفته و مولا علي مدد پاسخ مي دهند.737
روزه: وجوب روزه گرفتن در ميان اسماعيليان قهستان آن چنان شايع نيست و عملا بسياري از آنها روزه نمي گيرند ولي گروهي از آنها بر اين اعتقادند که به غير از روزه ماه مبارک رمضان که بر طبق شريعت اسلامي است، در روزهاي 13 ، 14 و 15 هر ماه قمري هم روزه بگيرند، و دليل کار خود را کامل بودن ماه در اين سه روز مي دانند که بيشترين نور را از خورشيد گرفته است و خورشيد هم که پاره اي از نور امام است. به همين خاطر در اين ايام به عبادت و روزه داري مي پردازند تا شکر گزاري نسبت به امام کرده باشند. اما نويسنده مي گويد بر اساس تحقيقات ميداني خود به اين نتيجه رسيده است، که آنها روزه شريعت را انجام نمي دهند و کساني که در جوار اسماعيليان زندگي مي کنند، رفتار صائمانه اي از آنها مشاهده نکرده اند. او حدس مي زند که رسم روزه گرفتن عده اي از آنان نيز، بر طبق يک آيين کهن مانوي است که در اين منطقه قبل از حضور اسماعيليان جاري بوده است.738
حج: تا قبل از زمانه آقاخان سوم اسماعيليان اعتقادي تاويلي نسبت به حج داشته اند ولي با به امامت رسيدن آقاخان سوم، او براي آنکه اسماعيليه در سطح جهان اسلام ظهوري فعال داشته باشند، دستور داد که پيروانش عازم حج شوند. با اين حال در ميان اين گروه از اسماعيليه سفر به خانه خدا امري مرسوم نبوده و توجيهات و تاويلاتي در اين باب دارند. البته در نزد اسماعيليان قهستان، زيارت شهرهايي همچون انجدان، شهر بابک و بمبئي که مکان حضور امام زنده آنها بوده، ارج و قرب بالايي داشته است و مهم ترين زيارت شمرده مي شدند.739 آنها قائلند حاجي کسي است که پول سفر حج را به صندوق آقاخان بپردازد.740
خمس و سهم امام: در اين باب اسماعيليان قهستان دقت بسياري دارند که يک دهم اموال خود را تسليم امام حي خود کنند. آنان معقدند که اين يک دهم پرداختي باعث ادا شدن واجبات فوت شده از آنها شده و آمرزش را براي شان به ارمغان مي آورد.741
محمد کريم نيشابوري از ملا محمد از دعات اسماعيليه در قاسم آباد (بين نيشابور و مشهد) نقل مي کند که او در خلوت خانه آنها گفته است: اگر کسي در خواب محتلم شود، خروج مني از او کاشف است از اين که بعضي از مراتب کماليه را طي کرده است و اين اثر کمال است که در او هويدا شده و اثر کمال را چگونه به غُسل يا غَسل مي توان زايل نمود! او مي گويد اسماعيليه حدود خراسان در حال حاضر اعتقاد بر اين دارند که ترک نماز، روزه و شرب خمر مباح است. و براي حليت شرب خمر به آيه قرآن استدلال ميکنند.742 او در باب نماز مي گويد که فردي به نام کربلايي حسن از اهالي قاسم آباد از ملا محمد در باره نماز مي پرسد و از او جواب مي شنود : “اگر کسي نماز بخواند آن نماز طوقي از آتش شده و در گردن او مي افتد”. مولف مي گويد البته اينها براي حفظ ظاهر گاهي اوقات در ميان عموم نماز مي خوانند که در اين صورت طوق آتش بر گردن آنها نيز بايد باشد.743
استفتاء از عالم شيعه در مورد اسماعيليان ايران: اين گونه رفتارهاي اسماعيليان، شيعيان اثني عشري ساکن در جوار آنها را بر اين داشت تا تکليف خود در باب چگونگي برخورد و رابطه با اين فرقه را از فقهاي خود جويا شوند. در ابتداي کتاب تاريخ و عقايد فرقه آقاخانيه متن استفتايي از حضرت آيت الله گلپايگاني (ره) آورده شده است که در تاريخ 21/6/1371 از ايشان پرسيده شده که عيناً ذکر مي شود: محضر مبارک فقيه اهل بيت عصمت و طهارت؛ “حضرت آيت الله العظمي آقاي حاج سيد محمد رضا گلپايگاني مدّ ظلّه العالي”. احتراماّ به عرض عالي مي رساند که در بعضي از روستاها عده اي از فرقه اسماعيليه زندگي مي کنند، با توجه با اين که آنان نماز، روزه ، زکات، خمس ، جهاد، قبله و حجاب را منکرند و لمس زن اجنبيه را جايز مي دانند و اعتقاد به 49 امام دارند لطفا بفرماييد که: الف- آيا اينان کافرند يا نه؟ ب- ازدواج با آنان جايز است يا خير؟ ج- دفن مسلمان در قبرستان آنان چه صورت دارد؟ با توجه به نياز شديد، حکم الهي را تفصيلا و توضيحا بيان فرماييد. در خاتمه طول عمر با برکت و توفيقات شما را مسئلت داريم.
