منابع پایان نامه درمورد توسعه اقتصادی، تولید ناخالص داخلی، آداب و رسوم، صنعتی شدن

دانلود پایان نامه ارشد

ی (مانند رم) در برابر شهرهای سکولار (واشینگتن، اوتاوا و بن) (Campbell, 2003: 6-7).
البته، با توجه به این که، هر شهری ویژگیهای خاص خود را داراست، عوامل زیادی هستند که تجزیه و تحلیل آماری مفید درباره شهرها را غیرممکن میسازند. در واقع، چون پایتختها نیز مانند شهرهای دیگر دستخوش تغییرات بیشماری هستند، عبارت «شهر پایتخت» شاید خود عملکرد استاندارد و تعریف شدهای ارائه دهد، اگرچه نمیتوان عملکرد مشابهی را برای واژه حکومت درنظر گرفت. بنابراین، کار طبقهبندی همه پایتختها به سختی طبقهبندی کردن کشورها و ملتهایی است که این پایتختها بر آنها حکم میرانند. با وجود همه تفاوتها، سه عامل اصلی وجود دارد که توسعه پایتختها را متفاوت میکند؛ این سه عامل عبارتند از: اندازه و ساختار حکومت ملی، اقتصادهای محلی و ملی و برنامهریزی زمانی تشکیل پایتخت براساس ساخت سیاسی و توسعه اقتصادی حکومت ملت پایه. به ویژه شهرهایی که از همان ابتدای تثبیت و تحکیم حکومت ملت پایه و صنعتی شدن فرایند شهری، پایتخت بوده و از توسعه اقتصادی ملی بهرهمند گشتهاند. در مقابل شهرهایی که در مراحل بعدی توسعه سیاسی و اقتصادی کشور پایتخت شدهاند، جزو پایتختهای جدید به حساب میآیند. البته، این زمانبندی نسبی است. سوال اصلی این است که در کدام مرحله از توسعه اقتصادی کشور، شهرهای پایتختی شکل گرفتند؟ به نظر میآید که یک پایتخت قدیمی با کارکرد امپریالیستی از یک کشور متمرکز (مانند لندن و پاریس) در مقایسه با پایتخت نوپای یک حکومت فدرالی (مانند اوتاوا، کانبرا، بن)، شهر اقتصادی قدرتمندی به شمار آید. همچنین، پایتختهای حکومتهای ملت پایه نوین (مانند آلمان و ایتالیا) نسبت به پایتختهای حکومتهای ملت پایه قدیمیتر (مانند فرانسه و انگلستان)، در سلسله مراتب شهری کشور خود از اقتدار و قدرت کمتری برخوردار هستند.
شایان ذکر است که هر برنامهریزی زمان نمیتواند تبدیل شهر پایتخت به یک شهر اقتصادی قدرتمند را تضمین نماید. در این راستا، هر چند که واشنگتن دی. سی از همان روزهای نخست صنعتی شدن (سال 1800) در ایالات متحده هنوز نتوانسته است به یک مرکز تجاری یا صنعتی قدرتمندی تبدیل شود، جریان فوق گویای این است که ساختار سیاسی- اقتصادی ملی نیز، لازم است که با فلسفه شهر پایتخت قدرتمند در انطباق باشد. البته، پایتختهای نوپا نیز هنوز میتوانند به عنوان مراکز اقتصادی قدرتمندی به ایفای نقش بپردازند. به طوری که، پایتختهای نوپای مستعمرات اروپایی به نقشهای دوره قبل از استقلال خود به عنوان مراکز بازرگانی ادامه میدهند تا مناطق داخلی کشور را به بازارهای امپریالیستی پیوند دهند. همچنین، هدف این پایتختها این است که در کشور خود از نظر اقتصادی جزو شهرهای ارشد و اصلی و قدرتمند محسوب شوند. این ویژگی از کارکردهای معمول پایتختهای آمریکای جنوبی از قبیل کارکاس میباشد (Violich, 1975).
