منبع تحقیق با موضوع آستان قدس رضوی، کتابخانه مرکزی

دانلود پایان نامه ارشد

کاتب: منسوب به ائمه اطهار (ع)، پوست آهو نباتی، ‎۶۸ ورق، طول: ‎۲۸، عرض: ‎۲۲، محل نگهداری: کتابخانه مرکزي آستان قدس رضوي

در نمونه 3-4 بلافاصله پس از اتمام سوره قبل، عنوان و تعداد آیات سوره بعد به خط کوفی زرين تحريردار نگارش یافته است.
رنگ مورد استفاده: طلایی، سیاه

شکل 3-4 قرآن خطي شماره 15، تاريخ کتابت: قرن 3 هجری قمری، کاتب: حسین بن علی(ع)، پوست حنايي، ‎۳۶۹ ورق، طول: ‎۳۲، عرض: ‎۲۰، محل نگهداری: موزه قرآن آستان قدس رضوي

در نمونه 3-5 عنوان سوره با حروف زرین، تحریر مشکی و به خط کوفی نوشته شده است. يک نشان پيوست به عنوان در نقش شهپر ساده نسبتا درشتی که بر روی آن یک غنچه نیلوفر دیده میشود، خودنمایی میکند.

شکل 3-5 قرآن خطي شماره 36، تاريخ کتابت: قرن 3 هجری قمری، کاتب: حسن بن علي(ع)، پوست آهو نباتی، ‎۲۴ ورق، طول: ‎۲۳، عرض: ‎۱۵، محل نگهداری: کتابخانه مرکزي آستان قدس رضوي

در نمونه 3-6 ساختار سرسوره هندسی شکل، رنگی، ساده، آغشته به زر و تحریر سیاه میباشند. سرسوره تنها محدود به نواری مستطيلی رنگين منقوش میشود که شامل تزئینات ساده خطی است. خطوط زرین عمودی باریکی فضای نوار را به مربعهای یکدستی بخشبندی میکند، تقسيمات مربع مشتمل بر نقوش هندسي و گره‌بندي و هریک از این مربعها از تداخل خطوط ضربدری یک اندازه در راستای افقی حاصل آمده که متناوباً با رنگهای متداول در آن دوره، یعنی قرمز و سبز، به شکل نقطههایی رنگآمیزی شده است.
نقشمایه دیگری نیز که تلفیقی از گلدان (آتشدان). و نقوش گیاهی است، در نزدیک لبه بیرونی کاغذ به طرح افزوده شده و نمایانگر تأثیرات هنر ساسانی میباشد. سرسوره و تعداد آیات آن به خط کوفی با شنگرف در بالای نوار منقوش و بلافاصله بعد از اتمام سوره قبل نوشته شده است.
رنگ مورد استفاده: طلایی، قرمز، سبز، سیاه

شکل 3-6 قرآن خطی شماره 1، تاريخ کتابت: قرن 1 هجری قمری، کاتب: منسوب به خط علی بن ابيطالب (ع)، پوست آهو نباتي، 341 ورق، طول 33 و عرض 25، محل نگهداری: کتابخانه مرکزي آستان قدس رضوي

در نمونه 3-7 سرسوره‌ متشکل از مستطيلي زرين با گره‌بندي زنجيري پيوست به يک نشان رنگين بسيار کوچک میباشد. نقوش نوار زرین باریک نزدیک به تزئينات گياهي در هم بافته است. آن گونه که مشاهده میشود نقوش زنجیری نوار، به تناوب با رنگهای سبز و قرمز پوشیده شده و نقش یک انار در منتهیالیه نوار ترسیم گردیده است. بر روی گل انار سه شاخه قرار گرفته و هر شاخه را یک انار کوچک دیگر به رنگهای سبز و قرمز مزین میکند.
استفاده از چنین نقشی در کنار نوار تزئینی در نمونه‌های قبل مشاهده نمی‌شود و میتوان آن را صورت اولیه نشان شجری سرسورهها دانست که در سراسر ادوار بعدی، به عنوان يكي از اصول تزئيني سرسورهها به شمار می‌آید.
رنگ مورد استفاده: طلایی، قرمز، سبز، سیاه

