منابع پایان نامه درمورد هتک حرمت، جامعه اسلامی، عدالت اجتماعی، مجلس شورای اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

ایران می‌فرماید: «در جمهوری اسلامی ایران امور کشور باید به اتّکاء آراء عمومی اداره شود از راه انتخابات انتخاب رئیسجمهور، نمایندگان مجلس شورای اسلامی، اعضای شوراها و نظایر اینها یا از راه همهپرسی در مواردی که در اصول دیگر این قانون، معین میگردد.» 428
اصل هفتم آن نیز می‌فرماید: «طبق دستور قرآن کریم « وَ أَمْرُهُمْ شُورى‏ بَيْنَهُمْ»429 « وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ»430 شوراها، مجلس شورای اسلامی، شورای استان، شهرستان، شهر، محل، بخش، روستا و نظایر این‌ها از ارکان تصمیم‌گیری و اداره امور کشورند. موارد طرز و حدود اختیارات و وظایف شوراها را این قانون و قوانین ناشی از آن معیّن می‌کند.»431
3-4-1-5. دیدگاه‌ها
3-4-1-5-1- دیدگاه علامه معرفت
استاد معرفت بر خلاف برخی که آیه مشورت را که خطاب به پیغمبر صلّی الله علیه و آله دارد از قبیل به در بگو دیوار بشنود میشمرند؛ آیه را خطاب به شخصیت سیاسی پیغمبر اکرم -صلّی الله علیه و آله- معرفی نموده، میفرماید:
پیامبر دارای سه شخصیت بوده است: اول: محمد بن عبد الله بن عبدالمطلب از افراد برجسته و ممتاز قبیله قریش بود. دوّم: پیامبر خدا و حامل رسالت و مبلّغ شریعت اسلام بود. «وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ»432 همراه با دلايل روشن و کتاب‌ها و بر تو نيز قرآن را نازل كرديم تا آنچه را براى مردم نازل شده است برايشان بيان كن. سوّم: ولی امر مسلمین و زعیم سیاسی آنان با ایجاد وحدت ملی بر اساس برادری و تشکیل دولت بر اساس عدالت اجتماعی بود. «إِنَّا أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِتَحْكُمَ بَيْنَ النَّاسِ بِما أَراكَ اللَّهُ»433 ما اين كتاب را به راستى بر تو نازل كرديم تا بدان سان كه خدا به تو آموخته است ميان مردم داورى كن. آیه «وَ شاوِرْهُمْ فِي الْأَمْرِ» خطاب به شخصیت سیاسی او است؛ زیرا امر در آیه امور شخصی او نیست و نیز در امر رسالت با کسی مشورت نمیکند؛ بلکه امر زعامت زمینه مشورت دارد. هُم در آیه به دلیل صدر آیه که مدارا کردن با مردم و در همین راستا مشورت با آنان را دستور میدهد، مردم هستند. چگونگی این مشورت به موضوع آن بستگی دارد که یا با مشورت با نخبگان و نمایندگان مردم است یا به رأی عمومی گذاشته میشود. نتیجه اینکه همه دستاندرکاران سیاسی در نظام اسلامی موظفند در تمام شئون سیاسی در کنار مردم باشند و آنان را در جریان بگذارند و رأی اعتماد مردم را پشتوانه خود کرده، وسایل حضور فعال آنان را در صحنه سیاست فراهم آورند.434
علامه معرفت درباره مرحله دوم مشورت تصمیمگیری میفرماید:
