منابع پایان نامه درمورد علامه مجلسی

دانلود پایان نامه ارشد

از این زاویه نقدهایی به دلالت آن داشته‌اند از جمله این تیمیه در منهاج السند49 و قفاری در اصول مذهب الشیعه50 که در فصل چهارم به بیان نقد و بررسی و جواب به آن‌ها پرداخته می‌شود.

فصل دوم
حدیث منزلت در منابع حدیثی مذهب اهل‌بیت و مذهب اهل سنت

مقدمه
حدیث منزلت در بسیاری از کتب حدیثی، تاریخی، تفسیری و… اهل بیت واهل سنت موجوداست و تعداد قابل توجهی از آن‌ها از دیدگاه مذهب اهل بیت واهل سنت صحیح و قابل اعتمادند، درعین حال این حدیث از احادیث متواتر به حساب می‌آید. در این فصل به منابع وکتب مذاهب اهل بیت و اهل سنت مراجعه می‌کنیم و از هریک از آن‌ها چند نمونه را ارائه خواهیم داد. سپس راویان حدیث منزلت و طرق نقل حدیث را بیان کرده و در پایان فصل، موارد بیان حدیث را نقل می‌کنیم.
الف) حدیث منزلت در منابع حدیثی اهل بیت
حدیث منزلت در منابع مختلف حدیثی مذهب اهل بیت موجود است که در اینجا به نقل چند مورد از آن‌ها اکتفا می‌کنیم:
1) ابوالنضر محمد بن مسعود بن عیاش السمرقندی (م320هـ.ق.) در تفسیر خود از امام باقر نقل می‌کند: رسول خدا در غدیر خم پس از اعلان ولایت و رهبری علی بن ابی طالب چنین فرمود: «فانه منی و انا منه و هو منی بمنزلة هارون من موسی الا انه لا نبی بعدی»؛51 او [علی] از من است و من از او هستم و او نسبت به من مانند نسبت هارون به موسی است؛ جز اینکه پس از من هیچ پیامبری نیست.
2) شیخ صدوق (م305ـ381هـ.ق.) از امام علی نقل می‌کند که حضرت رسول خدا فرمود: «یا علی انت منی بمنزلة هارون من موسی غیر انه لا نبی بعدی»؛52 یا علی! مثل تو نسبت به من مانند مثل هارون نسبت به موسی است، جز اینکه پس از من پیامبری نیست.
3) شیخ طوسی (385ـ460هـ.ق.) از جابر بن سمره نقل می‌کند که رسول خدا خطاب به علی فرمود: «انت منی بمنزلة هارون من موسی الا انه لا نبی بعدی»؛53 نسبت تو به من مانند نسبت هارون به موسی است، جز اینکه پس از من پیامبری نیست». شیخ طوسی همچنین از ابوالطفیل نقل می‌کند که امام علی در جلسه شورا (انتخاب خلیفه پس از عمر بن خطاب) خطاب به حاضران فرمود: «فانشدکم بالله هل فیکم احد قال له رسول الله انت منی بمنزلة هارون من موسی غیری؟ قالوا: اللهم لا…»54 (شما را به خدا قسم می‌دهم که آیا در بین شما غیر از من کسی هست که رسول خدا درباره‌ی او چنین فرموده باشد: تو نسبت به من مانند نسبت هارون به موسی هستی؟ حاضران گفتند: نه).
4) شیخ علی بن ابراهیم قمی و نیز به نقل از ایشان علامه مجلسی (م1111هـ.ق.) در کتاب خود نقل می‌کند: رسول خدا پس از مهاجرت به مدینه در بین مسلمانان صیغه اخوت خواند. از بین مسلمانان امام علی تنها ماند و دچار غم شدید شد و رسول خدا به او فرمود: «… انت منی بمنزلة هارون من موسی الا انه لا نبی بعدی.»55 حضرت علی نیز پس از شنیدن سخنان رسول خدا خوشحال شد.
