منبع تحقیق با موضوع آموزش و پرورش، عصر اطلاعات، فناوری اطلاعات، دسترسی به اطلاعات

دانلود پایان نامه ارشد

ترغیب شهروندان به مشارکت ملی، تحریک احساسات‌ ملی و سیاسی جامعه، برملا ساختن زدوبندهای پشت پرده در جریانات سیاسی، انتقال پیام و مطالبات مردم به دولتها از جمله كنشهايي است كه در بستر اين شبکه های شكل ميگيرد.
از نظر مك‌كوايل (2003) اگرچه زمينههاي اجتماعي در ميزان نفوذ و سرعت تغييرات ناشي از استفاده از فناوري مؤثر است. اما، مقاومتهاي اجتماعي و سياسي كه در برابر نفوذ فناوري نوين انجام گرفته است، به دليل ويژگيهاي آن، چندان پايدار و مؤثر نبوده است. جذابيتهاي جريان آزاد اطلاعات و امكاناتي كه فناوريهاي نوين در اختيار طيف گستردهای از كنشگران قرار ميدهند، بسياري از مقاومتهاي اوليه را در هم ميشكند و چالشهاي بزرگي را در حوزههاي فرهنگي، سياسي و اجتماعي پيش روي دولتها قرار میدهد (فردیناند، 2000، ص 19).

3-5- تحولات تربیتی در عصر اطلاعات و ارتباطات
يكي از حوزههايي كه عصر اطلاعات و ارتباطات تأثيرات قابل توجهي بر آن داشته، عرصه آموزش و پرورش است. بطوری که آموزش و پرورش جامعه اطلاعاتی را میتوان با ویژگیهای کاملاً متمایز از گذشته شناسایی نمود. این دگرگونیها و تحولات به اندازهاي با اهميت و قابل ملاحظه است كه بازاندیشی و تعریف مجدد عناصر و اجزای نظامهاي آموزش و پرورش را اجتناب ناپذير كرده و نقش جدیدی فراروی آنها قرار داده است. بر اين اساس نظامهای آموزش و پرورش نيازمند بازنگري در وظايف خود با توجه به اقتضائات اين عصر هستند. شايان ذكر است تأثيرات، پيامدها و حتي آسيبهايي كه بواسطه تحولات اين عصر در زمينههاي مختلف به وقوع پيوسته از منظرهاي متفاوتي قابل بررسي است. در زمينه تعليم و تربيت نيز ميتوان پيامدهاي عصر اطلاعات را از منظرهاي متفاوتي تحليل كرد، بطوري كه گوناگوني اين مباحث در ادبيات مربوط به حوزه تعليم و تربيت فراوان است. بنابراين آنچه ما در رابطه با تحولات اين عصر و پيامدهاي آن در تعليم و تربيت مورد بحث قرار دادهايم متمركز بر موضوعي است كه در اين پژوهش مورد تأكيد بوده و دنبال ميشود. با اين نگاه تحولات تأثیرگذار بر نظامهای تعلیم و تربیت را در این عصر میتوان در چند محور اصلي به شرح زير مورد بررسي قرار داد.

