منابع پایان نامه درمورد میرزا کوچک خان، اتحاد اسلام، علوم دینی، ناصرالدین شاه

دانلود پایان نامه ارشد

بودن مقام علمی، ایشان از نفوذ سیاسی زیادی در خراسان برخوردار بود و منزل ایشان پناهگاه کسانی بود که جان خود را در خطر می‌دیدند.254
در جریان قیام گوهرشاد و کشتار مردم بی دفاع، دهها نفر از علما و وعاظ مشهد دستگیر و تبعید شدند و دربارهی آنان به شدت سختگیری شد. آیت الله آقازاده یکی از بازداشت شدگان بود که پس از پرونده سازی توسط نوایی، ایشان به یزد تبعید شده و پس از 3ماه به مشهد برگردانده شد. وی دوباره در تهران شدیدا تحت نظر بود. سرانجام در 13 ذی القعده 1356ه دو سال پس از نهضت خونین گوهرشاد در تهران توسط پزشک احمدی از عوامل رضاشاه با آمپول هوا به شهادت رسید.255
حضرت امام در جای دیگری می‌فرمایند:
«مرحوم آقازاده كه یك شخص بسیار نافذى در خراسان بود، ایشان را اسیر كردند و آوردند به تهران، كه شخصى كه به او مى‏گفتند «سلطان خراسان»، آوردندش به تهران؛ و من خودم ایشان را دیدم كه در یك منزلى كه آنجا تحت نظر بود، بیرون یك صندلى گذاشته بودند براى اینكه مثلًا كسالت داشت آنجا نشسته بود؛ و این را براى من نقل كرده‏اند كه ایشان را با سر برهنه و چند تا سرباز و سپاهى همراه او مى‏بردندش براى عدلیه آن وقت، براى اینكه محاكمه‏اش كنند، با همین وضع، پیاده از توى خیابان ایشان را مى‏بردند كه در آنجا مثلاً دادستانى او را استنطاق كند.»256

5. 5. نهضت جنگل
« این چند قیامى كه ما شاهدش بودیم همه از علما بود…. در این صد سال هر چه قیام بوده است تقریباً از اینها بوده … بله، جنگل هم بوده‏اند. آنها هم بوده‏اند، اما در اقلّیت بودند.»257
میرزا کوچک خان جنگلی در حالی که ناصرالدین شاه قاجار سی و چهارمین سال حکومت خود را سپری میکرد، در سال 1291ه، در محلهی کوچک استادسرای رشت متولد شد. پدر او مسئول دفتر مالیاتی میرزا عبدالوهاب مستوفی بود و به همین دلیل به میرزا معروف گردید. پدرش، میرزا بزرگ، او را «یونس » نامید. این نوزاد از همان اوان طفولیت به «میرزا کوچک» شهرت یافت و تا پایان عمر به نام کوچک خان یا کوچک جنگلی معروف بود.258
میرزا کوچک در دورهی نوجوانی به چشم، شاهد تمام زورگوییها و تجاوزها بود، کینهای از ظلم اربابان جفا بر دلش نقش بست. نسبت به تهیدستان و ستمدیدگان، قلبی سرشار از عطوفت داشت و در خصوص ستمپیشگان انگیزهی مبارزه طلبانهای در دل او شکل گرفت.
در آغاز نوجوانی وقتی شنید میرزای شیرازی برای رویارویی با سیاستهای استعماری انگلیس قیام کرده و فتوای دلیرانهای داده است، در پوست خود نمیگنجید و به این پیروزی میبالید اما این اقدام را کافی نمیدانست. میخواست با چشمان خویش شاهد فرو ریختن کاخ ظالمان باشد.