5) سیدهاشم البحرانی (م1109هـ.ق.) در کتاب خود نقل می‌کند که رسول خدا در جنگ تبوک حضرت علی را (در مدینه) جانشین خود ساخت و به امام علی فرمود: «الا ترضی ان تکون منی بمنزلة هارون من موسی الا انه لا نبی بعدی.»56
ب) حدیث منزلت در منابع اهل سنت
حدیث منزلت، علاوه بر منابع و کتب مذهب اهل بیت در منابع حدیثی، تاریخی و… اهل سنت نیز به وفور پیدا می‌شود که در اینجا به ذکر چند نمونه از آن‌ها اکتفا می‌کنیم:
1) ابوعبدالله محمد بن اسماعیل البخاری (194ـ256هـ.ق.) در کتاب خود از ابراهیم بن سعد، او هم از پدرش چنین نقل می‌کند: حضرت پیامبر به حضرت علی فرمود: «اما ترضی ان تکون منی بمنزلة هارون من موسی؟»57 بخاری (194ـ256هـ.ق.) در حدیث دیگر از سعد نقل می‌کند که رسول خدا برای جنگ تبوک از مدینه خارج شد و علی را در شهر مدینه جانشین خود قرار داد. علی گفت: آیا مرا در میان بچه‌ها و زنان می‌گذاری؟ حضرت پیامبر فرمود: «الا ترضی ان تکون منی بمنزلة هارون من موسی؟ الا انه لیس نبی بعدی.»58
2) ابوالحسین مسلم بن الحجاج النیشابوری (206ـ261هـ.ق.) در کتاب خود از سعد بن ابی وقاص نقل می‌کند که پیامبر علی بن ابی طالب را در جنگ تبوک [در مدینه] جانشین خود قرار داد و حضرت علی گفت: یا رسول الله! آیا مرا در میان زنان و بچه‌ها می‌گذاری؟ حضرت پیامبر فرمود: «اما ترضی ان تکون منی بمنزلة هارون من موسی؟ غیرانه لانبی بعدی»59
3) حافظ ابوعبدالله محمد بن یزید القزوینی (ابن ماجة 207ـ275هـ.ق.) در سنن خود از ابو وقاص نقل می‌کند: رسول خدا به علی فرمود: «الا ترضی ان تکون منی بمنزلة هارون من موسی؟»60
4) ابوعیسی محمد بن عیسی الترمذی (209ـ297هـ.ق.) در کتاب خود از سعد بن ابی وقاص نقل می‌کند که رسول خدا خطاب به علی فرمود: «انت منی بمنزلة هارون من موسی الا انه لا نبی بعدی.»61 وی در ذیل این حدیث می‌گوید: «هذا حدیث حسن صحیح»؛ این حدیث حسن [و]صحیحی است».
5) حافظ عمرو بن ابی عاصم الضحاک الشیبانی (م287هـ.ق.) در کتاب خود از جابر بن عبدالله نقل می‌کند که حضرت رسول خدا به حضرت علی فرمود: «الا ترضی ان تکون منی بمنزلة هارون من موسی؟»62 وی در حدیثی دیگری از اسماء بنت عمیس نقل می‌کند که رسول خدا به حضرت علی فرمود: «أنت منی بمنزلة هارون من موسی الا انه لا نبی بعدی».63
6) حافظ احمد بن شعیب النسائی (215ـ303هـ.ق.) در کتاب خود از عبدالله بن عباس نقل می‌کند که مسلمانان همراه رسول خدا از مدینه جهت جنگ تبوک خارج شدند. حضرت علی به پیامبر گفت: آیا من هم همراه شما خارج شوم؟ حضرت پیامبر فرمود: نه، حضرت علی نیز با شنیدن این جواب گریه کرد و رسول خدا به او فرمود: «اما ترضی ان تکون منی بمنزلة هارون من موسی؟ الا انک لست بنبی ثم قال: انت خلیفتی ـ یعنی فی کل مؤمن ـ من بعدی»؛64 آیا خشنود نیستی که مثل تو نسبت به من مانند مثل هارون نسبت به موسی باشد؟ جز اینکه [پس از من] تو پیامبر نیستی. سپس فرمود: تو پس از من جانشین و خلیفه من (بر هر مؤمن) هستی.