شکل 3-7 قرآن خطی شماره 26، تاريخ کتابت: قرن 3 هجری قمری، پوست حنايي، ۳۱۰ ورق، طول: ‎۲۹، عرض: ۵/‎۲۰، محل نگهداری: موزه قرآن آستان قدس رضوی
در نمونه 3-8 سرسوره با نمونههای قبل تفاوت بارزی دارد، کل صفحه داخل قاب زرین و منقوشی قرار گرفته و حاشیه پهنی در قسمت بالای آن حاصل آمده است. این کادر با خط نازک سبز رنگی از نوشتههای قرآن جدا گردیده است. داخل این کادر که نقوش مذهّب آن از بین رفته، نقوش دایرهای شکل متداخلی با رنگهای متداول آن دوران، یعنی قرمز و سبز، رنگآمیزی شده است.
متن قرآن تماما با زر و به خط کوفی نوشته شده است و به نظر میرسد از دسته قرآنهای نفیس آن دوران باشد.
رنگ مورد استفاده: طلایی، قرمز، سبز، سیاه

شکل 3-8 قرآن خطی شماره 7، اوایل قرن سوم هجری، محل نگهداری: کتابخانه آستان قدس رضوی

در نمونه 3-9 عنوان سوره و تعداد آیات آن به قلم کوفی زریّن و تحریر مشکي نگارش یافته است. سرسوره پیوسته به نشان شجری زرين و متشکل از شاخههای استلیزه شده تاک به صورت پیچ خورده میباشد و در مجموع هفت دایره زرین را به وجود میآورد که نحوه ترسیم آنها کنار هم، نمایی از درخت سرو را ایجاد نموده است.
رنگ مورد استفاده: طلایی، سیاه

شکل 3-9 قرآن خطی شماره 41، تاريخ کتابت: قرن 3 هجری قمری، کاتب: منسوب به ائمه اطهار (ع)، پوست آهو نباتي، ‎۱۰۶ ورق، طول: ‎۱۹، عرض: ‎۱۳، محل نگهداری: کتابخانه مرکزي آستان قدس رضوي

در نمونه 3-10 کل عنوان سوره و عبارت بسم الله الرّحمن الرّحیم در یک کادر مستطیل پهنی قرار گرفتهاند. عنوان سوره و تعداد آیات آن به خط کوفی شکلدار به زر و نقطههایی از شنگرف ترسیم شده است.
نقوش کادر از خطوط ساده هفت و هشتی سیاه بر زمینه زرین تشکیل شده که به طور متناوب و تکرارگونه از رنگهای سبز و قرمز برای آراستن آن بهره گرفته است.
در طراحی شجیره از ساقههای پیچ خورده تاک استفاده شده که این ساقهها به چپ و راست خود میپیچد و نقش درختی را در ذهن القاء میکند.
گردش نرم و روان تاک و خطوط انحنادار کوفی، شکستگی قاب را متعادل میسازد و در کل اثر هماهنگی لازم را ایجاد میکند.
رنگ مورد استفاده: طلایی، قرمز، سبز، سیاه

شکل 3-10 قرآن خطی شماره 33، تاريخ کتابت: قرن 3 هجری قمری، کاتب: منسوب به ائمه (ع)، پوست آهو نباتي، 86 ورق، طول: 24، عرض: 18، محل نگهداری: کتابخانه مرکزي آستان قدس رضوی