3-5-1- تغییر اکوسيستم یادگیری178
فناروی اطلاعات و ارتباطات امکانات وسیعی برای دسترسی سریع و آسان به اطلاعات فراهم آورده است. به جرأت میتوان گفت که امکان دسترسی آسان و سریع به اطلاعات، بارزترین ویژگی عصری است که با نام ارتباطات و اطلاعات شناخته میشود. اگر در گذشته دسترسی به اطلاعات، محدود و در انحصار گروه خاصی بود، در اثر ورود فناوری اطلاعات و ارتباطات، دسترسی به اطلاعات برای همه میسر شده است. افراد به راحتی میتوانند با کمک گرفتن از فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی با سرعتی شگفتآور به اطلاعات مورد نظر خود دست یابند.
دسترسی آسان به اطلاعات در سایه فناوریهای جدید از سه بعد قابل بررسی است: از بعد زمان، مکان و شکل. بر اساس بعد زمان، فرد در هر زمانی که بخواهد میتواند به اطلاعات مورد نیاز خود دسترسی پیدا کند. این بعد در واقع به امکان دسترسی بهنگام به اطلاعات مورد نیاز اشاره دارد. بر اساس بعد مکان، فرد در همه جا و بدون توجه به محل استقرار خود به اطلاعات مورد نیاز دسترسی دارد. بر اساس بعد شکل، این دسترسی به اطلاعات به اشکال گوناگون شامل متن، تصویر، صدا و فیلم امکانپذیر است.
رهآورد این ویژگی عصر اطلاعات و ارتباطات در حوزه تعلیم و تربیت شکلدهی به مفهومی از یادگیری است که با عنوانU-Learning شناخته میشود. این اصطلاح مخفف عبارتUbiquitous Learning به معنای “یادگیری در همه جا و همه زمان” در اشکال مختلف است. در چنین عصری یادگیری را هرگز نمیتوان محدود به ساعات حضور در مدرسه دانست. زیرا فناوری اين توانايي را به افراد ميدهد که همواره به اطلاعات مورد نیاز خود دسترسی داشته باشند و در تمام لحظههاي زندگي خود به یادگیری پرداخته و از دانش و اطلاعاتي که در اختيار دارند استفاده کنند. از نظر كنث كوموسكي179 (2007، به نقل مهرمحمدی، 1391) اين تحولات ارتباطي و شبكهاي، زيست بوم يادگيري را بكلي تغيير داده و زيست بوم تازهاي براي آن تعريف كرده است. به باور وي يادگيري موسسهاي (مدرسهاي يا دانشگاهي) كاملاً تحت الشعاع محيط بسيار غني يادگيري در خارج از موسسه قرار گرفته و واقعيت خروج يادگيري از جعبه180 يا تعيين كننده نبودن يادگيريهاي موسسهاي را بايد به رسميت شناخت. واقع بيني و حسن استفاده از فرصتها و ظرفيتها حكم ميكند كه مربی علاوه بر بهره جستن از اين امكانات فاخر در كلاس درس سعي كند آگاهانه و خلاقانه تدابیری را به کار بندد که “اكوسيستم يادگيري” متكي به شبكه ارتباطی در خارج از كلاس و موسسه را نیز جهت داده و به گونهای هدايت نمايد که منجر به هم افزائی فرصتهای درون و بیرون از محیط کلاس شود. این تغییر اکولوژیکی، محوریت مدرسه را به عنوان فضای انحصاری یادگیری با چالش جدی مواجه کرده است. در اين اكوسيستم جديد يادگيري، افراد در فعاليتهاي يادگيري خود تا آنجا متکی به استفاده شخصی از رسانهها هستند که از آنان به عنوان نسل رسانهای181 يا به تعبير تپسكات (2009) نسل شبكهاي182 نام برده میشود.

