منابع پایان نامه درمورد سبک زندگی، نظام اجتماعی، روان شناختی، منزلت اجتماعی

دانلود پایان نامه ارشد

توانایی را برای بیان ویژگی هایی دارد که همه ی دنیای فعالیت ها را در خورد خلاصه کرده است ” ( مانند یک معادله که یک منحنی در آن خلاصه شده است ) ( بوردیو ، 1984 : 285 ) .او سبک زندگی را فعالیت های نظام مندی می داند که از ذوق و سلیقه ی فرد ناشی می شوند و بیشتر جنبه ی عینی و خارجی دارند . در عین حال به صورت نمادین به فرد هویت می بخشند و میان اقشار محنلف اجتماعی تمایز ایجاد می کنند . معنا یا به عبارتی ارزش های این فعالیت ها از موقعیت های آن در نظام تضاد ها و ارتباط ها اخذ می شود ( پیشین : 173 – 76 ) وی در جای دیگر می گوید : ” سبک زندگی دارایی هایی است که به وسیله آن ، اشغال کنندگان موقعیت های مختلف خودشان را با قصد تمایز یا بدون قصد آن از { دیگران } تمایز می بخشند. ” ( پیشین : 249) .
ونزل 25 ( 1982 ) در تعریف سبک زندگی می گوید : ” کلیت الگو های رفتاری و تمایل هنجاری … که از طریق فرآیند های اجتماعی تکامل می یابند . ” ( هندری و دیگران ، 1381 : 232 ) . جرالد لسلی و دیگران در مورد سبک زندگی می گویند : ” رفتار هایی که با قشر بندی حیثیتی و اعتباری مرتبط اند ، سبک زندگی نامیده می شوند . سبک زندگی فقط آنچه یک فرد از آن موارد دارد نیست . بلکه چگونگی نمایش آنها توسط فرد است . سبک زندگی هم الگوهای مصرف را شامل می شود و هم قدرتی که از این ناحیه کسب می شود . سلیقه ، آداب معاشرت و مد به منزله علائم داشتن جا در نردبان اجتماعی شناخته می شوند . ” ( لسلی و دیگران ، 1994 : 368 ) . آنتونی گیدنز در بحث از سیاست زندگی به ” سبک زندگی ” نیز می پرازد : ” سیاست زندگی ، سیاست فرصت های زندگی نیست ؛ سیاست زندگی ، سبک زندگی است . سیاستی است که با منازعات و کشمکش های در باب یک سوال پیوند دارد : چگونه ما ( به نام افراد یا به منزله ی کلیت جامعه انسانی ) باید در دنیایی زندگی کنیم که در آن ،آنچه به وسیله ی طبیعت یا سنت تثبیت شده بود اکنون موضوع تصمیم گیری انسان قرار گرفته است ( گیدنز ، 1996 : 231 ).
نقد و بررسی :
در تحلیل دیدگاه ها و تعریف های فوق ، می توان محور ها و عناصر اصلی موجود در آنها را چنین جمع بندی کرد :
1. تقریبا در همه ی تعریف ها می توان دو مفهوم را یافت که در تعریف سبک زندگی در نظر گرفته شده است ، و در واقع در مفهوم هم به واژه ی ” سبک ” باز می گردد : اول، مفهوم وحدت و دوم ، مفهوم تمایز . به این معنی که سبک زندگی حاکی از مجموعه عناصری است که کم و بیش به طور نظام مند با هم ارتباط داشته و یک کل را پدید می آورند . همین اتحاد و نظام مندی این کل را از کل های دیگر متمایز می کند . وجود کلماتی همچون الگو ، نظام مندی ، کلیت ، هویت و تمایز در تعریف ها حاکی از همین مطلب است .