تصاویر 3-11 تا 3-15 مربوط به یک قرآن خطی میباشند. همانطور که مشاهده میشود سرسوره هیچ سورهای شبیه به هم نمیباشد، طرحهای تذهیب در هر صفحه عوض میشود و تکراری نیست، ضمن اینکه در طرحهای شبیه به هم نیز تفاوتهایی وجود دارد و از این لحاظ کاملا بینظیر است.
در هر 4 نمونه بلافاصله بعد از اتمام سوره قبل عنوان و عدد آیات سوره بعد به قلم کوفی زریّن و تحریر سیاه نگارش یافته است. همین شیوه در شکل شماره 3-13 نیز مشاهده میشود، با این تفاوت که قابی زرین دور عنوان سوره را فرا گرفته، در تزئین نقوش نوار زرین به تناوب از نقشمایههای گیاهی و هندسی بهره گرفته شده است. آرایه هندسی از بافت زنجیری زرین به هم بافته تشکیل و با رنگ سیاه داخل آن تزئین شده است و نیز آرایه گیاهی قاب ساقههای زیگزاگی با برگهایی روئیده در طرفین آن است که یادآور نقشمایههای برگ زیتون یونان میباشد. نشان شجری در این سرسوره از ساقههای تجرید یافته تاک میباشد که به صورت یک درخت انبوه در چپ و راست شاخهها و برگهای متداخل میدهند.
در نمونه 3-11، نشان شجری از ترکیب نقشمایه برگ نخلهای سنتی عصر ساسانی با نقشمایه تاک تشکیل شده است.
در نمونه 3-12، نشان شجری از ترکیب نقشمایه برگ نخل با شاخههایی که احتمالاً انار میباشند تشکیل شده است.
در نمونه 3-13، نشان شجری از ترکیب نقشمایه یک جفت شهپر، برگ نخل و غنچه نیلوفر تشکیل شده و قسمتهایی از آن با رنگ لاجوردی، سبز و آرایههای دانه تسبیحی آراسته شده، اطراف نشان شجری با خط نازکی از لاجوردی فرا گرفته شده که نمونه آن را در نشانهای شجری پیش مشاهده نمیکنیم.
در نمونه 3-14، نشان شجری از ترکیب نقشمایه یک جفت شهپر، ساقههای تجرید شده تاک و غنچه نیلوفر تشکیل شده، اما در اینجا شهپرها تا حد یک نقشمایه گیاهی انتزاع یافتهاند و بیشتر به برگهای کنگری شباهت یافتهاند. مرکز نشان بادامی شکل است و در زمینه آن از رنگ لاجوردی استفاده شده و یک رشته دانه تسبیحی سفید پیرامون آن را احاطه کردهاند. اطراف آن ردیفی از شاخ و برگهای زرین پیچیده تاک بر زمینهای سبز ترسیم شدهاند و به طور کلی تنوع رنگی و ظرافت بیشتری نسبت به نمونههای قبلی در اثر مشاهده میشود. دور تا دور نشان شجری را خطی سیاه در بر گرفته است.

شکل 3-11 قرآن خطی شماره 21، اواخر قرن سوم هجری قمری، محل نگهداری: کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی

شکل 3-12 قرآن خطی شماره 21، اواخر قرن سوم هجری قمری، محل نگهداری: کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی

شکل 3-13 قرآن خطی شماره 21، اواخر قرن سوم هجری قمری، محل نگهداری: کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی

شکل 3-14 قرآن خطی شماره 21، اواخر قرن سوم هجری قمری، محل نگهداری: کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی

شکل 3-15 قرآن خطی شماره 21، اواخر قرن سوم هجری قمری، محل نگهداری: کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی

در نمونه 3-16، عنوان سوره و تعداد آیات آن با قلم کوفی زرین و تحریر مشکي کتابت گشته است. نشان شجری زرین در کنار عنوان سوره دیده میشود و مجموعهای از نقشمایههای تجرید یافته شهپر، تاک، برگ نخل و غنچه نیلوفر میباشد که تا حد آرایههای گیاهی انتزاع یافتهاند و به گونهای در کنار هم چیده شده که نمایی از یک درخت سرو را ایجاد میسازند. پیرامون آرایههای نشان شجری با نواری زرین احاطه شده و حاشیهای از خطوط نازک و بدون رنگ دانه تسبیحی آن را در بر گرفتهاند.
رنگ مورد استفاده: طلایی، سیاه

شکل 3-16 قرآن خطی شماره 40، تاريخ کتابت: قرن 3 هجری قمری، پوست نباتي، 60 ورق، طول: ‎۱۹، عرض: ۵/‎۱۲، محل نگهداری: موزه قرآن آستان قدس رضوی

