منابع پایان نامه درمورد علوم پزشکی، مفهوم شناسی، علامه طباطبائى، علامه طباطبایی

دانلود پایان نامه ارشد

را حمل می‌کند آن را حمل میکند و میگرداند آن را عبور میدهد تا باران بریزد. آیه «حتى إذا أقلت سحابا» بر آن دلالت دارد و اقلت در آن به معنای حملت (حمل نمود) است.243
2-2-4-2-2- تثیر
راغب اصفهانی فرمودند: «ثَارَ الغبار و السحاب و نحوهما؛ یعنی غبار و ابر و مانند آن، منتشر و پراکنده شد.»244
سیّد علی اکبر قرشی فرمودند: «ثور؛ یعنی زير و رو شدن، پراكنده شدن. اثاره؛ یعنی به حركت آوردن و پراكنده ساختن.»245
جناب مصطفوی فرمودند: «اثاره به معنای برانگیختن چیزی است به گونهای که زیر و رو شود.»246
نتیجه آن‌که تثیر از ماده ثور است و مجرد آن به معنای زیر و رو شدن و پراکنده شدن است و به باب افعال رفته آن معنای متعددی میدهد و به معنای زیر و رو کردن و پراکنده کردن است.

2-2-4-3- نکات تفسیری
دیدگاه‌های تفسیری در این زمینه چند گونه است که با لقاح گیاهان و لقاح ابرها مرتبط است. نمونه‌هایی را در اینجا بیان مینماییم.
علامه طبرسی فرمودند: «بادها را به جريان مى‏آوريم تا ابرها را آبستن باران كنند.»247
علامه طباطبایی فرمودند: «امروزه در مباحث گياه‏شناسى مسلّم شده كه مسئله نر و مادگى در تمام گياهان هست، و بادها در وزش خود ذرّاتى از گرد گل گياه نر را به گياه ماده منتقل مى‏كند و آن را بارور مى‏سازد. قرآن كريم در این آیه از همين حقيقت پرده بردارى مى‏كند و مى‏فرمايد: ما بادها را براى كار تلقيح فرستاديم.»248
آیت الله مکارم شیرازی فرمودند:
لواقح در اينجا اشاره به بادهايى است كه قطعات ابر را به هم پيوند مى‏دهد، و آن‌ها را آماده باران مى‏سازد. گرچه بعضى از دانشمندان معاصر خواسته‏اند اين آيه را اشاره به تلقيح گياهان بوسيله بادها و گردافشانى بگيرند، ولى در عين قبول اين واقعيت كه وزش بادها اثر عميقى در جابجا كردن گرده‏هاى نطفه نر و بارور ساختن گياهان دارند نمى‏توان آيه فوق را اشاره به آن دانست. چرا كه بعد از اين كلمه بلافاصله، نازل شدن باران از آسمان (آن هم با فاء تفريع) آمده است، كه نشان مى‏دهد تلقيح كردن بادها مقدمه‏اى براى نزول باران است.249
فیّومی مینویسد: «آیه کریمه بین تلقیح بادها برای ابرها به واسطه کشش آن به قصد فشردگی و تلقیح الکتریکی آن با جمع بین الکتریسیته مثبت و منفی موجود در ابر و ایجاد رهایی الکتریکی با آن‌چه را که از رعد و برق به همراه دارد؛ ارتباط ایجاد میکند.»250
جناب دکتر رضایی اصفهانی میفرمایند:
كلمه «لواقح» در آيه‏ «وَ أَرْسَلْنَا الرِّياحَ لَواقِحَ»‏ مى‏تواند به چهار معنا تصور شود: بادها را زايا و آبستن (حامل ابر) فرستاديم. بادها را زايا و آبستن (گرده گياهان) فرستاديم. بادها را زايا كننده و آبستن كننده (ابرها) فرستاديم. بادها را زايا كننده و آبستن كننده (گياهان) فرستاديم. از آنجا كه لواقح در آيه به صورت مطلق آمده و مشخص نشده كه لازم يا متعدى است و در صورت متعدى بودن، متعلق آن ابرها يا گياهان است پس نمى‏توانيم هيچكدام از چهار احتمال را از آيه نفى كنيم.251
