منابع پایان نامه درمورد عدالت اجتماعی، تعبیر و تفسیر، آیات و روایات، ارزشهای اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

تا يكديگر را بشناسيد و كار اجتماع روبراه شود، اگر شناسايى نباشد بندهاى جامعه پاره مى‏گردد.369
آیت الله مکارم شیرازی در این زمینه فرمودند:
منظور از آفرينش مردم از يك مرد و زن همان بازگشت نسب انسان‌ها به آدم و حوا است، بنابراين چون همه از ريشه واحدى هستند معنى ندارد كه از نظر نسب و قبيله بر يكديگر افتخار كنند، و اگر خداوند براى هر قبيله و طائفه‏اى ويژگيهايى آفريده براى حفظ نظم زندگى اجتماعى مردم است، چرا كه اين تفاوتها سبب شناسايى است، و بدون شناسايى افراد، نظم در جامعه انسانى حكمفرما نمى‏شود، چرا كه هر گاه همه يكسان و شبيه يكديگر و همانند بودند، هرج و مرج عظيمى سراسر جامعه انسانى را فرا مى‏گرفت.370
3-3-1-4. نکات علمی
جناب حجت‌الاسلام و المسلمین ایازی مینویسد:
آزادی معنوی تنها از طریق انبیاء، دین، ایمان، اخلاق و پایبندی به ارزشهای اجتماعی است. بشری که اسیر شهوت و غضب و آز است؛ نمیتواند حقوق دیگران را محترم بشمارد و وضع قوانین چندان نمیتواند او را ملزم نماید. توجّه خداوند به آزادی درونی انسان به این علت است که هواها موجب نفی آزادی او میشوند و از درون او را به بند میکشند (مانند خودسانسوری که بر برخی جوامع حاکم میشود و عملاً شخص را از حقیقتگویی باز میدارد، بیآنکه کسی مجبورش کرده باشد.)371
ایشان درباره ارتباط دادن تقوا به ارزش ذاتی انسان مینویسد: «انسان بذاته ارزش و کرامت دارد. اگر در آیاتی خداوند ملاک برتری را تقوا معرّفی میکند، مربوط به ارزشگذاری پس از وجود و مرحله کمالات است نه در اصل و ذات انسان.» 372
اصل نوزدهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران میفرماید: «مردم ایران از هر قوم و قبیله که باشند از حقوق مساوی برخوردارند و رنگ، نژاد، زبان و مانند اینها سبب امتیاز نخواهد بود.»373
اصل بیستم هم می‌فرماید: «همه افراد ملّت اعم از زن و مرد یکسان در حمایت قانون قرار دارند و از همه حقوق انسانی، سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی با رعایت موازین اسلام برخوردارند.»374
3-3-1-5. دیدگاه‌ها
3-3-1-5-1- دیدگاه علامه معرفت
علامه در ذیل شاخصههای مختلف آزادی به آزادی اندیشه و بیان، آزادی مطبوعات، بحث فرعی کتب ضلال، آزادی عقیده و دین و بحث آزادی ذمه، معاهد و مستأمن میپردازند و هر یک را به صورت فشرده و اجمالی بررسی مینمایند. در این میان کم و بیش از آیات و روایات هم بهره میبرند.375 در این مجال فقط همان آزادی در آفرینش را که ریشه آزادی حقوقی است، در دیدگاه علامه معرفت تبیین مینماییم.