2. تعابیری که گاهی در هنگام استفاده از ” سبک زندگی ” می شود این توهم را پدید می آورد که سبک زندگی با رفتار ، دارایی یا پایگاه فرد یا گروه یکسان فرض شده است . اما ، بررسی تعریف ها نشان می دهد سبک زندگی ، عموما ” الگوی رفتار” ، دارایی و پایگاه فرد یا گروه در نظر گرفته می شود . اما سوال این است که آیا سبک زندگی تنها الگوی رفتاری عینی و اعیان خارجی است یا شامل رفتار درونی و ذهنیات انسان ( معناها ) نیز می شود . برخی از تعریف ها صراحت لازم برای پاسخ گویی به این سوال را ندارند اما با نگاهی به نسبت تقلیل گرایانه و با کمی تسامح می توان زیمل را به عنوان نزدیک ترین دیدگاه به آن سوی طیف قلمداد کرد که بر عینی بودن سبک زندگی تاکید دارد و پس از او از ،بوردیو ، لسلی ، لیزر، مک کی ، کلاکهون نام برد . در سر دیگر طیف باید از آدلر نام برد که سبک زندگی را کم و بیش حاصل خوی ها و منش ها می داند و در میانه باید از وبلن و وبر و سپس ونزل و گیدنز یاد کرد که هم بر عینی و هم بر ذهنی بودن سبک زندگی تاکید دارند . در اینجا سوالی باقی می ماند : آیا سبک زندگی موقعیت های اجتماعی را نیز شامل می شود ؟ موقعیت هایی اعم از موروثی و مکتسبه ( مانند نجیب زادگی و مادر بودن ). به نظر می رسد ، اگر سبک زندگی را تعیین کننده ی مرز های قشر اجتماعی بدانیم و نه نوعی قشر بندی ( آن چنان که وبر قائل بود ) آنگاه سبک زندگی از موقعیت های اجتماعی متمایز است .
3. محور دیگر ، فردی یا جمعی بودن سبک زندگی است . به این معنا که وقتی ما صحبت از سبک زندگی می کنیم آیا به الگوی معنایی و رفتاری ای اشاره میکنیم که یک گروه آن را میشناسد و به آن عمل میکند ویا در مورد الگوی رفتاری فردی سخن می گوییم . به عبارت دیگر آیا سبک زندگی فردی ، مفهومی دارد ؟ این مساله غیر از مفهوم تمایز هویت خواهی مفروض در تعریف سبک زندگی است . زیرا ، این تمایز می تواند هم فردی در نظر گرفته شود و هم جمعی . این بیان ، طرح بحث بنیادی و بی انتهای اصالت فرد یا جمع نیست و بنا نیست با بررسی دیدگاه های هریک از اندیشمندانی که جملات آنها ذکر شد ، جایگاه آنها را در پیوستار فرد گرایی – جمع گرایی روشن شود . بلکه ، سعی بر آن است تا روشن شود تعریف های سبک زندگی به کدام دسته از رفتار ها و معانی اطلاق می شود : اگویی از رفتار و معنا که حاصل خلاقیت و گزینش فردی است یا الگو های اخذ شده از محیط اجتماعی . آیا اگر معنای یک رفتار یا الگوی رفتاری در جامعه ای درک نشد ، می توان این رفتار یا الگو رفتاری را در قالب سبک زندگی بررسی کرد ؟
اندیشمندان فرد گرا و جمع گرا که در دو سر طیف قرار دارند ، در این مساله تکلیف آنها مشخص است . این بحث در مورد کسانی جای طرح دارد که در این پیوستار دیدگاه های میانه ای را طرح کرده اند . از میان کسانی که تعریف آنها از سبک زندگی ذکر شد ، آدلر تنها کسی است که سبک زندگی را به این تعبیر فردی می داند و به تعداد افراد انسانی ، سبک زندگی متمایز در نظر می گیرد . اگر چه این سبک های زندگی قابل طبقه بندی در دسته هایی هم چون جبران ،گریز و جبران مضاعف باشد ؛ با این که او اذعان می کند که بسیاری از گزینه های انسان از محیط پیرامونش اخذ شده و نسبت به بسیاری از دیدگاه های روان شناختی ، نگاهی متعادل تر را در بحث اصالت فرد یا جمع بر می گزیند ، ولی الگو و کلیت معانی و رفتار های مرتبط با آن در زندگی هر فرد را منحصر به فرد می داند . پاره ای از تعابیر زیمل و کلاکهون نیز ، آنها را به این دیدگاه متمایل نشان می دهد . اما دیدگاه های دیگر آنها و به خصوص مصادیقی که در مطالعه سبک زندگی ارائه می کنند ، این دو را مانند عموم جامعه شناسان، در زمره کسانی قرار می دهد که سبک زندگی را الگویی جمعی تلقی می کنند . اگر چه آن را در سطوح فردی نیز قابل مطالعه می دانند .