2-2-4-4- نکات علمی
آیت الله حسین نوری مینویسد:
در تیرههای غلات و کاج چون پوشش گل آنها خیلی کوچک بوده زیبایی ندارد؛ لذا حشرات متوجّه گل آنها نمیشوند؛ بنابراین تعداد بسیار زیادی دانه گرده در شکوفه آنها ساخته میشود که وزش باد به آسانی آنها را به مسافتهای خیلی دور برده، پخش مینماید و در نتیجه به اندام آمیزشی ماده میرساند تا لقاح تحقّق یابد.252
مهندس مهدی بازرگان لاقح بودن بادها را به ابرها و نزول باران مرتبط میداند و میگوید: «لواقح جمع لاقِح از ماده لقاح و تلقیح که همان آبستن کردن و تزریق مایه نر است، میباشد. آیه می‌گوید بادها را با صفت و مأموریت بارورکننده فرستادیم و آن‌گاه (یعنی بعد از فرستادن بادها و آبستن شدن ابر) از آسمان آب فرو ریختیم.»253
ایشان این موضوع را چنین توضیح میدهد و میفرماید:
باید دانست که تأمین دو شرط (وجود بخار آب در هوا و اشباع شدن و تقطیر شدن و رسیدن هوای جوّ به حالت اشباع) کافی برای تشکیل ابر و ریزش باران نیست. یک عمل یا شرط سوّم نیز ضرورت دارد: بارور شدن یا لقاح (Germination Stimulation). توضیح آن که در بروز پدیدههای طبیعی همیشه یک نوع اصطکاک و تأخیرهایی وجود دارد. مثلاً آب در صورت خالص و راکد بودن ممکن است تا پایینتر از صفر درجه هم برود و منجمد نشود و خیلی دیرتر از صد درجه به غلیان در میآید. بخار آب نیز ممکن است با وجود رسیدن به حالت اشباع تقطیر نشود و وقتی تقطیر شد، دانهها آن قدر ریز و معلّق در هوا بمانند که سقوط نکنند و باران نبارد؛ مگر آن که با ذرات نامرئی نمک که به وسیله باد از روی دریاها آورده شده است، نطفههای جذب و آماسکنندهای تشکیل شود یا مهمتر از آن رطوبت هوا به دور برگههای متبلور برف که در ارتفاعات بالاتر منعقد شده و به وسیله باد پاشیده می‌شود، جمع گردد و بالاخره قطرات ریز اولیّه باران در اثر اختلاط و تلاطم و تصادم بادها به هم بپیوندند تا رفته رفته درشت شده در اثر وزن نسبتاً زیاد خود از خلال تودههای ابر ساقط گردد. … تخلیه برق مابین تودههای مختلف ابر که در اثر اصطکاک با عوارض زمین و اجسام معلّق در باد دارای الکتریسته‌های مخالف میشوند و این تخلیه توأم با روشنایی و غرّش شدید یونیزه شدن ذرات هوا و تشکیل اوزن است کمک فراوان به پیوستن و درشت شدن و ریختن قطرات مینماید. خلاصه آن که تشکیل و تقویت ابر و مخصوصاً نزول باران یا برف بدون عمل لقاح که با دخالت و تحریک باد صورت میگیرد عملی نمیشود.254
2-2-4-5- دیدگاه‌ها
2-2-4-5-1- دیدگاه علامه معرفت
علامه بزرگوار ذیل آیه نخست پیرامون لواقح بودن ابرها میفرمایند:
اجتماع ابرها و نزدیک شدن برخی از آن‌ها به برخی دیگر به وسیله بادها است. ابرها را از جایی به جای دیگر حرکت میدهد. پس هنگامیکه بادها بین دو نوع کهربایی از ابرها مثبت و منفی را جمع کردند پس در آن هنگام برخی از آن‌ها به برخی دیگر جذب شده نزدیک میشوند و به این وسیله لقاحی که نتیجهاش باران است حاصل میشود.255