بسم الله الرحمن الرحيم: چنانچه معتقدات آنها همان طور باشد که نوشته ايد، کافر هستند و ازدواج با آنها جايز نيست. و اما حمام وغسالخانه اشتراکي، گرچه با مراعات مسأله نجاست و طهارت اشکال ندارد؛ ولي چون رعايت اين مسائل براي همه مشکل است، سزاوار است مسلمين حمام و غسالخانه جدا داشته باشند.
نفي شريعت گريزي: اما امير حسين شاه خليلي نظر ديگري دارد. او از خاندان شاه خليلي است که از بزرگان اسماعيليان ايران هستند. امير حسين شاه خليلي فرزند تيمسار شاه خليلي است که روزگاري نماينده آقاخان چهارم در ايران بود و در سال 1350 شمسي از اين سمت عزل شد. بعضي قائلند که احتمالا او بعدها گرايش به شيعه اثني عشري پيدا کرده است. امير حسين شاه خليلي امروزه به نوعي رهبر اسماعيليان ايران مي باشد و با آقاخان بر سر بعضي عقايد هندو زده خوجه ها مشکل دارد. امير حسين شاه خليلي معتقد است که برابر اصول اسماعيلي اجراي تمام احکام اسلامي واجب است و در باب امامت شخص امام چندان اهميت ندارد، بلکه آنچه اهميت دارد مقام امامت است و نه شخص او، زيرا وي تنها واسطه فيض است ميان خداوند و مردم که اين مقام نيز به شخص خاصي تعلق ندارد.744 اين اعتقاد نشان دهنده مخالفت او با دادن مقامات فرا انساني و الوهيت بخشي به آقاخان است. شاه خليلي رويکردهاي اباحه گرايانه اي را که به اسماعيليان منتسب مي کنند، نقد کرده و قابل قبول نمي داند. او در سال 1386 کتابي را با نام “رساله هفت رکن دين در عبادات اهل يقين” به چاپ رساند که آن را رساله اي در عقايد و آداب عبادي مسلمانان شيعه اسماعيلي مي داند.745 اين کتاب طبق نقل نويسنده و آنچه از محتواي آن مشخص است، خلاصه اي از کتاب “دعائم الاسلام” قاضي نعمان و به سبک آن مي باشد که براي اسماعيليان فارسي زبان تدوين گشته است. در اين کتاب همانطور که در عنوان آن ذکر شده هفت رکن دين معروف و مشهور نزد اسماعيليان، بيان شده و يک به يک احکام آنها به طور جزئي و با ذکر آيات و روايات مربوطه آورده شده است. رکن اول ولايت، رکن دوم طهارت که شامل مباحث وضو، غسل، تيمم، استحاضه و حيض و نفاس مي باشد. رکن سوم نماز که شامل احکام نمازجمعه، اوقات شرعي نماز، قبله، شرايط نماز، اذان و اقامه، نماز آيات، مسافر، قضا، شفع و وتر، عيد فطر و قربان، جماعت، مستحب، نماز ميت و احکام مربوط به کفن و دفن ميت است. رکن چهارم روزه است که در آن مبطلات روزه، کفاره، روزه مسافر، وقت افطار، شب قدر، روزه هاي حرام و روزه مستحب آمده است. رکن پنجم زکات و خمس است که بحث زکات طلا و نقره، چهارپايان چون شتر، گوسفند، گاو و زکات حبوبات و فطر و بحث خمس نيز آمده است. رکن ششم حج است که احکام حج تمتع، عمره مفرده، محرمات