میرزا که شرح مبارزات سیدجمالالدین اسدآبادی را شنیده بود، دریافت که گویا سید حرف دل او را فریاد میکند و بدین ترتیب مهرش بر دل و جان میرزا نشست، با این امید که روزی نام و یاد آن عالم مبارز را بار دیگر زنده کند و به راهش پا بگذارد. مژدهای خوب، خندهای بر لبانش نشاند و او را در موجی از امید و شادی قرارداد، زیرا شنید میرزا رضای کرمانی بر زندگی سراسر ستم ناصرالدین شاه پایان داده است. میرزا احساس کرد میتواند با اطمینان در مسیری مهم گام بردارد و کاری را که این افراد آغاز کردهاند، ادامه دهد.259
یونس پس از آن که خواندن و نوشتن را در یکی از مکتب خانههای زادگاهش آموخت، در سنین جوانی، بر حسب علاقههای درونی و تربیتهای خانوادگی تصمیم گرفت به فراگیری علوم دینی و معارف قرآنی و روایی روی آورد، به همین دلیل سالیانی در مدرسهی حاج حسن واقع در صالحآباد و مدرسهی جامع رشت به یادگیری زبان و ادبیات عرب، منطق، مقدمات فقه و اصول پرداخت و مدتی در یکی از حجرههای طبقهی اول مدرسهی نایب الصدر سکونت داشت. میرزا یونس جوان که تحصیلات مقدماتی را تا تاریخ 1312ه در مدارس وطنش فراگرفتهبود، از آن پس به تحصیلات عالیتر اقبال نشان داد. در سال 1322ه در عالیترین درس دورهی سطح حوزه، کفایة الاصول، شرکت کرد. استادش در این رشته از علوم دینی، آیت الله سید عبدالوهاب صالح ضیابری (1294 ـ 1357ه) بود که از علمای شهرستان صومعه سرا به شمار میآمد و از جوان ترین مجتهدین استان گیلان و در سن 28 سالگی به این درجه نائل آمده بود، این فقیه فرزانه در مکتب آخوند خراسانی تربیت شده و تحت تاثیر اندیشههای استادش قرار گرفتهبود و به همین دلیل رهبری روحانیت رشت را در انقلاب مشروطه عهدهدار گردید. میرزا یونس نیز با الهام از تلاش های مبارزاتی آیت الله ضیابری به عرصههای سیاسی روی آورد و به مجاهدین و مشروطهطلبان پیوست، گفته شده که در هنگام فتح تهران که به سال 1326ه توسط مشروطه خواهان انجام گرفت میرزا کوچک خان در حوزهی علمیه قزوین مشغول تحصیل بوده و همراه مبارزان گیلانی که برای فتح تهران حرکت کرده بودند، مدتی در پی فتح قزوین در این شهر ماندهاست. در مدرسه صالحیه قزوین و در مدرسه محمودیه تهران ادامه تحصیل داد و در مجموع تحصیلاتش حدود ده سال در این عرصه به درازا کشیده است.260
این روحانی جوان در ضمن تحصیلات به حفظ و ضبط اشعار متقدمین شعرا میپرداخت و گاهی نیز اشعاری به رشته نظم می کشید، با این توانایی علمی در فراگیری علوم دینی میرزا کوچک خان توانایی رسیدن به قله اجتهاد در وجودش دیده میشد و در مدرسه محمودیه واقع در سرچشمه تهران خود را برای اجتهاد آماده میکرد که حوادث و رویدادهای کشور مسیر افکارش را تغییر داد. وی با باوری دینی و التزام عملی به ارزشهای مذهبی و اعتقادی راسخ چنین راهی را برگزید و به هیچ عنوان از عقاید مذهبی خود دست برنداشت.
