منابع پایان نامه درمورد علامه طباطبایی، مفهوم شناسی، قرآن کریم

دانلود پایان نامه ارشد

اندازه یک بار جویدن گفته شود. بعد از مرحله علقه و قبل از استخوانسازی، هنوز گوشت تشکیل نشده است. پس فقط اندازه آن -که اندازه یک لقمه است-مراد میباشد که اندازه تقریبی آن گذشت. علامه زمان آن را روز بیست و چهارم و حجمش را به اندازه دانه گندم معرفی مینماید. این مقدار البته به اندازه یک بار جویدن نیست و زمان آن هم با آنچه به دست آمد متفاوت است. سیّد قطب هم این مرحله را قطعهای میداند که از خون غلیظ فراهم آمده است. گرچه توده سلولی در این مرحله از خون تغذیه میکند ولی از آن فراهم نیامده است و همان‌طور که بیان شد در مضغه اندازه مراد است که ایشان اشاره نکردند.
مرحله استخوانبندی را علامه به خوبی تشریح کردند و سیّد قطب هم نکته نبودِ حتی یک سلول گوشت را پیش از مرحله استخوانها مطرح نمودند که مطلبی درباره آن یافت نشد.
2-2-2- زوجیّت عمومی موجودات
آیاتی در قرآن در صدد بیان اثبات زوجیّت در طبیعت و آفرینش است. این زوجیّت در نظر علامه معرفت و سیّد قطب به چه معنا است؟ و دیدگاه ایشان چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی دارد؟
2-2-2-1- آیه
«وَ مِنْ كُلِّ شَيْ‏ءٍ خَلَقْنا زَوْجَيْنِ؛203 و از هر چيز جفتى آفريديم.»
2-2-2-2- مفهوم شناسی
مهمترین لغت این آیه واژه زوج است که به بررسی معنای آن خواهیم پرداخت.
2-2-2-2-1- زوج
راغب اصفهانی مینویسد: «زوج به هر یک از دو قرینه نر و ماده در حیوانات جفتدار گویند و به هر دو قرینهای در آن و غیر آن مانند خفّ و نعل که هر دو به معنی کفش است گویند و به هر چیزی که با دیگری از روی شباهت یا تضاد قرین شود؛ نیز زوج گویند.»204
ابن منظور میگوید: «زوج خلاف فرد در بحث زوج و فرد است.»205
سیّد علی اکبر قرشی میگوید: «در زبان عرب زوجين به معنى يك جفت است‏.»206
پس معنای زوج روشن شدکه لزوماً به معنای نر و ماده یا مذکّر و مؤنّث نیست. در کاربرد قرآنی زوج به معنای مذکّر و مؤنّث و نیز به معنای اصناف و گروهها آمده است. به علاوه این‌که خود واژه زوج، بر زوج عددی دلالت دارد؛ به خاطر این‌که زوج در مقابل فرد قرار میگیرد. البته همان‌طور که معنای آن گذشت؛ در قرآن هم هر جا از نظر معنا اقتضا کند؛ میتوان معانی مختلف را به صورت احتمال تفسیری در نظر گرفت.