اما، در مورد برلین، طبقهبندی این شهر به دلیل تعریف مبهم برنامهریزی زمانی آن به عنوان پایتختی که دارای تاریخ ناپیوسته شهری است، کمی پیچیده است. این شهر (در مقایسه با لندن یا پاریس) با وجود جایگاه باشکوه اولیه براندنبورگ و پروس، به عنوان یک پایتخت نوپا درنظر گرفته میشود. به دلیل این که این شهر تنها شهری است که در سال 1971 به عنوان پایتخت یک حکومت ملت پایه یکپارچه انتخاب شد. بنابراین، با چالشهای تثبیت اقتدار سیاسی- اقتصادی خود مواجه گردید و این در حالی بود که آلمان راه خود را به سمت ایجاد یک شبکه غیرمتجانس از شهرهای بازرگانی و تجاری میپیمود. با این وجود، برلین در اوایل قرن بیستم، به عنوان بزرگترین شهر و مرکز اقتصادی کشور آلمان ظاهر شد. علی رغم نوپا شدن و تجزیه جغرافیایی شمال شرقی آن، نقش پایتختی این شهر تنها در سال 1945 منتفی شده است. با بازگشت نقش پایتختی برلین در سال 1999، این شهر در دهه اول قرن بیست و یکم، جزء نوپاترین شهرهای پایتختی محسوب میشود. به طوری که میتوان طبقهبندی جدیدی را برای آن درنظر گرفت و به آن نام پایتخت «از نو متولد شده» را داد.
شایان ذکر است، همه شهرهای پایتختی مشابه هم نیستند. برخی فقط مقر حکومتی هستند. در همین زمینه، آمستردام جز معدودی پایتختهایی است که مقر حکومتی نمیباشد. پایتختها در سیستمهای فدرالی، نسبت به سیستمهای متمرکز از عملکردهای حکومتی توسعه یافته کمتری برخوردارند. بنابراین، علی رغم این که بسیاری از مقرهای حکومتی عملکردهای ملی دیگری (مانند بازرگانی و تجارت، بودجه، رسانهها، آموزش عالی) را در خود جذب میکنند، همه آنها در یک رتبه قرار ندارند. به طوری که، میتوان موارد ذیل را نیز در زمینه طبقهبندی پایتختها برشمرد:
2-1-2-1- پایتختهای چندکاره:
به پایتختهایی گفته میشود که ترکیبی از تمام یا اکثر کارکردها را در بالاترین سطح ملی دارا هستند (مانند: لندن، پاریس، مادرید، استهکلم، مسکو، توکیو).
– پایتختهای جهان: این پایتختها، علاوه بر کارکردهای ذکر شده برای پایتختهای چندکاره، نقش خاص دیگری نیز دارند، یعنی در زمینه سیاست یا پویایی تجاری و یا هر دوی آنها از نقشآفرینی فراملی برخوردارند (مانند: لندن، توکیو).
2-1-2-2- پایتختهای سیاسی:
این پایتختها صرفا مقر حکومتی بوده و اغلب فاقد دیگر عملکردهای موجود در شهرهای تجاری با قدمت طولانی هستند (مانند: هوگو، بن، واشینگتن، اتاوا، برزیل، کانبرا).
– پایتختهای سابق: این پایتختها در نقطه مقابل پایتختهای جهانی قرار میگیرند. در واقع، این شهرها نقش خود به عنوان مقر حکومتی را از دست دادهاند، اما همچنان دیگر عملکردهای تاریخی خود را حفظ کردهاند (مانند: برلین از سال 1945 تا 1994، سنپترزبورگ، فیلادلفیا، ریودوژانیرو) (Gottmann, 1983: 315)
2-1-2-3- پایتختهای امپریالی سابق:
این شهرها نمونه ویژهای از پایتختهای سیاسی هستند و شهرهای امپریالی سابق را به نمایش میگذارند. با وجود این که ممکن است این شهرها به عنوان پایتختهای ملی عمل کنند و نقشهای فرهنگی و تجارتی مهمی برای سرزمینهای امپریالی سابق ایفا نمایند، اما، دیگر فاقد امپراتوریهای سابق هستند (مانند: لندن، مادرید، لیسبون، وین).
