منابع پایان نامه درمورد علامه طباطبایی، مفهوم شناسی، زبان عربی، امام صادق

دانلود پایان نامه ارشد

يعنى «تطهير لباس از نجاست براى نماز» مقصود است و یکی تعبیر كنايی آیه است؛ یعنی اصلاح عمل انسان؛ چون عمل به منزله لباس نفس است.»263
آیت الله مکارم شیرازی میفرماید:
بعضى پاکیزگی لباس را به همان لباس ظاهر تفسير كرده‏اند چرا كه پاكيزگى لباس ظاهر از مهم‌ترین نشانه‏هاى شخصيت، و تربيّت و فرهنگ انسان است، مخصوصاً در عصر جاهليت كمتر از آلودگيها اجتناب مى‏نمودند و لباسهايى بسيار آلوده داشتند، مخصوصاً معمول بود (همانگونه كه در ميان گرفتاران جاهليت عصر اخير نيز معمول است) دامان لباس را بسيار بلند مى‏كردند، به گونه‏اى كه روى زمين مى‏كشيد، و آلوده مى‏شد، و اينكه در بعضى از روايات از امام صادق -علیه السلام- نقل شده كه فرمود: معنى آيه اين است ثيابك فقصر (لباست را كوتاه كن) نيز ناظر به همين معنى است.264
2-3-1-1-4- نکات علمی
عدنان شریف فرمودند:
معنای تطهیر ضد عفونی کردن است و طهارت از نظافت بلیغتر است و بهتر از آ، ادای معنای علمی برای این کلمه است؛ پس طهارت شامل نظافت میشود؛ پس گاهی چیزی نظیف است ولی طاهر نیست؛ یعنی خالی از اجسام بیگانهای باشد که رنگ و شکل و بویش را تغییر میدهد و خالی از میکروبها نباشد.265
سیّد رضا پاکنژاد پیرامون بهداشت پوست با شستن فرمودند:
شستن، از بروز بثورات و ترکیدن پوست جلوگیری میکند و برخی بیماریها را تا حدودی درمان است. همچنین چربی خارج شده به وسیله غدد تحت جلدی از پوست را که با گرد و غبار محیط مخلوط شده است و خلل و فرج بدن را گرفته و مسدود نموده و تنفس جلدی را مانع است از بین می‌برد.266
فائق العبیدی درباره بخشی از فلسفه پاکیزگی در اسلام چنین میگوید:
از نظافت بدن، اسلام حمام رفتن را بعد از رابطه جنسی، هر چند به طور محدود باشد، واجب نمود. تعداد غسل نزد زنان پس از حیض و نفاس با شرط پاکی آب افزایش مییابد. همان‌طور که حمام رفتن در اعیاد و جمعه مستحب است و از بیشتر پیشوایان حدیث و اهل سنّت روایت شده است که بر هر مسلمان بالغ مردی غسل جمعه واجب است. فواید آن نظافت بدن و برطرف نمودن آلودگی از آن و گشایش رگها است. سپس اعصاب را آرام میکند و دوران قاعدگی را نشاط خواهد بخشید و قلب را آرام میکند و نشاط را میافزاید و سختی ماهیچهها را کاهش میدهد. عمر و سلامتی در آن مساوی است و به جوانی و پیری وصف میشود. برای بیماران و افراد سالم مساوی است و برای بیماران قلبی و بر طرف نمودن فشار و همه بیماریها مفید است غسل با آب سرد، یک نشاطآور عمومی است که حرارت را پایین میآورد و نبض را متعادل میکند و جان را نشاط میبخشد و سرعت گردش خون وریدی و محیطی را افزایش میدهد. پاکی و غسل نمودن در این هنگام مطابق فطرتی است که خداوند آن را سرشته است و علوم اهمیت پزشکی آن را اثبات نمود.267
جناب صمد نوریزاد درباره بخشی از فواید غسل جنابت فرمودند:
از نظر علم پزشكى غسل جنابت، تأثيرات مثبتى را بر بدن مى‏گذارد كه نشاط بخشيدن به بدن، پس از خستگى كه بر جسم غالب شده است؛ شستشوى پوست و ترشحاتى كه بر روى پوست باقى مانده و ممكن است منشأ بيمارى و عفونت گردد و پاك كردن جسم از عرق و بوى نامطلوبى كه به وجود آمده است؛ از جمله آن‌ها است.268
پریوش حلمسرشت در کتاب «اصول بهداشت فردی» درباره فایده بهداشت بدن و حمام رفتن میفرماید:
داشتن پوست تمیز هدف اساسی بهداشت و زیبایی است. حتی اگر پوست کثیف نباشد، حمام روزانه برای پاک کردن مواد زائدی که روی پوست جمع شده و از بین بردن بوی عرق بدن لازم است. علاوه بر آن، آب نیمگرم حمام باعث تسکین و آرامش اعصاب میشود و احساس شادی را در انسان ایجاد میکند.269
2-3-1-1-5- دیدگاه‌ها
2-3-1-1-5-1- دیدگاه علامه معرفت
علامه آیت الله معرفت فقط درباره مسائل فقهی وضو بحث کردهاند؛270 ولی درباره موضوع علمی آن مطلبی مطرح ننمودهاند.