احرام و اسراري از حج آمده است. رکن هفتم نيز جهاد است که به بيان آن مي پردازد. در پايان پيوست هايي را ذکر مي کند که مباحثي همچون داد و ستد، خوراکي ها، ازدواج و صيغه عقد، طلاق، عده و صيغه طلاق، ارث و وصيت است. شاه خليلي در مقدمه کتاب خود يادآور مي شود که نياز مبرم جامعه اسماعيلي معاصر موجب شده است که که با وجود کتاب دعائم قاضي نعمان دست به تدوين رساله اي موجز بزند که راهنماي اعمال عبادي آنها باشد. او آگاهي يافتن در مورد دين را واجب و آموختن مسائل ديني را از اولويت هاي زندگاني مي داند. به نحوي که شخصي که بالغ و عاقل باشد اما به تکاليف ديني خود ناآگاه باشد، مقصر و زيان کار به حساب مي آيد. او تاکيد دارد که آگاهي نبايد منحصر به ظاهر باشد بلکه بايد شامل بواطن احکام نيز شود. شاه خليلي براي آنکه مواجه با پرسش محققين درباره بعضي رويکردهاي اباحه گرايانه در طول تاريخ اسماعيليه نشود، مي گويد که بر خلاف آنچه بعضياز گمراهان و بدعت گذاران پنداشته اند معرفت وآگاهي به حقيقت و معناي باطني اعمال عبادي، نه تنها انسان را از انجام آنها معاف نمي سازد بلکه شوق او را در انجام و اجراي اعمال شرعي بيشتر و شديدتر مي کند. او در پايان تاکيد مي کند که عنوان اين کتاب ماخوذ از حديث امام محمد باقر بر هفت رکن بودن دين است.746 تاليف اين کتاب گامي مثبت در تاريخ اسماعيليان نزاري بعد از دوران الموت مي باشد. حال اينکه اسماعيليان ايراني چقدر به اين کتاب عمل مي کنند و يا هنوز قائل به قيامت حسن علي ذکره السلام مي باشند، بحثي ديگر است که نياز به مطالعات ميداني و رجوع به جماعت خانه هاي اسماعيليه در بيرجند، مشهد و تهران دارد. که البته با رويکرد کتمان و ستري که در ميان آنها است بعيد مي باشد که نتيجه پژوهشي قابلي بدست بيايد.
شريعت اسماعيليان افغانستان: اسماعيليه افغانستان كه در شهرهايي همچون بدخشان، کابل و … حضور دارند، آداب و رسومشان وجوه اشتراك فراواني با خوجه‌هاي هندي دارد: مسجد ندارند، آداب طهارات را لازم نمي‌دانند، گوشت خوك نمي‌خورند، شراب نمي‌نوشند، چند زني را جايز نمي‌دانند، طلاق را جايز نمي‌دانند و به نظام عالمي غريب و خاص اعتقاد دارند.747 به نظر مي‌رسد برخي از آداب و رسوم ذكر شده به خوجه‌هاي افغانستان اختصاص داشته باشد. اين آداب در مورد همة اسماعيليان اين كشور عموميت ندارد؛ هرچند خوجه‌ها و اسماعيليان در بسياري از آداب و رسوم با هم اشتراك دارند. علامه

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق با موضوع سلطان محمد، کرامت انسان، استان خراسان، آداب و رسوم Next Entries پایان نامه ارشد رایگان با موضوع مثل افلاطونی، عالم محسوس، اصالت وجود، وجود ذهنی