4. محور دیگری که در اکثر تعریف ها مد نظر قرار گرفته است ، کارکرد سبک ندگی است . مناقشه ی اصلی در این باب، به این مساله باز می گردد که آیا سبک زندگی جنبه ی نمادین دارد یا این که خود اصالت داشته و کار کردی غیر نمادین دارد ؟ باز هم این آدلر است که تقریبا راهی جدا پیموده است و با توجه به مبانی و دیدگاه های خود معتقد است ، سبک زندگی راه دستیای به هدف است . اما سایرین سبک زندگی را نوعی بیان، نمایش و به تعبیر بسیاری نماد می دانند .
حال با فرض نمادین بودن ، سوال این است که سبک زندگی ، نماد چه چیزی است ؟ زیمل ، آن را نماد فردیت برتر ، وبلن ، آن را نماد ساز و کار روحی و عادات فکری ، وبر و بسیاری ، با الهام از وبر، این مفهوم را نماد منزلت اجتماعی ، بوردیو ، گیدنز و جمعی از اندیشمندان متاخر ، سبک زندگی را نماد “هویت” فردی و اجتماعی می دانند . شاید بتوان گفت هویت ، مفهومی عام تر است که هر دو تمایز مورد نظر زیمل و وبر و حتی تا حدود زیادی دیدگاه آدلر را پوشش می دهد . هندری و همکاران در این خصوص چنین جمع بندی می کنند :
” سبک ،عنصری مرئی در دنیایی از نماد ها است که از دیگران دعوت می شود تا آن را مطالعه کنند . سبک های زندگی ، به طور خلاصه ریشه در چیزی دارند که بریک آن را ” نماد گرای ظاهر ” می نامد ( بریک ، 1985 : 19 ).
افراد به مدد این سبک ها، هویت خویش را ابراز داشته و اظهاراتی را در مورد فضای اجتماعی و فرهنگی خود بیان می دارند . ( هندری و دیگران ، 1381 : 227 ).
5. نکته هایی که در همه تعریف ها ، باعث تمایز مفهوم سبک زندگی از مفاهیم مشابه ، مانند فرهنگ یا پاره فرهنگ ، هویت ، شخصیت و … ، و محدود سازی آن می شود ، خلاقانه و گزینشی بودن اجزا و عناصر سبک زندگی است . آدلر در تعریف و مباحث خود بر ” خلاقیت ” و طرحی بر مبنای دریافت های فرد از محیط تکیه می کند و به این ترتیب بیشتر بر جنبه عقلانی و حسابگرانه و کمتر بر جنبه احساسی و تخیلی سبک زندگی تاکید می ورزد . گیدنز قدرت انتخاب ( یا به بیانی عقلانیت مدرن ) را شاکله ی گزینه های سبک زندگی می داند . زیمل ، بوردیو و کلاکهون با صراحت و وبر و دیگران در خلال مباحث و ارائه مصادیق ، مبنای گزینش را ” ذوق و سلیقه ” یا به تعبیری ” ترجیحات ” قرار می دهند . در این مورد که ” سلیقه ” مبنایی حسی ، زیبا شناختی یا عقلانی دارد ، بحث زیادی در گرفته است که به آن پرداخته می شود .
نکات فوق به خصوص رفتار های سلیقه ای ، با بررسی اجزا و عناصر که دانشمندان مختلف برای سبک زندگی ذکر کرده اند و یا تحقیقات کاربردی شان از آن برای ارائه تحلیلی بر مبنای سبک زندگی ِ جوامع ، گروه ها و افراد بهره برده اند ، بهتر روشن می شود .
