منابع پایان نامه درمورد تفسیر علمی، ولایت فقیه، جامعه مدنی، علوم قرآن

دانلود پایان نامه ارشد

اسلامی چاپ التمهید فی علوم القرآن که به سه جلد رسیده بود؛ به همّت انتشارات جامعه مدرسین تجدید چاپ و مابقی مجلدات آن تا شش جلد انتشار یافت.76
علامه در مجلّدهای گوناگون این کتاب گرانمایه به مباحث مختلف پیرامون قرآن مثل وحی و نزول، اسباب نزول، تاریخ قرآن، قرائات، ناسخ و منسوخ، محکم و متشابه و اعجاز قرآن پرداختهاند.
دکتر رضایی اصفهانی گزارشی از موضوعات علمی که علامه معرفت در آثارشان دارند، میدهد و می‌فرماید:
جلد ششم التمهید فی علوم القرآن به موضوع تفسیر علمی مرتبط است. علامه معرفت در آن به مبحث اعجاز علمی می‌پردازد و به چند مبحث اشاره کرده میکند: اول: مبانی نظری تفسیر علمی و اعجاز علمی قرآن مثل اشارات علمی در قرآن، هدف اصلی قرآن، شمول قرآن بر تمام علوم بشری و شمول تحدّی قرآن بر اعجاز علمی را مورد بررسی قرار داده است. حاصل کلام ایشان در این موراد آن است که قرآن اشارات علمی متعددی در مورد جهان و انسان و طبیعت دارد که فهم آن‌ها در پرتو علوم قطعی جدید حاصل می‌شود ولی در تفسیر علمی قرآن باید از تحمیل نظرات بر قرآن پرهیز کرد البته هدف اصلی قرآن هدایت انسان به سوی خداست. و این اشارات نیز در همین راستا است هر چند که قرآن اشارات متعددی به اسرار و حقایق علمی جهان دارد اما کتاب علوم طبیعی نیست و تمام جزئیات علوم را بیان نکرده است. ولی در همان حوزه‌ای که حقایق و اسرار علمی جهان را بیان کرده، اعجاز علمی قرآن اثبات می‌شود، و از آن جا که تحدّی قرآن شامل همه نسل‌ها و عصرها می‌شود، علاوه بر فصاحت و بلاغت، اعجاز علمی را نیز پوشش می‌دهد. دومین مطلب نمونه‌های آیات علمی از جمله آب اصل حیات، مراحل آفرینش انسان، رجع و صدع، گسترش جهان، جاذبه عمومی، رتق و فتق، کوهها میخ زمین، حرکت زمین، زوجیّت، عسل، حیض و … را بیان نمود. ایشان همچنین در کتابهای علوم قرآن که به زبان فارسی نگاشته است مبحث اعجاز علمی قرآن و موارد آن را بیان کرده است. از جمله در کتاب علوم قرآنی به موارد زیر اشاره کرده است: رتق و فتق آسمان‌ها و زمین، نقش کوه‌ها در استواری زمین، دشواری تنفس با افزایش ارتفاع، آب منشأ حیات، پوشش هوایی حافظ زمین. بنابراین به صورت کلی می‌توان گفت آیت الله معرفت (ره) از کسانی است که تفسیر علمی قرآن به وسیله علوم قطعی را می‌پذیرد، و اعجاز علمی قرآن را یکی از ابعاد اعجاز و موارد تحدّی قرآن می‌داند. ولی در این راستا هشدار می‌‌دهد که نظریات اثبات نشده علمی بر قرآن تحمیل و تطبیق نشود.77
علامه معرفت در همان جلد ششم التمهید فی علوم القرآن به موضوع اعجاز تشریعی قرآن نیز میپردازد. این عنوان هشت زیر مجموعه دارد. ابتدا علامه به معارف بلند قرآن میپردازد. در این زمینه قائل به این است که قرآن پاسخ همه سؤالات انسان را پیرامون مبدأ و معاد در بردارد. سپس در بخش دوّم به مبادی اساسی نظام اسلامی که قرآن دربردارنده آنها است میپردازد. در بخش سوّم به صفات بزرگی خداوند در قرآن اشاره میکند. سپس مقام پیامبران در قرآن و عظمت شأن ایشان را در قرآن بررسی مینماید. در بخش بعدی به دعوت عمومی دین اسلام از همه مردم همه زمانها می‌پردازد. علامه پس از آن به تنوع و تعدّد الهههای یونان اشاره مینماید. ایشان در بخش بعد به رابطه تنگاتنگ عقل و فطرت انسانی با تعالیم و شریعت الهی میپردازد. در آخرین بخش نیز به طور نسبتاً مفصّل به بیان بنای تشریع اسلامی در پرتو نظریه قرآنی میپردازد.78