7) حافظ ابوعبدالله الحاکم النیسابوری (م405هـ.ق.) در کتاب خود از سعد بن ابی وقاص نقل می‌کند که رسول خدا هنگام خروج برای جنگ تبوک خطاب به حضرت علی فرمود: «الا ترضی ان تکون منی بمنزلة هارون من موسی الا انه لا نبی بعدی»65
حاکم نیشابوری در ذیل این حدیث می‌گوید: «هذا حدیث صحیح علی شرط الشیخین و لم یخرجاه بهذه السیاقة» (این حدیث بر اساس شرایط بخاری و مسلم در اخذ حدیث صحیح، صحیح می‌باشد، ولی آن دو این حدیث را با این سیاق در کتب خود نقل نکرده‌اند.)66
چنان که ملاحظه می‌شود، حدیث منزلت در مهم‌ترین منابع حدیثی مذهب اهل بیت و اهل سنت نقل شده است. تعداد قابل توجهی از این احادیث که در منابع مختلف مذهب اهل بیت و اهل سنت موجود می‌باشد، صحیح و مورد اعتماد بوده و در عین حال به حد تواتر نیز رسیده است. قابل ذکر است، تعداد منابع و کتبی که در آن‌ها حدیث منزلت نقل شده است، بیش از اینهاست، ولی ما به جهت رعایت اختصار به همین مقدار از منابع اهل سنت اکتفا نمودیم.
حدیث منزلت به جز در این موارد به کیفیت‏های دیگری نیز در کتاب‏های مشهور و معروف اهل سنت نقل شده است. نمونه‌هایی از این روایات را بیان می‌کنیم.
روایت ابن سعد
قبل از آن‌که نمونه‌هایی از روایت ابن سعد را بیان کنیم، در مورد شخصیت سعد بن ابراهیم(پدر) و ابراهیم بن سعد(پسر) به عنوان یکی از رجال مهم در طرق روایت حدیث منزلت توضیحاتی می‌دهیم.
سعد بن ابی وقاص
این سعد بن وقاص قرشی، پسر ابی وقاص است. نام کوچک ابی وقاص، مالک بن اهیب بن عبدمناف زهری است.67
بخاری و مسلم، حدیث منزلت را از طریق شعبه، سعد بن ابراهیم، عن ابراهیم بن سعد بن ابی وقاص، از ابی وقاص نقل کرده‌اند.68 او بیش‌ترین روایت را از پدرش و یا ابی جعفر نقل می‌کند و در این حدیث، شعبه از او نقل حدیث کرده است.
ابراهیم بن سعد
ابراهیم بن سعد بن ابی وقاص زهری مدنی از ثقات ابن حبان است. او بیش‌تر از پدرش و اسامه بن زید و خزیمه بن ثابت، حدیث نقل می‌کند. از او نیز، پسر خواهرش سعد بن ابراهیم بن عبدالرحمن بن عوف (غیر از سعد بن ابی وقاص فوق) و حبیب بن ابی ثابت و ابو جعفر باقر حدیث حکایت می‌کنند. او ثقه و کثیر الحدیث است. لذا عجلی در توصیف او گفته است: او مدنی تابع، ثقه و از ثقات ابن حبان است.69
ابن سعد در کتاب طبقات، یک فصل در خصوص این سخن پیامبر خطاب به علی بن ابی طالب که «آیا راضی نمی‌شوی که نسبت به من در جایگاه هارون نسبت به موسی باشی جز اینکه بعد از من پیامبر نیست» اختصاص داده است.
وی چند روایت از حدیث منزلت را بیان می‌کند.
1) محمد بن عمر می‌گوید: علی از کسانی بود که در روز احد هنگامی که مردم گریختند، با رسول خدا پایداری کرد و با او بر مرگ بیعت نمود. رسول خدا او را با یکصد مرد جنگی به سوی بنی سعد در فدک فرستاد. در حالی که یکی از سه پرچم مهاجران در روز فتح مکه را همراه داشت. نیز او را به فرماندهی لشکری به «فلس» به سوی قبیله طی و هم‌چنین یمن فرستاد.