این قسمت آیه به معنای دستور و مشاورت صرف برای دلجویی از مردم و آگاهی ولی امر نیست که در پایان شور تصمیم با خودش باشد و تنفیذ رأی اکثریت مطرح نباشد. چرا که این معنا مخالف «وَ أَمْرُهُمْ شُورى‏ بَيْنَهُمْ» است و در مواردی مایه بیاعتباری آرای عمومی و نظرات صاحبنظران است. در حالی که آیه به مردم بها میدهد و نیز معنای یاد شده مخالف مفهوم شور در متعارف عقلا است که معمولاً رأی اکثریت را تنفیذ میکنند. پس معنا چنین میشود که حین تنفیذ رأی اکثریت که گاهی صواب را خلاف آن میبینی نگران نباش که این نگرانی به خاطر سنگینی مسئولیت تو است پس آسودهخاطر بر خدا توکّل کن. خدا کارساز تو است. زیرا طبق روال رفتار کرده، وظیفه‌ات را انجام دادهای.435
برخی با تکیه به بعضی از آیات که در آن‌ها اکثریت مردم گمراه یا ناآگاه شمرده شدهاند، نظیر وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ436 و مانند آن437 بها دادن به رأی چنین مردمی بی‌معنا و مشارکت سیاسی آنان ناروا میشمرند. دلیل این گروه این است که آنان عقل و شعور ندارند و باید بر آنان چوپانی برای گله بانی ایشان گمارد. علامه گران‌قدر ضمن بیان این اشکال، در زمینه این دسته آیات میفرمایند:
در حقیقت معنای این آیات چنین نیست و باید به این آیات مراجعه کرد تا معلوم شود که هر یک به مورد ویژهای نظر دارد و تعمیم به کل جامعه عرب و از آن بالاتر به جامعه بشری و برای همیشه ندارد. در قرآن تعابیر بسیاری به صورت کلی آمده است و به موارد خاص نظر دارد و هیچ تعمیمی در آن راه ندارد. مثلاً آیه «وَ لكِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ، وَ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ»438 اشاره به کافرانی است که در آن عهد به خدا دروغ میبستند.439
علامه معرفت درباره روش مشورت و اهتمام به آن نیز میفرمایند:
شارع فرمان مشورت را برای تصمیمگیری جامعه اسلامی در همه ابعاد به خصوص بعد سیاسی داده است و شیوه آن را به مردم واگذاشته تا مطابق شیوه خردمندان رفتار کنند. مهم لازم الاتباع بودن رأی اکثریت است. در مجلس شورا، مجلس خبرگان، هیئت وزیران و غیره باید به اکثریت آراء بها داده، از آن متابعت کنند. دستور مشاوره با مردم بها دادن به ایشان است که لازمه آن پیروی از آن است و چنانچه انسان به رأی خود، مخالف اکثریت عمل کند؛ به ایشان بیاعتنایی و هتک حرمت نموده است.440
3-4-1-5-2- دیدگاه سیّد قطب
جناب سیّد قطب درباره شور و مشورت در اسلام به طور کلی میفرماید: «شوری پیکره اصلی گروه مسلمانان است. اساس کار گروهی آنان و دولتشان بر این اساس است. این وجه تمایز آنان از دیگران است.»441
سیّد قطب درباره مرحله اول مشورت که نظرخواهی است میفرماید:
خداوند اصل شوری را حتی در نظام حکومتی که به دست محمد -صلّی الله علیه و آله- است، بنیان مینهد. این نص قاطع، شکی را در رکن بودن آن در حکومت اسلامی باقی نمیگزارد. گرچه شکل شوری مطابق شرایط جامعه اسلامی به دست خود مسلمانان است. به شرط آن‌که این اصل به طور کامل نه نمای ظاهر آن رعایت شود. این نص به دنبال نتایج تلخ شوری در جنگ احد فرود آمد. وقتی که طبق شوری و خلاف نظر خود پیامبر -صلّی الله علیه و آله- و سابقه دفاع در مدینه؛ همگی به دستور ایشان برای جنگ به خارج مدینه رفتند و شکست خوردند و صف آنان دچار خلل شد. گرچه پیامبر از نتایج ناگوار