آیت الله معرفت همچنین در کتاب گرانسنگ التفسیر والمفسرون فی ثوبه القشیب در ضمن بحث گرایش‌های تفسیری (الوان تفسیر) به تفسیر علمی قرآن توجه کرده و تفاسیر علمی را مورد بررسی و نقد قرار داده است. به فرموده ایشان کتب كشف الأسرار النورانيّه از دكتر محمد احمد اسكندرانى، طبائع الإستبداد و مصارع الإستعباد از استاد عبد الرحمان كواكبى، الهيأة و الإسلام‏ از علّامه سيد هبة الدين شهرستانى بصائر جغرافيّه از استاد رشيد رشدى بغدادى الإعجاز العلمي في القرآن الكريم مع الله في السماء از دكتر احمد زكى قرآن، طبيعت‏ ‏از دكتر مهدى گلشنى، التفسير الفريد از محمد عبد المنعم الجمال در زمينه سازش علم و دين به نگارش درآمده است و علامه از صاحبان این کتب تقدیر نموده است. همچنین به بیان ایشان كتاب‌هاى متعدّدى تحت عنوان «الطب و القرآن» نوشته شده كه هر يك در حدّ خود قابل اعتنا است که نویسندگان آن‌ها به ارتباط علم پزشکی و قرآن میپردازد. علامه فقط از کتاب الجواهر في تفسير القرآن انتقاد میکند. به عقیده طنطاوی -نویسنده آن-،‏ در قرآن متجاوز از 750 آيه در مورد علوم مختلف وجود دارد؛ در حالى كه آيات فقهى قرآن كه در آن‌ها صراحتاً به مباحث فقهى پرداخته شده، بيشتر از 150 آيه نيست. به قول علامه معرفت، نویسنده در طرح اين مباحث افراط نموده و از حدّ اعتدال تجاوز كرده است. اشكالى كه بر وى گرفته‏اند اين است كه برخى از حقايق دينى را طبق آراى افلاطون در كتاب «جمهوريت» يا بر اساس نظريات فلاسفه اخوان الصفا تشريح نموده است. او همچنين بسيارى از علوم قرآنى را به وسيله حساب «جمل» استخراج كرده‏ است؛ در حالى كه اين شيوه نه درست است و نه پذيرفتنى.79
سیّد قطب از کتبی که علامه معرفت از آن تجلیل کردهاند؛ در تفسیر علمی استفاده نموده است. این کتب عبارتند از: مع الله فی السماء، الله و الکون، العلم یدعو للإیمان.
ایشان در زمینه حکومت و سیاست و مطالب مربوط به آن نیز، دو کتاب مستقل با عناوین ولایت فقیه و جامعه مدنی به رشته تحریر درآوردند. علامه در فصل هشتم کتاب ولایت فقیه با عنوان ولایت تشریع (ولایت قانون‌گذاری) ابتدا به این موضوع میپردازد که قانون‌گذاری از شئون ولایت است و دو گونه احکام ثابت و متغیر اسلام را بیان میکند. سپس به تفویض امر تشریع به مقام رسالت می‌پردازد که پیامبر صلّی الله علیه و آله مطابق معیارهای خدادادی احکام را وضع نماید. سپس به واگذاری این حق به ائمه تصریح مینماید و بعد به تشریع در چارچوب فقاهت می‌رسد و انواع آن را برمیشمرد. سپس به استنباط ملاکهای قطعی احکام میپردازد و چند نمونه را ذکر میکند. در ادامه به مصلحت به عنوان یکی از مبحث زیربنایی حکومت عدل اسلامی میپردازد و آن را نیز به دو نوع ثابت و متغیر تقسیم مینماید و در پایان به احکام حکومتی و تشکیلات حزبی میپردازد.80
کتاب جامعه مدنی علامه حاصل مقالات ایشان در مطبوعات است و نام کتاب، از بلندترین آن مقالهها گرفته شده است. این کتاب مسائل سیاسی مختلفی مثل جامعه مدنی، دموکراسی، آزادی، پلورالیسم، حقوق بشر، و ولایت فقیه را دارا است. نظرات مؤلّف محترم درباره ولایت فقیه که در کتاب ولایت فقیه ایشان آمده است؛ در این کتاب به صورت خلاصه بیان شده است و چون گاهی مطرح می‌شود که ولایت فقیه مورد اجماع فقها نیست و به نظر شیخ انصاری و آیت الله خویی استناد می‌کنند؛ نظر این دو استاد هم در این کتاب بررسی شده است و در پایان هم نگاهی به مسئله حقوق بشر و اعلامیه جهانی آن دارد.81
کتاب دیگر علامه معرفت «تفسیر الاثری الجامع» است که اثر تفسیری ارزشمندی است که با شیوهای نوین، به گردآوری منابع و میراث تفسیر روایی همراه با نگاه نقادانه به منقولات موجود در کتب تفسیر روایی فریقین پرداخته است.