کوچک خان بر این باور بود که بر هر مسلمان پاکدل ایرانی فرض است که وظیفهاش را نسبت به کشور و هممیهنان خود ادا کند و به تناسب بهرهمندیش از اجتماع، خیر و فایدهای به آحاد جامعه برساند و رسیدن بهاین منظور جز در سایهی سعی و مجاهدت به دست آمدنی نبود و نباید در مقابل دشمنان داخلی و خارجی اغماض نمود. وی به استقلال واقعی ایران میاندیشید و اعتقادش را ابراز مینمود که چنین استقلالی باید بدون اندک مداخلهی قوای بیگانه تأمین شود، اصلاحات اساسی صورت گرفته و از تشکیلات فساد جلوگیری به عمل بیاید. و البته این استقلال مقدمهای برای اتحاد و اتّفاق عموم مسلمانان بوده است.261
میرزا پیش از آن که یک فرد انقلابی باشد انسانی مسلمان بود و هیچگاه به مغزش خطور نمی یافت که مقدرات دینش را تحت الشعاع افکار انقلابی قرار دهد و همه مظاهر انقلاب را از دریچه دیانت می نگریست، در آخرین نامهای که در واپسین لحظات عمرش در 1300ه به میرآقا عربانی نوشته ضمن گله از بیوفایی دوستانش، مینویسد: «با رویهای که دشمنان در پیش گرفتهاند شاید بتوانند بطور موقت یا دایم توفیق حاصل کنند ولی اتکای من و همراهانم به خداوند دادگری است که در بسیاری از مهالک حفظمان نمودهاست… بلی آقای من امروز دشمنان، ما را دزد و غارتگر حساب میکنند در حالی که هیچ قدمی جز در راه آسایش و حفاظت مال و ناموس مردم برنداشتهایم ما این اتهامات را میشنویم و حکمیت را به خداوند قادر حاکم علی الاطلاق واگذار میکنیم.»
بروز جنگ جهانی اول و ورود قوای متجاوز بیگانه به ایران فرصتی را برای آزادیخواهان و میهن پرستان فراهم کرد تا برای استقلال کشور و مقابله با بیگانگان دست به مبارزهی انقلابی بزنند. بروز بحران های گوناگون و آثار و پی آمدهای قرارداد 1907م و همچنین تقسیم ایران به دو منطقهی نفوذ، کشیده شدن ناخواسته کشور به جنگ جهانی اول، تلخ کامیهای به جای مانده از مشروطهخواهی، حضور نیروهای روسیه تزاری در گیلان و سایر نقاط کشور، تعدی و تجاوز سربازان روسی به حقوق و نوامیس مردم، دخالتهای آشکار بریتانیا در امور داخلی کشور و آشفتگی وضع زندگی مردم، از جملهی بحرانها و عواملی بودند که موجب پیدایش نهضت جنگل به رهبری میرزا کوچکخان شد. مؤلف کتاب قیام جنگل در این مورد آورده است: «جنگ بین الملل و در هم ریختن دول مقتدر اروپا در عرصهی جنگ برای میهنپرستان طلیعهی امید بخشی بود که میخواستند از اغتشاشهای بین المللی استفادهای به نفع ایران کرده باشند و همین امید موجب شد که کوچک خان نیز اغتنام فرصت کرده، ضربت لازم را بر پیکر متجاوزین وارد کند.»262
میرزا کوچک خان پیش از این در تهران در تشکیلات «اتحاد اسلام» مشغول فعالیت بود و قبل از مراجعت به گیلان با چند تن از رجال طرفدار اتحاد اسلام در تهران مشورت و مذاکره نموده بود. اتحاد اسلامی اندیشهای بود که از سوی سید جمال الدین اسدآبادی، عبدالرحمن کواکبی، شیخ محمد عبده و رشید رضا به منظور همبستگی عموم مسلمانان و مبارزه با استعمار به وجود آمده بود.263