3-5-2- یادگیری به موقع نیاز (اینجا- اکنون)
یکی از ویژگیهای مشترک بسیاری از نظامهای آموزش و پرورش مرسوم انتقال مجموعهای از اهداف و محتوای از پیش تعیین شده به دانشآموزان با هدف آمادهسازی آنها برای آینده است. رويكرد يادگيري در اين نظامهاي تربيتي، یادگیری برای مواقع نیاز183 است كه بر اساس آن دانش و اطلاعات برای استفاده در آینده ذخيره ميشود. در اين تلقي کسب دانش به خودي خود ارزشمند تلقی میشود، حتی اگر دانشآموزان با این دانش کار زیادی انجام ندهند به غیر از اینکه نشان دهد چطور آن را به خوبی یادگرفتهاند. آیزنر (2004) در نقد اين ديدگاه میگوید: در حقيقت، برخي از نقطه ضعفهاي اساسي نظام آموزش و پرورش ناشي از اين اعتقاد است كه اهداف و محتواي تربيت ميتواند بر اساس آماده شدن براي آينده توجيه شود. “يك روزي آن به دردت ميخورد” توصيه آشنايي است كه هم در مدارس و هم در سر میز شام براي دانشآموزان تكرار ميشود. افسوس، چنين توصيهاي در برانگيختن و ترغيب دانشآموزان تأثير ناچيزي دارد.
اين نظامهای تربیتی حدود 12 سال صرف انتقال محتوایی میکنند که آن را برای موفقیت دانشآموزان سودمند میدانند. اغلب اين زمان صرف بسط و توسعه دانش و اطلاعاتی ميشود كه بخاطر سپردن و به ياد آوردن بخشي از اين فرآيند است. یادگیریها در این نظامها بشدت متکی به حافظه است. حافظهای که باید بتواند از عهده به یادسپاری و به یادآوری یادگیری های سالیان طولانی برآید. اما اغلب اوقات در انجام این وظیفه شکست میخورد و بسیاری از یادگیریهای سالهای مدرسه، درست مدتی بعد از امتحان به فراموشی سپرده میشود. اگرچه نقش حافظه در زندگي روزانه بسیار اساسی است و تصور اينكه يك پزشك، مهندس و یا یک مکانیک بتواند بدون آن كاري انجام دهد قابل تصور نیست، اما بنیان نهادن نظامهای تربیتی بر مبنای آنچه فراموشی بخش مهم آن است چالش برانگیز است. در عصری که به نام اطلاعات و ارتباطات شناخته میشود نقش حافظه از آن مفهوم سنتي خود بيرون آمده و نمودي تازه پيدا كرده است. ديگر نيازي به انباشتن حجم عظيمي از اطلاعات در حافظه نيست، زیرا اين كار را رایانهها خيلي بهتر و دقيقتر انجام ميدهند. بطوری که ميتوان حجم بسیار وسیعی از دادهها و اطلاعات را بر روي يك تراشه كوچك ذخيره كرد. ذخيره اين چنین حجمی از اطلاعات در اين ابعاد كوچك، در واقع تحولي بزرگ در زندگي ما پديد آورده است. بر این اساس لازم است یک بازاندیشی اساسی در نظامهاي تربیتی از دبستان تا دانشگاه انجام شود. نظامهای تربیتی به جای انباشت ذهن دانشآموزان با انبوهی از اطلاعات، بايد انرژی خود را صرف پرورش مهارتهای تفکر کنند. اطلاعاتی که در آیندهای نه چندان دور فراموش شده و یا منسوخ و غیر قابل استفاده خواهند شد.
نتيجه یک پژوهش که در سال 2011 در مجله ساینس منتشر شد نشان ميدهد، دانشجویان زمانی كه میدانستند به راحتی میتوانند در کامپیوتر به اطلاعات مورد نياز خود دسترسی داشته باشند اطلاعات کمتری به یاد میسپارند (اسپارو و ونگر، 2011). 49 درصد از آمریکاییها كه در تلفنهای هوشمند خود در گوگل پرسه میزنند ابراز كردهاند به جای ذخیرهسازی دراز مدت دانش در مغز خود متکی به گوگل هستند (شرکت نلسن، 2012).
با به چالش كشيده شدن پيش فرضهاي اين نوع تفكر درباره يادگيري بر اثر تحولات بوجود آمده در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات، این پرسش مطرح ميشود که چرا یک فرد باید موضوعات مختلف را بر این اساس که احتمالاً زمانی به آن نیاز خواهد داشت در ذهن خود انبار کند؟ بسیاری عقیده دارند در عصری که دانش و اطلاعات بدون محدودیت زمانی و مکانی به راحت ترين شكل ممكن در دسترس ما قرار میگیرد نیاز نیست افراد را مجبور به یادگیری مطالبی بکنیم به صرف اینکه این مطالب یک روزی به درد آنها خواهد خورد. در مقابل این تفکر که یادگیری موضوعات مختلف را برای روز مبادا توجیه میکند، اندیشه متفاوتی درباره ارائه یادگیری وجود دارد که با عنوان یادگیری به موقع نیاز184 شناخته میشود. در يادگيري به موقع نیاز هر چيزي فقط زمانی ياد گرفته ميشود كه در همان موقع مورد نياز است. یادگیری به موقع نیاز اصطلاحی است که از حوزه صنعت گرفته شده است و برای توصیف ارائه منابع یادگیری بکار میرود. تولید به موقع نیاز یك فلسفه مدیریت ژاپنی است كه از اوایل دهه 1970 در بسیاری از مؤسسات تولیدی ژاپن مورد استفاده قرار گرفت. این فلسفه نخستین بار توسط تائیچی اونو در شركت تویوتا به عنوان ابزاری برای بر آورده ساختن خواسته مشتری با حداقل تأخیر معرفی و به كار گرفته شد. كارخانجات تولید تویوتا اولین محلی بودند كه نظام تولید به موقع نیاز در آنها مطرح شد و پس از آن توسط بسیاری از سازمانهای دیگر انتخاب شد. در این نظام هیچ موجودیِ مواد اولیه خریداری نمیشود و هیچ محصولی ساخته نمیشود مگر هنگامی که ضرورت ایجاب کند. کالاها زمانی تولید میشود که برای تأمین سفارش مشتریان ضرورت داشته باشد.