2-23 مولفه های سبک زندگی
یکی از راه هایی که می توان به درک بهتری از مفهوم ” سبک زندگی ” از نظر اندیشمندان مختلف دست یافت ، بررسی عناصر و مولفه هایی است که ایشان برای سبک زندگی بر شمرده اند و یا در تحقیقات خود از آنها به عنوان شاخصه بهره برده اند . در اینجا منظور از مولفه اموری است که مصداق عینی سبک زندگی محسوب می شوند . بنابراین ، اموری که از سوی محققان به عنوان عوامل موثر بر سبک زندگی پیشنهاد شده (مواردی مانند میزان درآمد و میزان تحصیلات ) مولفه در نظر گرفته نشده است . عناصری که زیمل ، وبلن و وبر در آثار خود از آنها یاد کرده اند ، عبارت است از : شیوه ی تغذیه ، خود آرایی ( نوع پوشاک و پیروی از مد ) ، نوع مسکن ( دکوراسیون ، معماری و اثاثیه ) ، نوع وسیله ی حمل و نقل ، شیوه های گذران اوقات فراغت و تفریح ، اطفار ( رفتار های ناشی از نجیب زادگی یا دست و دل بازی ، کشید سیگار در محافل عمومی ، تعداد مستخدمان و آرایش آنها
) . آنچنان که از تعریف آدلر از سبک زندگی معلوم است او سبک زندگی را شامل همه ی رفتار و افکار و احساسات فرد و حرکتش به سوی هدف می داند . در مهمترین تحقیقات میدانی ِ اولیه ی مبتی بر سبک زندگی می توان به کار های چاپین 26 ( 1935 ) و اسول 27 ( 1940 ) اشاره کردکه در آنها تکیه اصلی بر بررسی محل سکونت ، نوع خانه ، وسایل اتاق نشیمن و دیگر جلوه های عینی شان و منزلت بود ( ای . اس . اس . جلد 15 : 22 – 321 ). کلاکهون ، ( 1958 ) در یک جمه بندی در مورد شاخصه های مورد مطالعه سبک زندگی در دهه ی پنجاه ، به رفتار های شخصی مصرفی که حاکی از ترجیحات فردی است اشاره می کند ؛ مواردی مثل : نحوه استفاده از صنایع فرهنگی و تفریحی و ورزشی ، نحوه ی بازی کردن و لباس پوشیدن ( ی . اس . اس ، جلد 3 : 22 – 342 ) .
گُردُن ، در جمع بندی خود چند عمال مهم را در مطالعه سبک زندگی بر می شمرد : الگو های مصرف ، نوع لباس ، نحوه ی صحبت ، نگرش ها و الگو های مربوط به نقاط تمرکز علاقه مندی در فرهنگ مانند امور جنسی ، عقلانیت ، دین ، خانواده ، میهن پرستی ، آموزش ، هنرها و ورزش ها ( گردن ، 1963 : 19 ). پارسونز ، در کتاب مشهور خود ( نظام اجتماعی 11 ) جنبه هایی از سبک زندگی را مطرح می کند که ناشی از فناوری مدرن است و در آن روز ها سبک زندگی افراد ( به خصوص خانواده ها ) را نشان می داده است ؛ مواردی مثل خودروها ی خانواده ، یخچال، ماشین لباسشویی و تلویزیون . او معتقد است با توجه به از بین رفتن رواج استفاده از مستخدم ، دیگر از این ملاک ها نمی توان بهره برد . او همین تغییرات را در مورد استفاده از اشیای عتیقه ، گزارش می کند . چرا که مدرن بودن ، دیگر عرصه را

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد سبک زندگی، احساس حقارت، علوم اجتماعی، عینی و ذهنی Next Entries منابع پایان نامه درمورد سبک زندگی، گروه کنترل، پیش آزمون، شناختی رفتاری