2-2-2-3- نکات تفسیری
علامه طبرسی مینویسد: «حسن و مجاهد نقل كرده‏اند: يعنى ما از هر چيز دو صنف را آفريديم مانند شب و روز، آسمان و زمين، ماه و خورشيد، جن و انس، خشكى و دريا، نور و ظلمت. از ابن زيد نقل شده است كه منظور از (زوجين) نر و مادّه است.»207
علامه طباطبایی مینویسد: «كلمه زوجين به معناى هر دو چيزى است كه مقابل هم باشند، يكى فاعل و مؤثر باشد، ديگرى منفعل و متأثر، از آنكه فاعل است عملى سر زند، و بر آنكه منفعل است واقع شود، مانند زن و شوهر.»208
آیت الله مکارم شیرازی میفرماید:
آنچه مسلم است اين است كه ازواج جمع زوج معمولاً به دو جنس مذكّر و مؤنّث گفته مى‏شود، خواه در عالم حيوانات، يا غير آن‌ها، یا هر دو موجودى كه قرين يا ضد يكديگر باشد … به هر حال بعيد نيست كه زوجيت در اينجا به همان معنى خاص يعنى جنس مذكّر و مؤنّث باشد، و قرآن مجيد در اين آيه خبر از وجود زوجيت در تمام جهان گياهان و انسان‌ها و موجودات ديگرى كه مردم از آن اطلاعى ندارند مى‏دهد.209
2-2-2-4- نکات علمی
ابو القاسم امین در کتاب «زیست‌شناسی جانوران» مینویسد:
تولید مثل موجودات تکسلولی، نوعی از تکثیر غیر جنسی است. موجودات پرسلولی عموماً از راه تولیدمثل جنسی تکثیر مییابند. در بدن این گونه از موجودات، دستگاههای تناسلی وجود دارد که در آن‌ها سلولهای جنسی ساخته میشود. از ترکیب سلولهای نر و ماده، زیگوت حاصل میشود که با تکثیر آن موجودی دیگر حاصل میشود. موجودات تکسلولی نیز گاهی از راه تولیدمثل جنسی تکثیر مییابند.210
باب الحوائجی نیز مینویسد:
تکسلولیهای گیاهی و جانوری با تقسیم سلول تکثیر میشود. پرسلولیها دو نوع هستند: پرسلولی پست و پرسلولی عالی. پرسلولی پست که فقط چند سلول دارد و قادر است موجود کاملی تولید کند. تکثیر در این گونه جانواران بدون دخالت نر و ماده است. پرسلولی عالی که سلول تخم تقسیم شده به مقدارش افزوده شود، نیروی تقسیم محدودتر میشود و توان تولید سلولهای نو را از دست میدهد. این جانوران به کمک دستگاه تناسلی در افراد نر و ماده، سلولهای جنسی را ایجاد می‌کنند. از اجتماع سلولهای جنسی باز هم سلول تخم (با قدرت تقسیم زیاد) ایجاد شده و سلول تخم، ایجاد جانور تازه میکند.211
سیّد رضا مؤدب مینویسد: «زوجيت در همه اشيا وجود دارد و از جمله در عالم اتمها، امروزه روشن شده است كه اتم از اجزاء مختلفى تشكيل شده، اجزائى كه داراى بار الكتريسته منفى هستند و الكترون ناميده مى‏شوند و اجزائى كه داراى بار الكتريسته مثبت هستند و پروتون ناميده مى‏شوند.»212
حسینیزاده در کتاب «قانون زوجیّت عام» مینویسد:
هر چند بار پروتون و الکترون برابر و مختلف العلامه هستند؛ اما جرم آن‌ها تفاوت فاحشی دارد. جرم پروتون 1837 برابر جرم الکترون است. از این گذشته، پروتون و الکترون از نظر دانش فیزیک دو ذره کاملا متفاوت از دو خانواده جداگانه از ذرات هستند. 213 پروتون از خانواده «هادرون»ها و الکترون از خانواده «لپتون»ها است؛ پس زوجِ الکترون، پروتون نیست؛ بلکه ذرهای است هم جرم با الکترون، با باری از نظر اندازه مساوی اما مختلف العلامه با بار الکترون. این ذره دارای بار مثبت را پوزیترون یا الکترون مثبت (e+) مینامند. به طریق مشابه، زوجِ پروتون الکترون نیست؛ بلکه ذرهای است هم جرم با پروتون و باری منفی که از لحاظ اندازه برابر با بار پروتون است. این ذرّه را آنتی پروتون (p+) می‌نامند.214