علامه معرفت در دلايل مخالفان ترجمه قرآن، میفرماید:
قرآن در بسيارى از آيات خود حقايق پيچيده‏اى دارد كه گاه بر بسيارى از دانشمندان پوشيده مانده است و گاه كسانى كه پس از آنان آمده‏اند آنها را فهميده‏اند. یکی از مثالهای ایشان درباره آیه دوم است. در اين آيه واژه «تثير» به «سوق مى‏دهد» تفسير شده است و بدين گونه معناى بديعى كه دليل اعجاز قرآن كريم است از بين رفته، و آن اين است كه «تثير» از «إثاره» است؛ يعنى تهييج و تحريك؛ مانند تحريك غبار و دود. اين موضوع، مبدأ كار تبخير و باران‏سازى است، چون تبخير از حرارت مركزى و حرارت جوّى و باد حاصل مى‏شود؛ يعنى در تبخير اين سه عامل لازم است. سپس بادها بخارها را حمل مى‏كنند تا آنجا كه خدا بخواهد. اين معنا براى اين آيه اخيرا آشكار شده است.256
2-2-4-5-2- دیدگاه سیّد قطب
سیّد قطب در این زمینه ارتباط موضوع گردهافشانی را با آیه رد میکند و میفرماید:
برخیها خواستهاند لواقح را در این آیه به معنا بگیرند که بادها گردهها را منتقل میکنند. اما روند قرآنی در اینجا اشاره دارد به اینکه بادها آبستن بخار آب میشوند نه چیز دیگر. به دنبال آن از (ابرهای تلقیح شده) آسمان آب میبارانیم و شما را با آن سیراب میکنیم. نامی از رویاندن گیاهان -حتّی با اشاره دوری- نیست تا از گردهافشانی سخن به میان آید.257
سپس ایشان به شرح و تفسیر آیه میپردازند و میفرمایند:
خداوند ابرها را برمیانگیزد، چه بادهای گرم بخار را برمیانگیزند و بادهای سرد بخار را گرد میآورند و فشرده میدارند تا به آنجا که بخار به ابر تبدیل میشود. آن گاه خدا این ابر را با امواج هوای موجود در طبقات مختلف جو میراند. ابرها حرکت میکنند تا به جایی برسند که خدا بخواهد و خدا ابر و امواج را به تسخیر در میآورد.258
2-2-4-6- مقایسه، بررسی و نتیجه‌گیری
نظر استاد علامه معرفت درباره لواقح بودن بادها این است که بادها حرکتدهنده ابرها هستند. بادها با حرکت دادن ابرهای مثبت و منفی سبب لقاح آن‌ها و ریزش باران میشوند. سیّد قطب به هیج وجه ارتباط گردهافشانی را با لواقح نمیپذیرد و آیه را با نقش باد در تشکیل ابر و نزول باران معنا میکند. در نظر ایشان بادهای گرم بخار را برمیانگیزند و بادهای سرد فشردهاش میکنند. ایشان درباره موضوع بحث بیش از این توضیح نمیدهند.
به نظر میرسد دیدگاه دکتر رضایی اصفهانی که گذشت، با توجه به مفهوم شناسی واژه لواقح و اطلاق آیه و نیز دادههای علمی صحیح باشد و از این نظر به تفسیر علامه معرفت و سیّد قطب اشکال وارد باشد.

2-3- قرآن و علوم پزشکی

علوم پزشکی مجموعه علومی است که در آن به شناخت بدن انسان و عوامل ایجاد بیماری و جلوگیری از ایجاد یا رشد آن و راهکارهای درمان آن میپردازد.
2-3-1- بهداشت
بهداشت یکی از مباحث مطرح در علوم پزشکی است که به جلوگیری از رشد بیماری یا ممانعت از ایجاد آن کمک میکند. بحث بهداشت در این بخش را میتوان به دو قسمت بهداشت پوششی و بدنی و بهداشت غذایی تقسیم نمود که در ادامه هر یک را بررسی خواهیم نمود.