علامه در این زمینه ابتدا آزادی حقوقی را چنین تعریف میکند و درباره آن مینویسد:
اگر آزادی را به معنای «امکان التمتع بالحقوق؛ فراهم بودن امکانات در راه بهرهمند شدن از حقوق» تفسیر کنیم امری معتدل و قابل تحقّق است. بدین معنا که زمینه به گونهای فراهم باشد که هر کس بتواند با کمال آزادی از حقوق حقّه خود به نحو احسن بهرهمند گردد و هیچگونه تبعیض و تفاوتهای نژادی صنفی و غیره در کار نباشد و همه یکسان و به طور مساوی از حقوق اجتماعی، قانونی، فرهنگی، اقتصادی و غیره بهرهمند شوند. این گونه تعبیر و تفسیر از آزادی همان است که پیوسته اندیشمندان جهان در پی آن بودهاند و اسلام نیز به صراحت بر آن تأکید داشته است.376
استاد معرفت سپس به ریشه آزادی حقوقی که آزادی در آفرینش است میپردازد و میفرماید:
آزادی حقوقی، زاییده و نتیجه مستقیم آزادی تکوینی است؛ همانگونه که اصل طهارت (ظاهری) از طهارت ذاتی (واقعی) در آفرینش ناشی شده، آزادی در حقوق نیز از آزادی در آفرینش سرچشمه گرفته است. آری اصل آزادی، ریشه در آفرینش داشته و از فطرت اصیل انسانی نشأت میگیرد و در تمام قوانینی هم که ضامن حقوق و آزادی افراد بشر است مطابق فطرت بوده و همه محدودیّتهای غیر قانونی نیز مخالف آن میباشد؛ اصل جواز اصالت دارد و اصل منع پایهای ندارد! لذا چنانکه ذکر شد چون اصل آزادی از فطرت انسان نشأت گرفته است؛ پس همه انسان‌ها نیز از لحاظ برخورداری از این اصل یکسان و برابرند به همان دلیل که برادرند و از یک پدر و مادر آفریده شدهاند. اتّخاذ هر گونه تبعیض در این زمینه نه تنها شایسته نیست که محکوم است.377 آیه 13 حجرات کنایه از آن است که ضامن استحکام روابط و سلامتی جامعه، به میزان تعهّد افراد آن جامعه بستگی دارد. تا چه اندازه به اصول و ضوابط حاکم بر جامعه پایبند باشند. 378 خداوند انسان‌ها را آزاد آفریده است؛ لذا طبق این آزادی در خلقت، بشر باید در گزینش نیز آزاد باشد؛ زیرا هدف از آزادی در آفرینش، آزادی در گزینش است و انسان باید در زندگی خود، مختار و مستقل در اراده و عمل باشد. آن چنانکه تحت تحمیل هیچگونه عاملی خارج از خواست خود قرار نگیرد. 379
3-3-1-5-2- دیدگاه سیّد قطب
جناب سیّد قطب در کتاب عدالت اجتماعی در دو بخش کتاب از آزادی سخن میگوید. یک بخش با عنوان پایههای عدالت اجتماعی و بخش دیگر با عنوان مساوات و برابری است. در بخش پایه‌های عدالت اجتماعی به آزادی فطری و وجدانی انسان میپردازد و آزادی فردی، خانوادگی و اجتماعی را به آن مرتبط معرّفی میکند. ایشان در بخش مساوات و برابری به نمونه‌های آزادیهای وجدانی پیامبر صلّی الله علیه و آله و خلفا و صحابه و افراد دیگر و نیز نمونه‌هایی در تاریخ معاصر می‌پردازد. در این زمینه به اطعام خانواده مولا امیرالمؤمنین علی -علیه السلام- هم اشاره مینماید.380 بخش پایههای عدالت اجتماعی، در ارتباط با موضوع این بحث است.