در نتیجه مذاکرات مقرر گردید کانون ثابتی جهت مبارزه با مداخلات بیگانگان در امور داخلی کشور و اخراج نیروهای آنها و مقابله با مظالم حکام بی لیاقت و فساد تشکیلات دولتی ایجاد گردد. متعاقب آن بود که میرزا کوچک خان پس از بازگشت به گیلان به کمک دکتر حشمت و برخی دیگر از یارانش مقدمات قیام را آماده نمود و بدین ترتیب شالوده نهضت جنگل پیریزی گردید.264 و وقتی که نهضت جنگل پیشرفت کرد میرزا نام تشکیلات خود را «هیئت اتحاد اسلام» گذاشت.265 به نظر می رسد عنوان «هیئت اتحاد اسلام» از آن جهت از سوی نهضت جنگل انتخاب گردید که هدف نهائی آن مانند اتحاد اسلامی که سید جمال الدین اسدآبادی بنیان نهاد، مبارزه با استعمار در زیر سایه همبستگی مسلمین بوده است. در هر حال نیرویی که میرزا کوچک خان گرد خود جمع کرده بود، قیام خود را از «جنگل تولم» آغاز کردند. میرزا اسماعیل جنگلی، در مورد علت این امر می نویسد: «پس از مطالعه و دقت مختصری در روحیه عمومی درک این نکته که تمام گیلان از خوف قشون روس و روسپرستهای مقیم گیلان قادر به شروع جنبش نیستند به اتفاق جمعی از همقدمان سابق و چند نفری از اهالی حساس چهارده قبضه تفنگ و مقداری فشنگ با طرز حیرتآوری تهیه کرده و در اول شوال 1333ه (1293ش) در جنگل تولم گیلان (سه فرسخی شمال غربی رشت) شروع به کار کرد.»266 پس از آغاز قیام میرزا کوچکخان، از همان ابتدا گروههایی از افراد متعهد جهت مبارزه با استبداد و استعمار و تحقق بخشیدن به اهداف جنبش به نهضت جنگل پیوستند. مردم محنت دیده و اهل درد فراوانی بودند که از همان روزهای نخست به مجرد شنیدن نغمه آزادی، به جانب نهضت شتافتند. هدف جنگلیها در سنوات اولیه عبارت از مشتی الفاظ و عبارت شیوا، حاوی افکار و اندیشه های اجتماعی و سیاسی و اقتصادی نبود بلکه به تبعیت از شرایط عمومی روز به این چند کلمه خلاصه میشد: اخراج نیروهای بیگانه، برقراری امنیت و رفع بی عدالتی و مبارزه با خودکامگی استبداد.267
میرزا کوچک خان در ضمن اینکه میخواست مردم از ستم و تجاوز در امان بمانند، از اینکه نبردها و مقاومتهای او مشکلاتی را برای اهالی شمال فراهم میساخت، به شدت ناراحت بود؛ تجاوزهای روسها و طرفداران آنان به این نواحی روحش را آزرده میساخت. نیروهای وی برای اینکه قشون روس برای مردم ناراحتی به بار نیاورند، از منجیل و رودبار به جنگل رفتند و حتی رشت را تخلیه نمودند، ولی یاغیان مهاجم، بقعهی امامزاده هاشم را با تمامی خانههای اطرافش غارت کرده و آتش زدند. جمعی از زنان را که در کشتزارهای این سامان به زراعت مشغول بودند، به خاک و خون کشیدند و در رشت پس از فتح آن مانع حمل آذوقه برای مردم گردیدند. میرزا کوچکخان با مشاهده این وضع همراه با قوای خویش به نبرد با متجاوزان پرداخت و تلفات سنگینی به خصم وارد کرد.
جنبش جنگل که بر پایهی احساسات شدید آزادیخواهان و با عنوان «پان اسلامیزم» بنا شده بود، به تدریج و با انعقاد قرار داد منحوس 1919م به صورت یک حرکت میهن پرستانه شدید، بر ضد این قراردادهای استعماری قبلی نظیر قرارداد 1907 م درآمد.268
خروج قوای روسیه و انگلیس از گیلان و پیوستن وابسته نظامی شوروی به قوای دولتی ایران و حركت آن برای سركوب دولت انقلابی و تسلیم خالو قربان به این قوا، میرزا را دیگر تنها کرده بود. روس‌ها نیز براساس توافق با دولت ایران از كمك نظامی به جنگلی‌ها خودداری كردند. نبرد قوای دولتی با

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد علمای شیعه، جامعه اسلامی، آیات و روایات، جنگ جهانی اول Next Entries منابع پایان نامه درمورد جنگ جهانی دوم، نمایندگی مجلس، میرزا کوچک خان، مجلس شورای ملی