3-5-3- تغییر نقش معلم و دانشآموز (تغيير آموزش به يادگيري)
بدنبال تغییر تفکر درباره دانش و یادگیری، ماهیت تعاملات بین معلم و دانشآموز نيز در قرن 21 اساساً تغییر یافته است. فناوری اطلاعات و ارتباطات شیوههای بکار گرفته شده توسط دانشآموزان و معلمان را در فرایند یادگیری دگرگون ساخته و وظیفه مدارس به عنوان انتقال دهنده دانش مورد پرسش قرار گرفته است. در واقع این اندیشه که ما به عنوان معلم باید درباره موضوعی بیشتر یاد بگیریم و سپس آن را به دیگران منتقل کنیم بطور فزایندهای در حال تغییر است. تدریس به عنوان به دست آوردن دانش بیشتر و انتقال آن به دیگران در نظر گرفته نمیشود. اگر در نظامهای تربیتی سنتی دانشآموزان با شیوههای انتقالی دانش راحت بوده و منتظر بودند تا دیگران مطالبی را به آنها ارائه نمایند، ویژگیهای این عصر به آنها اجازه میدهد خود مسئولیت یادگیری خود را بر عهده گرفته و مسائل و پرسشهای خود را شخصاً پیگیری کنند. یادگیری خود آغازگر185 و مسئله محور جایگزین یادگیری دیگر راهبر و محتوا محور شده است. در یادگیری خود آغازگر به جای اینکه دانشآموزان منتظر پرسش بعدی از طرف معلم یا متن باشند خود به شکل دهی مسئله و پرسش خود پرداخته و اطلاعات مورد نیاز خود را با بهرهگیری از انواع منابع و روشهای پژوهش موثر بدست میآورند. آنها قادر هستند با بررسی، ترکیب و حذف زوائد اطلاعات جمع آوری شده، آن را برای اهداف خود قابل استفاده ساخته و آن را در رابطه با پرسشها و مسائلی که شناسایی کردهاند مورد تجزیه و تحلیل قرار داده و تفسیر کنند. آنها میتوانند نه تنها کیفیت اطلاعات جمعآوری شده، بلکه فرآیند جمعآوری آنها را نیز مورد ارزیابی قرار دهند.
در واقع یکی از مهمترین پیامدهای فناوری اطلاعات و ارتباطات پشتیبانی از “یادگیری شخصی شده”186 و “ساخت دانش”187 توسط دانشآموز است. بر اساس نظریههای ساخت و سازگرایی یادگیری

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق با موضوع عصر اطلاعات، فناوری اطلاعات، پایگاه اطلاعات، ساختار قدرت Next Entries منبع تحقیق با موضوع تعلیم و تربیت، عصر اطلاعات، آموزش و پرورش، برنامه درسی