مفسّر توانا جناب سیّد قطب در این زمینه میفرماید:
اسلام آزادی روح و وجدان بشری را از عبادت و پرستش و خضوع برای دیگران جز خدا شروع نمود. هیچکس مورد تسلّط دیگری جز خدا نیست و کسی را جز خدا نمیمیراند و زنده نمیگرداند و کسی جز او مالک سود و زیان او نخواهد بود. در آسمان و زمین کسی جز خدا به او روزی نمیرساند و بین او و خدا هیچگونه واسطه و شفیعی نیست و فقط خدا است که بر هر چیزی قادر است و همه بندگان او هستند که نه برای خود و نه دیگران مالک چیزی نیستند.381
سپس جناب قطب راههای قرآن را برای آزادی وجدانی که خداوند به مردم ارائه داده ست، بیان می‌نماید و میفرماید:
آیات بسیاری در قرآن انسان را به عبادت خداوند دعوت میکند و از شرک باز میدارد. مرگ و زندگی و روزی را به دست خداوند معرّفی میکند و ترس از فقر را از الهامات شیطان میداند؛ پس انسان با طلب روزی ذلیل نمیشود و با مطالبه حقّ خود دچار ترس نمیشود. خداوند انسان را از ترس بر جاه و مقام آزاد میکند و او را از بندگی ارزشهای مادی رها میکند. خون کسی از دیگری رنگینتر نیست. مردم در اصل پیدایش مساویاند و تفاوت ملّتها و جماعات برای شناسایی است نه تفاخر. برتری به تقوا است که آن هم به اصل آفرینش مربوط نیست.382
سیّد قطب ذیل آیه این بحث نیز نکات جالبی مطرح کردهاند و استاد معرفت نیز از نظر ایشان استفاده میکند. جناب قطب در این زمینه میفرماید:
ای مردمان! ای کسانی که نژادها و رنگها و تیرههای مختلف هستید شما همه از یک اصل یگانهاید. پس اختلاف نورزید و به پیکار همدیگر برنخیزید و تفرقه پیدا نکنید. ای مردمان! آن کسی که شما را با ندا فریاد میدارد همان خدایی است که شما را آفریده است. شما را از یک مرد و از یک زن آفریده است. او است که شما را با خبر میگرداند از این که چرا شما تیره تیره کرده است. هدف اینها این نیست که با هم دشمنی کنید؛ بلکه هدف اتّحاد شما است. اختلاف رنگها و زبانها و استعدادها سبب دشمنی نیست؛ بلکه مایه بر آوردن تمام نیازها است. اینها در ترازوی خدا بها ندارد و اصل، گرامی بودن نزد پروردگار است. به این ترتیب همه دشمنیها و دعواها از زمین برمیخیزد و پرچم یگانه تقوا بالا میرود تا آنها را از ارزشگذاریهای دوران جاهلیّت نجات دهد.383
3-3-1-6. مقایسه، بررسی و نتیجه‌گیری
همانطور که روشن است دیدگاه علامه معرفت و سیّد قطب در این زمینه که ریشه آزادی حقوقی به آزادی در اصل آفرینش باز میگردد؛ اختلافی ندارد. این مطلب با توجّه به صدر آیه بحث و نکات تفسیری و علمی که بیان شد، پذیرفته است؛ ولی بهتر بود هر دو بزرگوار اشارهای هم به ذیل آیه که ملاک برتری را تقوا معرّفی میکند، میکردند. چون ممکن است برخی آن را در مسئله آزادی دخالت دهند. در این زمینه در نکات علمی بیان شد که تقوا ملاک ارزشگذاری پس از وجود و مرحله کمالات است نه در اصل و ذات انسان.
3-3-2. قانون‌گذاری در حکومت
یکی دیگر از مسائل اجتماعی از نوع کلان آن مسئله قانون‌گذاری است. زندگی انسان‌ها یک زندگی اجتماعی است. هر یک از انسان‌ها آزاد هستند و این آزادیهای آنان عموماً در بسیاری موارد مزاحم آزادیهای دیگران است و یکی با آزادی خود آزادی دیگران را سلب میکند و به او ستم می‌کند؛ پس هر جامعه انسانی نیاز به قانون دارد. جامعه اسلامی هم از این قاعده مستثنی نیست. دیدگاه علامه معرفت و سیّد قطب در زمینه شیوه قانون‌گذاری و قانونگذار طبق آیه این بحث چه شباهتها و تفاوتهایی دارد؟
3-3-2-1. آیات
فَلِذلِكَ فَادْعُ وَ اسْتَقِمْ كَما أُمِرْتَ وَ لا تَتَّبِعْ أَهْواءَهُمْ وَ قُلْ آمَنْتُ بِما أَنْزَلَ اللَّهُ مِنْ كِتابٍ وَ أُمِرْتُ لِأَعْدِلَ بَيْنَكُمُ‏؛384و به همين خاطر، پس تو (مردم را به سوى دين) فراخوان، و همان‏گونه كه فرمان داده شدى پايدارى كن، و از هوس‏هايشان پيروى مكن، و بگو:» به كتابى كه خدا فرو فرستاده ايمان آوردم و فرمان داده شدم تا در ميان شما عدالت (پيشه) كنم.