جیمز اس.ترفیل مینویسد:
در ماده معمولی، الکترون همیشه بار منفی و هسته اتم همیشه بار مثبت دارد. بنابراین، پوزیترون (الکترون مثبت) ذرهای نیست که در اتم پنهان شده و در برخورد با یک پرتوی کیهانی سست و آزاد شود؛ بلکه یکی از ذراتی است که در اثر پایستگی انرژی و ماده در یک رگبار آفریده میشود.215
دکتر رضایی اصفهانی در این زمینه مینویسد:
زوجيت عمومى همه اشياء از آيه 49 سوره ذاريات به خوبى استفاده مى‏شود ولى تطبيق آن بر الكترون و پروتون قطعى نيست؛ زيرا همان‌طور كه گذشت امروزه ذرّات بنيادين ديگرى به نام كوارك‏ها شناخته شده كه داراى بار مثبت و منفى هستند و لذا باز هم نمى‏توان به طور قطعى ادعا كرد كه «زوجين» مذكور در آيه همان كوارك‏U وD باشد؛ بلكه احتمالاً مى‏توانند اين مطالب (الكترون- پروتون- كوارك‏ها و …) از مصاديق «زوجين» محسوب شود. همانگونه كه ممكن است اصناف موجودات (شب و روز و …) نيز از مصاديق آن محسوب شود.216
محمد صادقی تهرانی در کتاب «ستارگان از دیدگاه قرآن» مینویسد:
از كلمه زوجين چنان مينمايد كه شامل آخرين مرز موجوديت ماده نيز هست و ماده در اين موقعيّت تنها دو بعدى است، دو بعدى به اين معنى كه تنها از دو جزء تركيب يافته، و نه آنكه قبلا اين دو جزء از هم جدا بوده و سپس به هم پيوسته باشند، بلكه اين دو جزء حداقل موجوديّت ماده است، كه بودن آن‌ها مساوى با موجوديّت ماده، و فاصله گرفتن آن‌ها از يكديگر نابودى ماده است، و اتمهاى كنونى از دو نظر نميتوانند آخرين و نخستين مرز موجوديّت ماده باشند: اول: از دو جزء بيشتر دارند، در صورتيكه نمودار ماده نخستين از اين آيه ماده دو جزئى يا دو بعدى است. دوم: با صرف نظر از اين اشكال ما دليلى بر اين نداريم كه اجزاء فعلى اتم قابل تجزيه نباشند. امّا دو بعدى هندسى كه آن هم از جمله «زوجين» در آيه محتمل است- فعلا نميتوان با موازين موجود آن را فهميد تا چه پيش آيد!217
2-2-2-5- دیدگاه‌ها
2-2-2-5-1- دیدگاه علامه معرفت
استاد علامه معرفت میفرماید:
در آیه بحث خداوند نفرمود از زندگان؛ بلکه فرمود از هر چیز. پس در کهربا دو نیروی مثبت و منفی هست و مغناطیس دو قطب دارد و در اتم الكترون و پروتون و بروتون و نوترون هست. در شیمی جزء چپ و راست هست. اکنون ما در جمادات و زندگان زوجیّت را میشناسیم. شاید لقاح و زوجیّت در گیاهان بعد از ضرورت لقاح و زوجیّت در زندگان (انسان و حيوان) مشهود باشد. خداوند فرمود: «وَ مِنْ كُلِّ الثَّمَراتِ جَعَلَ فِيها زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ» و آیات در شأن زوجیّت گیاهان بسیار است و ظاهر آن است که زوجیّت و لقاح بر هر موجودی فرض است چه گیاه باشد چه حیوان و چه انسان یا از آنچه که نمی‌دانید.218
علامه در زمینه زوجیّت از سخن سیّد قطب هم استفاده نمودهاند.219
ممکن است این آیه در یک نگاه دقیق شامل زوجیّت و نر و ماده بودن همه اشیاء نشود. مثل تکسلولیها و برخی کرمها که با تقسیم یا گیاهانی که بدون گردهافشانی، تکثیر میشوند. علامه معرفت در این زمینه میفرماید:
زوجین همیشه به معنای نر و ماده نیست؛ بلکه در این گونه آیات به معنای صنف و مراد از تثنیه، مطلق تعدد و تکثر است. یعنی از هر چیزی مثل سیب و گلابی و غیره انواع متعددی آفریدیم. از نمونه‌های این آیات میتوان به آیه «فِيهِما مِنْ كُلِّ فاكِهَةٍ زَوْجانِ»220‏ اشاره نمود. یعنی دو نوع، کنایه از تعدد از اصناف مشابه. چرا که در میوه نر و ماده نیست و در آن لقاح نیست. لقاح فقط در بذر است نه در میوه.221
علامه معرفت از آیات بسیاری در قرآن کمک میگیرند تا اثبات نمایند که زوج یا ازواج در قرآن به معنای صنف و اصناف به کار رفته است. حتی ایشان به قرینه همین آیات ازواج را درباره انسان به صورت احتمالی، به معنای اصناف گوناگون معرفی میکند؛ چنانکه در آیه دیگر آمده است: «وَ قَدْ خَلَقَكُمْ أَطْواراً»222 در حالى كه به يقين شما را گوناگون آفريد.223
ایشان در پایان درباره واژه زوجین و کاربرد تثنیه در این گونه موارد میفرمایند: «کاربرد تثنیه در این گونه موارد به معنای مطلق تعدّد و کثرت است که در لغت عرب امری شایع است و در قرآن نیز به کار رفته است.»224
2-2-2-5-2- دیدگاه سیّد قطب
سیّد قطب در این زمینه میفرماید:
انسان‌ها و حیوانات و گیاهان همه زوجیّت دارند. همه چیز دارای نر و ماده است. این وحدت نشان از وحدت آفریدگار دارد که این گونه همه را زوج آفریده است. شاید قانون زوجیّت شامل همه چیز جهان حتی جمادات هم بشود. ثابت شده که حتی اتم که ساختار جهان از آن است؛ از دو پرتو مثبت و منفی الکتریسیته تشکیل شده است که جذب هم میشوند. حتی هزاران ستاره دوگانه نیز مشاهده شده که یکی دیگری را استوار میدارد و در مدار واحد میگردند.225

2-2-2-6- مقایسه، بررسی و نتیجه‌گیری
علامه معرفت و سیّد قطب هر دو بزرگوار، درباره زوجیّت عمومی که در آیه بحث به آن اشاره شد، زوجیّت اجزای اتم، زوجیّت گیاهان و حیوانات را مطرح کردهاند.
علامه معرفت در کتاب التمهید فی علوم القرآن، بحث زوجیّت را مطرح نمودند و به تناسب آن زوجین را به معنای نر و ماده داشتن گیاهان و حیوانات و انسان‌ها معرفی میکنند و در کتاب نقد شبهات پیرامون قرآن کریم، قصد رفع شبهه تناقض علم و قرآن را دارند و در آنجا به طور کلی زوج را به معنای صنف معرفی مینمایند و در آن بحث حتی زوجیّت انسان‌ها را به معنای اصناف گوناگون آنان میدانند. البته شاید تناقضی در سخنشان در این دو کتابشان نیست و هر دو به نحوی صحیح است؛ ولی بهتر بود در هر دو جا انواع معانی زوجیّت و گوناگونی آن در موجودات میپرداختند.
با توجه به معانی زوج که پیش از این گذشت؛ علامه معرفت درباره موجوداتی که از راه غیر نر و ماده تکثیر میشوند، زوج را به معنای اصناف معرفی مینماید. سیّد قطب درباره این موجودات استثنا سخنی نمیگوید.
وجود موجوداتی که نر و ماده ندارند؛ با آیه «سُبْحانَ الَّذي خَلَقَ الْأَزْواجَ كُلَّها مِمَّا تُنْبِتُ الْأَرْضُ وَ مِنْ أَنْفُسِهِمْ وَ مِمَّا لا يَعْلَمُونَ»226 منافات ندارد؛ چرا که ازواج را چند دسته میکند؛ نه همه هستی

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد علقه، همان‌طور، اوول، مییابد Next Entries منابع پایان نامه درمورد تفسیر علمی، معناشناسی، مفهوم شناسی، قضا و قدر