2-3-1-1- بهداشت پوششی و بدنی
در زمینه پاکیزگی، آیات و روایات فراوانی وجود دارد. بخش بسیار زیادی از احکام به موضوع طهارت (انواع نجسها و پاککنندهها، احکام تخلی و طهارت و وضو و غسل و تیمم، احکام لباس و مکان نمازگزار و غیره) اختصاص دارد. هر یک از اینها از نظر علمی جای بحث و بررسی دارد؛ ولی مجالی برای پرداختن به آن‌ها نیست و علامه معرفت و سیّد قطب هم به همه این موضوعها نپرداختهاند. در اینجا دو آیه صریح در بیان معنای پاکیزگی را آوردیم. آیه نخست پاکیزگی جامه و آیه دوم وضو و غسل و تیمم را مطرح میکند. علامه معرفت و سیّد قطب چه ارتباطی بین این آیات و پیشرفت علوم مطرح کردهاند؟
2-3-1-1-1. آیات
«وَ ثِيابَكَ فَطَهِّرْ وَ الرُّجْزَ فَاهْجُرْ؛259 و لباست را پاك كن، و از پليدى دورى كن.»
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا إِذا قُمْتُمْ إِلَى الصَّلاةِ فَاغْسِلُوا وُجُوهَكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ إِلَى الْمَرافِقِ وَ امْسَحُوا بِرُؤُسِكُمْ وَ أَرْجُلَكُمْ إِلَى الْكَعْبَيْنِ وَ إِنْ كُنْتُمْ جُنُباً فَاطَّهَّرُوا وَ إِنْ كُنْتُمْ مَرْضى‏ أَوْ عَلى‏ سَفَرٍ أَوْ جاءَ أَحَدٌ مِنْكُمْ مِنَ الْغائِطِ أَوْ لامَسْتُمُ النِّساءَ فَلَمْ تَجِدُوا ماءً فَتَيَمَّمُوا صَعيداً طَيِّباً فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَ أَيْديكُمْ مِنْهُ؛260 اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! هنگامى كه براى نماز بر مى‏خيزيد، پس چهره‏هايتان و دست‏هايتان را تا آرنج بشوييد و سرهايتان و پاهايتان را تا دو مَفْصل [يا برآمدگى روى پاها] مسح كنيد. و اگر جُنُب هستيد، پس (با غسل كردن خود را) پاك كنيد. و اگر بيماريد يا در مسافرتيد [و] يا يكى از شما، از مكان پستِ (دستشويى) آمد، يا با زنان تماس (جنسى) داشتيد، و آبى (براى وضو يا غسل) نيافتيد، پس بر زمينِ پاكِ [نيكو] تيمّم كنيد و از آن، بر چهره‏ها و دست‏هايتان بكشيد.
2-3-1-1-2- مفهوم شناسی
واژه خاصی در آیات که نیاز به توضیح داشته باشد وجود ندارد. آیه نخست که واژه طَهِّر معروف به پاکی و پاکیزگی است و در برخی روایات هم به معنای کوتاه کردن آمده است. آیه دوم هم که مربوط به وضو و غسل و تیمم است که قصد ورود در جزئیات مسائل آن‌ها را نداریم. برای اطمینان معنای طهر را از نظر میگذرانیم.
2-3-1-1-2-1- طهر
مرحوم مصطفوی میفرماید: «طهر به معنای چیزی است که در مقابل نجاست و چرکی چه مادی و چه معنوی باشد.»261
2-3-1-1-3. نکات تفسیری
نقل شده است: «امام صادق -علیه السلام- به نقل از امیر المؤمنین -علیه السلام- درباره آیه «وَ ثِيابَكَ فَطَهِّرْ» فرمودند: لباست را طوری بگیر که روی زمین نکشد.»262
علامه طباطبائى دو دیدگاه را ترجيح مى‏دهد و میفرماید: «یکی ظاهر آيه است؛

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد تفسیر علمی، معناشناسی، مفهوم شناسی، قضا و قدر Next Entries منابع پایان نامه درمورد علامه طباطبایی، مفهوم شناسی، زبان عربی، امام صادق