2-3-1-1-5-2- دیدگاه سیّد قطب
سیّد قطب در زمینه آیه نخست، میفرماید:
پاکی جامه در زبان عربی کنایه از پاکی دل و اخلاق و کار است. پاکی ذات انسان نیز مراد است. چون جامه آن را میپوشاند. مراد هر چه به جامه میچسبد و آن را لمس میکند نیز میباشد. (یعنی هم جامه ظاهری مراد است و هم جامه باطنی؛ یعنی عمل. چرا که اعمال هر کس به منزله لباس او است و ظاهر هر شخص بیانگر باطن او است.)271 رجز ناپاکیها و آلودگیهای جاهلیت و بتپرستی است.272
ایشان در زمینه آیه دوم و به طور کلی درباره همه احکام میفرماید:
بهتر است دائم درباره فلسفه احکام بگوییم: این، برداشت ما درباره فلسفه این حکم است. بی شک اسراری از حکمت هست که ما از آن بیخبریم؛ با چنین سخنی خِرَد بشری را در جای خود در مقابل احکام الهی به مقام سزاوارش آشنا ساختهایم. این را به این دلیل گفتیم که برخی دوست دارند احکام یزدان را به فلسفه محدود تبیین کنند. اغلب میگویند: فلسفه وضو، پاکیزگی است. بلی چه بسا این مقصود وضو باشد؛ ولی اگر قاطعانه گفت که تنها فلسفه وضو همین است؛ اشتباه است. چرا که ممکن است برخی بگویند: راههای پاکیزگی فراوان است و به این شیوه کهن برای پاکیزگی نیازی نیست و برای نماز دیگر به وضو نیاز نیست. به نظر میرسد که فلسفه وضو یا غسل فقط نظافت نیست. اگر چنین بود، چیزی که به جای وضو یا غسل یا هر دو قرار میگیرد و تیمم است این فلسفه را به وجود نمیآورد؛ پس باید فلسفه دیگری داشته باشد.273
2-3-1-1-6- مقایسه، بررسی و نتیجه‌گیری
علامه معرفت درباره بحث تأثیر علمی پاکیزگی بر بدن مطلبی نفرمودند. سیّد قطب هم پاکی جامه را در آیه نخست ناظر به هر دو پاکی ظاهری و باطنی میداند. تفسیر ایشان و تفسیر علامه طباطبایی مطابق یکدیگر است و هر دو نیز صحیح است و یکی از مصادیق آیه به حساب میآید. سیّد قطب به تفاوت نظافت و طهارت نپرداختند.