این تصمیم مطّلع بود؛ اما تصمیمات شوری را لغو نکرد؛ چون تعلیم و تربیّت مردم مهمتر از زیانهای موقت بود. خدا میدانست بهترین وسیله پرورش مردمان اصل شوری است و برای آن‌که بتوانند درست را از نادرست تشخیص دهند باید خود مزه اشتباه را بچشند تا بهتر بتوانند در راه اصلاح موفّق باشند. اگر چنین نباشد مثل آن است کودکی را از ترس افتادنش از راه رفتن باز داریم. در شرایط جنگ احد که ملت مسلمان از هر طرف تهدید میشد و پیامبر -صلّی الله علیه و آله- هم یک شخصیت مترقّی که وحی نیز به او میشد و از نتایج جنگ با خبر بود اینها همه برای محروم کردن مسلمانان از حق شوری کافی بود اما پیامبر -صلّی الله علیه و آله- طبق وحی الهی چنین نکرد؛ تا این اصل در ملّت اسلامی ثابت بماند. 442
ایشان درباره مرحله دوم آن که تصمیمگیری است میفرماید:
شوری با تزلزل افکار و پشت گوش انداختن کار و بینیازی از توکّل بر خدا جور نیست. وظیفه شوری بررسی و انتخاب راهی از راههای پیشنهادی است. اینجا مرحله شوری تمام و مرحله اجرا شروع می‌شود. اجرای نظر برگزیده با توکل به خدا، نتیجه کار را به قضا و قدر خداوند میسپارد. گرچه پیامبر -صلّی الله علیه و آله- از سرانجام کار، آگاه بود؛ مطابق پیشنهاد شوری بیرون شهر را برای جنگ برگزید. عده‌ای از اینکه شاید او را ناچار کرده باشند پشیمان شدند و کار را به او سپردند؛ اما پیامبر -صلّی الله علیه و آله- نپذیرفت. او میخواست درس را به کمال به آنان بدهد: مشورت، تصمیمگیری و بعد اجرا. در تمامی این‌ها توکّل لازم است و تزلزل و پشیمانی پس از آن جایی ندارد. این کاری خداپسندانه است.443
3-4-1-6. مقایسه، بررسی و نتیجه‌گیری
دیدگاه علامه معرفت و سیّد قطب هر دو شایسته تقدیر است. هر دو به مراحل شورا توجه نمودند. از حادثه نزول آیه یاد کردند. هر دو خطاب را در آیه اول به پیامبر صلّی الله علیه و آله می‌دانند. درباره تعلیم و تربیّت مردم به وسیله این دستور علامه مطلبی نمیفرماید؛ ولی سیّد قطب به این موضوع هم میپردازد. بخش دوم آیه را که مرحله دوم شورا است علامه به معنای تنفیذ رأی اکثریت میداند که مخالفت با این رأی هتک حرمت به آنان است و شبهه مربوط به رأی اکثریت را پاسخ میگوید. ایشان بحث توکل را به این معنا میداند که ممکن است که این رأی حتی مخالف نظر حاکم باشد؛ ولی با توکل آن را اجرا میکند. سیّد قطب این قسمت را به معنای انجام همه مراحل شورا همراه با توکل میداند و اشارهای به تنفیذ رأی اکثریت نمینمایند. علامه روش مشورت را با توجه به شرایط زمان و شیوه عقلا میداند. سیّد قطب به این مسئله اشاره نمیکند. هیچ یک از آن دو بزرگوار اشارهای به دموکراسی که شیوه حکومتی مبتنی بر آرای مردم است نمیکنند. البته این روش ممکن است اشکالاتی چنانچه آیت الله جوادی فرمودند داشته باشد؛ اما اصل مشارکت عمومی مردم و نقش آنان در تصمیمگیریهای حکومتی محل اشکال نیست. از نظر علامه معرفت هم که شیوه مشورت به انتخاب عقلا است. در قانون اساسی هم تشکیل شوراهای گوناگون بر اساس آیه شورا، بیان شده است. آیه هم اطلاق دارد.