2-1-2-3- پایتختهای ایالتی:
این پایتختها نمونه خاصی در کشورهای فدرالی هستند که با پایتختهای سیاسی مطابقت میکنند. یعنی شهرهایی که به عنوان پایتختهای غیررسمی و گاهی نیز بر پایه مشترکی ایفای نقش میکنند. اما امروزه این نقش خود را از دست دادهاند و فقط حوزه عملکردهای آنها، سرزمینهای پیرامونی آنها هستند (مانند: میلان، تورین، مونیخ، تورنتو، سیدنی، ملبورن). در این زمینه، نیویورک یک مورد خاص و تقریبا بینظیر یک پایتخت ایالتی جهان است.
2-1-2-4- پایتختهای برتر:
این شهرها به عنوان مراکز سازمانهای بینالمللی عمل میکنند و ممکن است جزء پایتختهای ملی باشند یا نباشند (مانند بروکسل، استراسبورگ، ژنو، رم، نیویورک) (Hall, 2006, 8-9).
با این حال، همچنان که قبلا نیز ذکر شد، دربارۀ طبقهبندی پایتختها، ایدههای متفاوتی وجود دارد؛ در این زمینه، طبقهبندی دیگری وجود دارد که ناظر بر نوعی رویکرد کالبدشناسی است و پایتخت را از جهت موقعیت نسبی آن و با توجه به مناطق هستهای بررسی میکند (Glassner, 2004: 104). مارتین گلسنر از جمله جغرافیدانانی است که در کتاب «جغرافیای سیاسی» خود، پایتختها را براساس این رویکرد مورد مطالعه قرار میدهد. در این طبقهبندی پایتختها در سه نوع دائمی، ابداعی و منقسم طبقهبندی شدهاند:
الف- پایتختهای دائمی
پایتختهای دائمی، یعنی پایتختهایی که برتری و عظمت خودشان را در طول مراحل پیاپی تکامل ارضی- سیاسی حکومتها حفظ کردهاند (میرحیدر، 1381: 139). این نوع پایتختها را پایتختهای تاریخی نیز میگویند. در واقع این نوع پایتختها، در طول چندین قرن یا در دوره مشخصی، هدایت و اداره مرکز اقتصادی و فرهنگی یک حکومت را عهدهدار بودهاند. آتن، لندن، پاریس و رم مثالهایی آشکار این نوع پایتختها هستند که در طول قرنها و در مراحل مهمی از تاریخ حکومتهای خود پیشرو بودهاند. به عنوان نمونه، پاریس یکی از شهرهای پیشروی جهان در زمینههای مختلف اقتصاد، فرهنگ، هنر، سیاست، تحصیل، گردشگری، آداب و رسوم و علم و دانش است. پاریس را در کنار لندن، توکیو و نیویورک، مهمترین ابرشهرهای جهان مینامند.