در نمونه 3-17، عنوان و عدد آیات سوره با قلم کوفی زرین تحریردار نگارش یافته است. یک نوار زرین منقوش و مذهّب پيوسته به نشان، پیرامون عنوان سوره را در بر گرفته و کتیبهای ساده را به وجود آورده است. شاید بتوان این شکل را از نخستین نمونههای سرسورههای کتیبهدار دانست، این شیوه در اواسط عصر عباسی تکامل و رواج یافته و کتیبه به عنصر اصلی سرسوره تبدیل میشود.
نوار زرین اطراف عنوان سوره، نقوش زنجیری به هم بافتهای دارد و یک قاب شش ضلعی کشیده را ایجاد نموده است.
نشان شجری زرین، همانند سرسورههای بدون کتیبه به شکل درخت انبوهی از ساقههای تاک ترسیم گردیده و با تنه نازکی به گوشه نوار عنوان چسبیده است.
رنگ مورد استفاده: طلایی، سیاه

شکل 3-17 قرآن خطی شماره 6، تاريخ کتابت: قرن ‎۱‎ هجري قمري، کاتب: علي بن ابيطالب (ع)، پوست آهو نباتی، ‎۶۸ ورق، طول: ۲/‎۳۳، عرض: ۵/‎۲۳، محل نگهداری: موزه آستان قدس رضوی

در نمونه 3-18، عنوان سوره و تعداد آیات آن با قلم کوفی زرین و تحریر سیاه نگارش یافته است، این سرسروه نیز دارای کتیبهای از نوار زرین با زمينه ساده، پيوسته به نشان شجری میباشد.
نوار منقوش زرین، عنوان سوره را در بر گرفته و فضای مستطیل شکل سادهای در پیرامون آن ایجاد نموده است، نقوش نوار به شکل زنجیرهای جفت جفت از دوایر تو خالی میباشد.
نشان شجری به شکل پيچک زرين با تحرير مشکي که بر سر هر شاخه از تاک غنچهای روئیده و با رنگ قرمز و سیاه آراسته شده است.
رنگ مورد استفاده: طلایی، قرمز، سبز، سیاه

شکل 3-18 جزوه قرآني شماره 5000، قرن سوم هجری قمری، پوست نباتی، ‎۱۰۰ ورق، طول: ‎۲۴، عرض: ‎۱۷، محل نگهداری: کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی

در نمونه 3-19، یک سرسوره کتیبهدار و نشان شجری متصل به آن مشاهده میشود. کتیبه حاوی عنوان سوره و تعداد آیات آن با قلم کوفی زرین و تحریر سیاه است. فضای پیرامون عنوان، پوشیده از ساقههای زرینی است که دارای خمیدگیهای مواج مانندی میباشند، هر ساقه در طرفین خود برگها و برگچههایی میدهد که درهم میآمیزند و زمینه را به طور متقارن پر میکند. برخی از این نقوش بسیار شبیه به نقشمایههای تجریدی شهپرهای ساسانی میباشند. رنگهای قرمز و سبز به صورت یک در میان، زمینه کتیبه مستطیلی را زینت دادهاند.
پیرامون عنوان سوره را فضایی بدون رنگ و نقش، مرزبندی کرده که در تضاد کامل با زمینه پرکار کتیبه میباشد و عنوان را از زمینه به طور کامل جدا نموده است.
اطراف کتیبه مستطیلی را قابی زرین متشکل از نقوش مورب طنابی شکل فرا گرفته است.
نشان شجری زرین به شکل درختی از شاخههای استلیزه شده تاک، چسبیده به کتیبه واقع گردیده است، بر سر هر شاخه پیچخورده تاک غنچهای ترسیم شده که با رنگهای قرمز و سبز آراسته میشود. حلقهای زرین که بر روی آن دایرههای منظم و فشردهای از رنگهای طلایی، قرمز و سبز که به تناوب تکرار شدهاند، پیرامون نشان شجری را احاطه نموده است. رنگ مورد استفاده: طلایی، سبز، قرمز، سفید، سیاه

شکل

پایان نامه
Previous Entries منبع تحقیق با موضوع عصر تیموری، مکتب هرات، آستان قدس رضوی، دوره ایلخانی Next Entries منبع تحقیق با موضوع آستان قدس رضوی، کتابخانه مرکزی، دوره سلجوقی، تحلیل آماری