«رَبَّنا وَ ابْعَثْ فيهِمْ رَسُولاً مِنْهُمْ يَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِكَ وَ يُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَ الْحِكْمَةَ وَ يُزَكِّيهِمْ؛385 [اى‏] پروردگار ما! و در ميان آنان فرستاده‏اى از [خود] شان برانگيز، تا آيات تو را بر آنان بخواند [و خود پيروى كند]، و كتاب و فرزانگى به آنان بياموزد، و آن‌ها را رشد دهد.»
يا أَيُّهَا الَّذينَ آمَنُوا أَطيعُوا اللَّهَ وَ أَطيعُوا الرَّسُولَ وَ أُولِي الْأَمْرِ مِنْكُمْ فَإِنْ تَنازَعْتُمْ في‏ شَيْ‏ءٍ فَرُدُّوهُ إِلَى اللَّهِ وَ الرَّسُولِ إِنْ كُنْتُمْ تُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ ذلِكَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْويلاً؛386 اى كسانى كه ايمان آورده‏ايد! خدا را اطاعت كنيد و فرستاده [خدا] و صاحبان امر (خود) تان را اطاعت نماييد. و اگر در چيزى با همديگر اختلاف كرديد، پس آن را به خدا و فرستاده (اش) ارجاع دهيد (و از آن‌ها داورى بطلبيد) اگر به خدا و روز بازپسين ايمان داريد، اين (كار) بهتر و فرجام (ش) نيكوتر است.
3-3-2-2. مفهوم‌شناسی
این آیات لغات چندی دارد که نیاز به بررسی دارد. در ادامه به مفهوم‌شناسی این لغات خواهیم پرداخت.
3-3-2-2-1- حکمت
راغب اصفهانی میفرماید: «حکمت برخورد حق با علم و عقل است؛ پس حکمت از جانب خداوند متعال شناخت چیزها و ایجاد آن بر اساس نهایت اِحکام است و از جانب انسان شناخت موجودات و انجام خوبیها است.»387
سیّد علی اکبر قرشی فرمودند: «حكمت يك حالت و خصيصه درك و تشخيص است كه شخص به وسيله آن ميتواند حق و واقعيّت را درك كند و مانع از فساد شود و كار را متقن و محكم انجام دهد على هذا حكمت حالت نفسانى و صفت روحى است نه شى‏ء خارجى بلكه شى‏ء محكم خارجى از نتایج حكمت است.»388
3-3-2-2-2- اولی الامر
ابن منظور میفرماید: «اولوالامر به معنای رؤسا و اهل هر علم و کاری است.»389
راغب گوید:
در مورد اولوالامر نظرات متفاوت است. بعضی گفته اند: به معنای اُمرای زمان پیغمبر -صلّی الله علیه و آله- است . بعضی گفته اند: ائمه اند . بعضی گفته اند: آمران به معروف اند. ابن عباس گفته است: فقها و اهل دین و مطیعان خداوندند . البته همه این نظرات صحیح است؛ چرا که اولوالامر کسانی هستند که مردم به آن‌ها اقتدا می کنند و چهار دسته اند: پیامبران که به طور عام از ظاهر آیه استفاده می شود. ائمه و والیان که به طور خاص از ظاهر آیه استفاده می شود. موعظه‌گران که به طور عام از باطن آیه استفاده می

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد حقوق عمومی، حقوق سیاسی، نهی از منکر، امر به معروف Next Entries منابع پایان نامه درمورد جوادی آملی، آیت الله جوادی آملی، قانون اساسی، علامه طباطبایی