3-5. قرآن و اقتصاد

علم اقتصاد، دانشی است که رفتارهای بشری را در زمینه تولید، توزیع و مصرف، تجزیه و تحلیل می‌کند تا قدرت پیشبینی پدیده‌های اقتصادی را به دست آورد.444
موضوعات مختلفی در بحثهای اقتصادی در قرآن مطرح است. علامه معرفت تنها پیرامون مالکیت زمین445 و ربا بحثهایی دارند. سیّد قطب هم یک فصل از عدالت اجتماعی خود را به این موضوع اختصاص داده است. شاید بتوان گفت که ربا ابتدا در تولید و سپس در توزیع خلل ایجاد می‌کند. ربا در این قسمت تنها به بحث ربا می‌پردازیم.
3-5-1. ربا
ربا یکی از معاملات حرام است که تأثیرات منفی بسیاری در سیستم اقتصادی دارد. اکنون جوامع اسلامی و غیر اسلامی کم و بیش با این موضوع برخورد دارند و به برخی از آثار شومش پی بردهاند. علامه معرفت و سیّد قطب چگونه بین آیه و نتایج علمی آثار ربا میپردازند؟

3-5-1-1. آیات
الَّذينَ يَأْكُلُونَ الرِّبا لا يَقُومُونَ إِلاَّ كَما يَقُومُ الَّذي يَتَخَبَّطُهُ الشَّيْطانُ مِنَ الْمَسِّ ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قالُوا إِنَّمَا الْبَيْعُ مِثْلُ الرِّبا وَ أَحَلَّ اللَّهُ الْبَيْعَ وَ حَرَّمَ الرِّبا فَمَنْ جاءَهُ مَوْعِظَةٌ مِنْ رَبِّهِ فَانْتَهى‏ فَلَهُ ما سَلَفَ وَ أَمْرُهُ إِلَى اللَّهِ وَ مَنْ عادَ فَأُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فيها خالِدُونَ يَمْحَقُ اللَّهُ الرِّبا وَ يُرْبِي الصَّدَقاتِ وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ كُلَّ كَفَّارٍ أَثيمٍ؛446 كسانى كه ربا مى‏خورند، بر نمى‏خيزند مگر همانند برخاستن كسى كه شيطان بر اثر تماس، ديوانه (و آشفته سَر) ش كرده است. اين، بدان سبب است كه آنان گفتند:«معامله فقط همانند رباست.» و حال آن که خدا معامله را حلال كرده، و ربا را حرام نموده است. و هر كس پندى از جانب پروردگارش به او رسد و (به رباخوارى) پايان دهد، پس آنچه (از سود در) گذشته (بدست آورده) فقط از آنِ اوست و كارش با خداست و [لى‏] كسانى كه [به ربا خوارى‏] باز گردند، پس آنان اهل آتشند. [و] آنان در آنجا ماندگارند. خدا، ربا را [بتدريج‏] نابود مى‏كند و بخشش‏هاى خالصانه را رشد مى‏دهد. و خدا هيچ بسيار ناسپاس گنه‏پيشه‏اى را دوست نمى‏دارد.
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ذَرُوا ما بَقِيَ مِنَ الرِّبا إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنينَ فَإِنْ لَمْ تَفْعَلُوا فَأْذَنُوا بِحَرْبٍ مِنَ اللَّهِ وَ رَسُولِهِ وَ إِنْ تُبْتُمْ فَلَكُمْ رُؤُسُ أَمْوالِكُمْ لا تَظْلِمُونَ وَ لا تُظْلَمُونَ؛447 اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! [خودتان را] از [عذاب‏] خدا حفظ كنيد، و اگر مؤمنيد، آنچه از ربا باقى مانده است، رها كنيد و اگر (چنين) نكرديد، پس اعلام كنيد كه در جنگ با خدا و فرستاده‏اش، هستيد. و اگر توبه كنيد، پس اصل

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد علامه طباطبایی، آیت الله جوادی آملی، یونان باستان، حکومت اسلامی Next Entries منابع پایان نامه درمورد علامه طباطبایی، امام صادق