علی در هیچ غزوه‌ای از غزوه‌های رسول خدا جا نماند جز غزوه‌ی تبوک که پیامبر او را جانشین خود در خانواده‌اش گماشت.70
عنان بن مسلم از حماد بن سلمه، از علی بن زید، از سعید بن مسیب می‌گوید: به سعد بن مالک گفتم: می‌خواهم درباره‌ی حدیثی از تو بپرسم در حالی که از این پرسش می‌ترسم. گفت: پسر برادرم چنین نکن. اگر آگاه شدی که دانشی دارم، درباره‌ی آن، بدون ترس از من بپرس. گفتم: سخن رسول خدا به علی چه بود هنگامی که در جنگ تبوک او را جانشین خود، در مدینه کرد؟ پاسخ داد: علی گفت: آیا مرا همراه با بازماندگان از زنان و کودکان جا می‌گذاری؟ پیامبر فرمود: آیا راضی نمی‌شوی که نسبت به من در مقام هارون نسبت به موسی باشی؟ آن‌گاه علی با شتاب بازگشت. گویی که می‌دیدم گرد و خاک پاهایش می‌درخشد. حماد گفت: پس علی به سرعت بازگشت.71
روایت حسن بن بدر
متقی هندی در کنز العمال روایت حسن بدر را چنین می‌آورد: از این عباس از عمر بن خطاب که گفت: از نام بردن علی بن ابی طالب باز ایستید. من شنیدم که رسول خدا فرمود: در علی، سه صفت نیکو است که اگر یکی از آن‌ها را داشتم، برایم دوست‌داشتنی‌تر بود از آن چه خورشید بر آن می‌تابد.
من و ابوبکر و عبیده جراح و چند تن از اصحاب رسول خدا در خدمت پیامبر بودیم در حالی که ایشان بر علی بن ابی طالب تکیه کرده بودند تا این‌که با دست بر شانه‌هایش زد و فرمود: ای علی؛ تویی نخستین آورنده و نخستین کسی که اسلام آورد. سپس فرمود: تو نسبت به من در مقام هارون نسبت به موسی هستی و به من دروغ گفته است هر کس که گمان برد که مرا دوست دارد در حالی که تو را دشمن بدارد.72
روایت ابن المغازلی
ابوالحسن علی بن محمد جلابی، معروف به ابن مغازلی واسطی، حدیث منزلت را این‌گونه بیان می‌کند: عامر بن سعد از پدرش که گفت: شنیدم رسول خدا به علی بن ابی طالب فرمود: تو نسبت به من در مقام هارون نسبت به موسی هستی، جز آن‌که پس از من، پیامبری نیست. راوی گوید: دوست داشتم آن را از زبان سعد بشنوم، او را ملاقات کردم و گفت: آری، آن را شنیدم که می‌فرمود. گفتم تو خودت آن را شنیدی؟ دستش را در گوش فرو برد و گفت: آری، و اگر نه، ناشنوا باد.73
روایت ابن عساکر
ابن عساکر در کتاب تاریخ دمشق، روایت حدیث منزلت را با اسناد و لفظ‌های زیادی به کار برده است.
ایشان در کتاب تاریخ دمشق، حدیث منزلت را از عبدالرحمان و محمد، پسران جابر بن عبدالله، از پدرشان جابر بن عبدالله انصاری چنین نقل می‌کند:
رسول خدا در حالی که ما در مسجد دراز کشیده بودیم، وارد شدند و در دستشان شاخه‌ای رطب بود و فرمودند: آیا در مسجد می‌خوابید؟ همانا کسی در آن نمی‌خوابد. ما ترسیدیم و علی بن ابی طالب نیز ترسید. رسول خدا فرمودند: ای علی بیا، آن‌چه برای من در مسجد حلال است، برای تو هم حلال است. ای علی! آیا راضی نمی‌شوی که نسبت به من در مقام هارون نسبت به موسی باشی جز نبوت؟ سوگند به کسی که جانم در دست

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد احادیث نبوی، حکومت اسلامی، جانشینی پیامبر Next Entries منابع پایان نامه درمورد شیعه امامی