پاریس بزرگترین شهر اقتصادی اروپا و پنجمین شهر اقتصادی جهان از نظر سطح تولید ناخالص داخلی است. این شهر به تنهایی در حدود 533 میلیارد یورو یعنی در حدود 25% از تولید ناخالص داخلی فرانسه را در اختیار دارد. در همین زمینه، پاریسیها با دارا بودن 42700 دلار سرانه تولید ناخالص، رتبه اول در قاره اروپا دارا هستند. منطقه «لادفانس» در این شهر به عنوان مهمترین مرکز اقتصادی اروپا شناخته میشود. همچنین، این شهر میزبان تعدادی از مهمترین سازمانهای بینالمللی نظیر یونسکو، سازمان همکاری اقتصادی و توسعه و اتاق بازرگانی بینالمللی است. پاریس معروفترین مقصد توریستهای جهان نیز میباشد که سالانه حدود 45 میلیون نفر توریست از آن دیدن میکنند. در واقع، تعداد زیادی از آثار دیدنی، موسسات و پارکهای مشهور جهان در این شهر قرار دارند. لندن نیز بزرگترین و پرجمعیتترین شهر در منطقه انگلستان و پادشاهی متحد بریتانیای کبیر و ایرلند شمالی است. مرکز این شهر، منطقهای باستانی است و به عنوان یکی از شهرهای تاریخی محسوب میگردد. لندن در قرون وسطی، شهری کوچک و محدود به چند محله بوده، ولی از چند قرن گذشته، به دلیل جذب جمعیت زیاد به شهری بسیار بزرگ تبدیل شده است. بسیاری معتقدند که لندن امروزی یک شهر نیست، بلکه یک پارک بزرگی است که مردم در آن ساکن شدهاند. این اعتقاد به سبب فضاهای سبز و باز شهری بسیار زیادی است که در آن دیده میشود. یکی از مراکز مهم مسکونی شهر لندن، شهر باستانی آن است که امروزه دو میلیون نفر را در خود جای داده است. این شهر سالها پیش با کمک رومیها ساخته شد. بعد از ساخت لندن، این شهر عملا مرکز نهضتهای بزرگ تاریخ بوده است. این شهر یکی از مراکز تجاری، مالی و فرهنگی عمده در جهان است و تأثیر فراوانی در سیاست، آموزش و پرورش، سرگرمی، رسانهها، معماری و هنر دارد. مردم این شهر به دلیل مهاجرت از نقاط مختلف به این شهر، دارای تمدن، فرهنگ، دین و آداب و رسوم خاص خود هستند، به طوری که امروزه 300 زبان گوناگون در این شهر تکلم میشوند. به همین خاطر، حاکمان بریتانیا و مسولان لندن به خود میبالند و معتقدند که از نظر فرهنگی شهری به وسعت همه کره زمین دارند. اما آنچه آرامش و ثبات را در این شهر، با وجود این تنوع فرهنگی و قومی، میسر میکند، خصیصه ذاتی نظم و انضباط انگلیسی است. لندن یکی از قطبهای حمل و نقل بینالمللی جهان نیز هست. همچنین، با توجه به نقش کلیدی حکومت بریتانیا در طول تاریخ در بسیاری از تحولات سیاسی، علمی، فرهنگی، اقتصادی و هنری جهان، در جای جای لندن میتواند بخشی از تاریخ چند قرن اخیر، به ویژه قرن بیستم را جستجو نمود. به همین خاطر کمتر شهری را در جهان میتوان یافت که مانند لندن از چنین خصیصه و توانی برخوردار باشد.
اما برخلاف پاریس و لندن، شهری مثل توکیو را نمیتوان جزء این دسته از پایتختها به حساب آورد. در واقع، این شهر، تنها برای یک قرن و نیم- دوره پیدایش حکومت ملت پایه مدرن در ژاپن- قرارگاه اصلی این کشور بوده است. شایان ذکر است، دور جدید حیات حکومت ژاپن از دهه 1860 شروع شد و همزمان با آن، کیوتو، پایتخت قدیمی ژاپن برتری خود را از دست داد. در دهه اول قرن بیست و یکم، توکیو سمبل ژاپن جدید به حساب میآید و به نظر میرسد که این شهر شرایط لازم برای تبدیل شدن به پایتخت دائمی ژاپن را به دست آورده است.
ب- پایتختهای ابداعی
به دنبال حوادث انقلابی ژاپن، توکیو در اصلاحات میجی به عنوان نقطه کانونی این کشور معرفی گردید. در دوران معاصر چنین انتخابهایی در کشورهای دیگری نیز به چشم میخورد. البته، با این تفاوت که توکیو (بعدا ایدو یا شهر شرقی نامیده شد)، قبل از آن نیز یک مرکز شهری قابل توجهی به حساب میآمد، و پایتختهای دیگر مرحله به مرحله ساخته شدهاند. در واقع، آنها برای اجرای یک سری نقشهای

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد انتقال پایتخت، تحقیق کیفی، روش تحقیق، جغرافیای سیاسی Next Entries منابع پایان نامه درمورد جغرافیای سیاسی، نظام حکومتی، اتحادیه اروپا، قدرت سیاسی