در پوشش، پاکی و پاکیزگی یک اصل مسلّم است. لباس باید طوری دوخته شود که روی زمین کشیده نشود تا امکان آلودگی آن کمتر شود. این اصل با استفاده از آیه نخست که فرمان پاکی و پاکیزگی لباس را میدهد و ائمه آن را با کوتاهی لباس معنا کردهاند؛ است. خود واژه طهارت در اصل ریشه پاکی در برابر نجاست و پاکیزگی در برابر چرکی را معنا میدهد و مادی و معنوی را در بر میگیرد. تعبیر آیه کلی است و همه این معانی را میتوان از آن برداشت نمود. گرچه در آن زمان مردم از پلیدیها دوری نمیکردند و لباسشان روی زمین میکشید. شاید مناسبترین تفسیری که به ذهن میرسد با توجه به تفسیر ائمه علیهم السلام همین باشد.
درباره وضو و غسل هم میتوان گفت که یکی از فلسفههای آن و نه علت تام آن پاکیزگی است. چندی از فواید شستشو و غسل گذشت. اگر تنها فلسفه وضو و غسل پاکیزگی بود؛ جایز بود که به جای آن دو هر راهی را که حاصلش پاکیزگی پیش گرفت. سخن سیّد قطب در این زمینه بسیار به جا و منطقی است که اگر تنها فلسفه و علتش پاکیزگی بود تیمم نمیتوانست در موارد خاص جایگزین شود.
2-3-1-2. بهداشت غذایی
خداوند مؤمنان و همه مردم را به غذای پاکیزه دعوت میکند و از غذاهای ناپاک بر حذر میدارد. در علم پزشکی هم پزشک، انسان را به خوردن برخی خوراکیها و پرهیز از برخی دیگر رهنمون میکند. از این رو این بحث را میتوان در دو قسم مطرح نمود:
2-3-1-2-1- خوراکی‌های پاک
2-3-1-2-1-1- آیات
«يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا كُلُوا مِنْ طَيِّباتِ ما رَزَقْناكُم؛274 اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! از(خوراكى‏هاى)پاكيزه‏اى كه روزى شما كرده‏ايم بخوريد.»
«يا أَيُّهَا النَّاسُ كُلُوا مِمَّا فِي الْأَرْضِ حَلالاً طَيِّبا؛275 اى مردم! از آن‌چه در زمين، حلال و پاكيزه است بخوريد.»

2-3-1-2-1-2- مفهوم شناسی
دو واژه مهم و کلیدی این آیات حلال و طیّب است که در ادامه به بررسی آن‌ها خواهیم پرداخت.
2-3-1-2-1-2-1- طیّب
سیّد علی اکبر قرشی فرمودند: «طيّب دل‌چسبى و طبعپسندى است.»276
راغب اصفهانی فرمودند: «اصل طیّب چیزی است که حواس و نفس از آن لذّت برد و طعام طیّب در شرع آن چیز خوردنی از نظر و جای مجاز است؛ پس همانا اگر چنین باشد همیشه طیّب خواهد بود و ناگوار نخواهد بود وگرنه طیّب موقّتی خواهد بود.»277
مرحوم مصطفوی در جمعبندی معانی گوناگون این واژه فرمودند: «طیّب مطلوبی است که در آن پلیدی ظاهری و باطنی نیست و در مقابل آن خبث است و در آن پلیدی ظاهری و باطنی است و نزد انسان ناخوشایند است.»278
2-3-1-2-1-2-2- حلال
راغب اصفهانی فرمودند: «اصل معنای الحَلّ، باز کردن گره است.»279
مرحوم مصطفوی فرمودند: «بر طرف نمودن پیمان و حرمت است و بر اساس این معنا، کاربرد آن در مقابل حرمت است همان‌طور که خداوند میفرماید: «و أحلّ اللّه البيع و حرّم الرّبا» و همچنین آیه «لا تحرّموا طيّبات ما أحلّ اللّه لكم»، و آیات دیگر.»280
2-3-1-2-3. نکات تفسیری
علامه طباطبایی در این زمینه فرمودند:
كلمه (حلال) در مقابل كلمه (حرام) است، و معنايش با كلمه (ممنوع) يكى است، وقتى مى‏گويند فلان كار حرام است، معنايش اين است كه ارتكاب آن ممنوع است، و كلمه (حل) هم در مقابل (حرمت) مى‏آيد و هم در مقابل حرم، و هم در مقابل عقد، و اين كلمه يعنى كلمه (حل) در تمامى موارد استعمالش معناى آزادى در عمل و اثر را مى‏رساند، و كلمه (طيب) در مقابل كلمه (خبيث) معناى ملايمت با نفس و طبع هر چيزى را ميدهد، مثل كلمه طيب، كه به معناى آن سخنى است كه گوش را از شنيدنش خوش آيد.281
2-3-1-2- 4. نکات علمی
چنین نکته کلی در این زمینه نیافت نشد؛ ولی روشن است که واقعاً نفس سالم انسان از آلودگی‌ها روی‌گردان است و میل به غذاهای پاکیزه دارد.
2-3-1-2-5. دیدگاه‌ها
2-3-1-2-5-1- دیدگاه علامه معرفت
علامه معرفت میفرماید: «در این آیات بیان عامی هست. هر چه را که خداوند آن را بر این گستره آفرید و آن را خوراک انسان قرار داد؛ پس آن در اصل خود به طور ذاتی حلال است. امری که دلالت میکند بر ما بر اصالت حلال بودن و اصل مباح بودن چیزها تا زمانی که از آن نهی نشده باشد.»282
2-3-1-2-5-2- دیدگاه سیّد قطب
سیّد قطب در این زمینه میفرماید: «خداوند به مؤمنان در این آیه میفهماند که هیچ چیز پاکیزهای را از ایشان منع نکرده است و اگر چیزی را بر آنان حرام کرده به خاطر این بوده که ناپاک بوده است، نه اینکه خواسته باشد آنان را محروم کرده باشد و بر ایشان تنگ گرفته باشد.»283
2-3-1-2-6- مقایسه، بررسی و نتیجه‌گیری
علامه معرفت در زمینه فراخوان خداوند متعال به غذای پاکیزه، حلال بودن و مباح بودن ذاتی همه خواراکیها را تا زمانی که از آن نهی نشده باشد؛ بیان میکنند. سیّد قطب هم حرام کردن خداوند را به ناپاک بودن آن‌ها و نه تنگ گرفتن خداوند مربوط میداند. این دو تعبیر یک معنا را میرساند.
2-3-1-2-2- خوراکی‌های ناپاک
بحث در این قسمت بیشتر به حرام شدن گوشت خوک اختصاص دارد. علامه و سیّد قطب چگونه ارتباط این آیات را با مباحث علمی بیان میکنند؟
2-3-1-2-2-1. آیه
إِنَّما حَرَّمَ عَلَيْكُمُ الْمَيْتَةَ وَ الدَّمَ وَ لَحْمَ الْخِنْزِيرِ وَ ما أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ فَمَنِ اضْطُرَّ غَيْرَ باغٍ وَ لا عادٍ فَلا إِثْمَ عَلَيْهِ إِنَّ اللَّهَ غَفُورٌ رَحيمٌ‏؛284 [خدا]، تنها(خوردن)مردار و خون و گوشت خوك و آنچه را كه‏[به هنگام سر بريدن نام‏]غير خدا بر آن بانگ‏زده شده، بر شما حرام كرده است. و [لى‏] كسى كه ناچار شود، در صورتى كه ستمگر و متجاوز نباشد، پس گناهى بر او نيست [چرا] كه خدا بسيار آمرزنده مهرورز است.
2-3-1-2-2-2- مفهوم شناسی
این آیات لغت چندان دشوار بحثانگیزی ندارد. البته لازم است عبارت «أُهِلَّ بِهِ لِغَيْرِ اللَّهِ» اندکی توضیح داده شود.
2-3-1-2-2-2-1-اهل
راغب اصفهانی میفرماید: «این آیه یعنی؛ هنگام ذبح آن، نام غیر خدا را یاد نماید و این به این معنا است که به خاطر بتها ذبح میکردند.»285
2-3-1-2-2-3- نکات تفسیری
در روایت نقل شده است: «امام رضا -علیه السلام- در پاسخ

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد علوم پزشکی، مفهوم شناسی، علامه طباطبائى، علامه طباطبایی Next Entries منابع پایان نامه درمورد علامه طباطبایی، محمد بن سنان، مفهوم شناسی، تفسیر علمی