کتاب «شبهات و ردود حول القرآن الکریم» نیز از نگارشهای علامه معرفت است که حسن حکیمباشی به همراه سه دانشمند دیگر با عنوان «نقد شبهات پیرامون قرآن کریم» آن کتاب گرانسنگ را ترجمه نمودند. علامه این کتاب را به پاسخگویی به شبهات پیرامون قرآن اختصاص دادهاند. فصل چهارم این کتاب با عنوان قرآن و واقعیتهای علمی، تاریخی و ادبی بخشی از تفسیر علمی ایشان است. وی در این فصل به موضوعات علمی مانند زوجیّت در همه موجودات، خلقت استخوان از گوشت، هفت آسمان و هفت زمین، آسمان مشبّک و پر برج، کرات شناگر، راههای بالاسر و کوههایی از ابر یخ‌زده میپردازند و با رفع تناقض ظاهری این مباحث در میان علم و آیات، تفسیر علمی مینمایند.82
1-9- زندگینامه اجمالی سیّد قطب
سيّد قطب در تاريخ 9/10/1906/1285 ه.ش. در روستاي موشه (موشا) از توابع استان اسيوط واقع در مصر علیا ديده به جهان گشود.83
خانواده مرفّهی نداشت؛ ولی به لحاظ اجتماعی برجسته بود. پدر سیّد بسیار کرمپیشه و مهماننواز بود و از کارگران و خدمتکاران با همان غذای خود پذیرایی میکرد و به مناسبتهای گوناگون سفره میانداخت. او شعور سیاسی بالایی داشت و جلسات پنهانی و علنی پیرامون انقلاب در خانهاش داشت. فردی متدیّن و مقیّد به نماز بود. او فریضه حج را در زمانی که شمار اندکی از ثروتمندان به فکر ادای آن بودند به جای آورد و فراوان در راه خداوند صدقه میداد و جلسات ختم قرآن در ماه رمضان در خانهاش داشت.84
مادر سیّد قطب دختر خانواده دارای موقعیت ممتازی در سطح روستا بود. او سخاوتمند و بخشنده بود و فراوان در راه خدا صدقه میداد. گوش سپردن به قرآن را دوست میداشت و سیّد را هم به این کار تشویق میکرد.85
سیّد قطب تحت تأثیر رفتار والدینش، به نماز و قرآن و مسجد و ظلمستیزی علاقهمند شد و خود وقف خدمت به دیگران و دفاع از حقوق آنان نمود.86
سیّد برنامه حفظ قرآن را قاطعانه دنبال کرد؛ چنانکه هر سال، ده جزء از آن به خاطر می‌سپرد. پس از سه سال به حفظ قرآن توفیق یافت و دیگران را به مسابقه فرا میخواند. 87
در آستانه انقلاب 1919 میلادی، خانه پدر سیّد مرکز دیدارهایی در جریان انقلاب بود. سیّد هم در روستا، شعرهای انقلابی میسرود و در محافل میخواند و مردم را به انقلاب جذب مینمود. 88
سیّد در سال 1918 از دبستان فارغ التحصیل شد اما به سبب وقوع انقلاب 1919، دو سال از ادامه تحصیل باز ماند. با بازگشت آرامش به منظور تکمیل تحصیلات به قاهره رفت. سیّد پس از گذراندن دوره سه ساله دانشسرا در سال 1925 به مرکز پیشدانشگاهی وابسته به دانشکده دارالعلوم پیوست. در سال 1929 فارغ التحصیل شد و پایان همان سال به دانشکده دارالعلوم پیوست و پس از چهار سال تحصیل مدرک لیسانس در رشته زبان و ادبیات عرب دریافت نمود. 89
ایشان در دانشکده جلسات نقد ادبی راه میاندازد و با استادانش مخالفت میورزید و ضمن ادب و احترام از آنان انتقاد مینمود.90
سیّد قطب مقالات بسیاری در مجله الفکر الجدید نوشت. این مجله خط سیر اصلاحی- انقلابی داشت. حکومت از شیوه و شدّت این مجله به تنگ آمد و آن را توقیف نمود.91
سیّد در ابتدای سال 1953 میلادی و بعد از بروز جدایی میان او و سران انقلاب در فوریه 1953 میلادی بود که سیّد به طور رسمی وارد تشکیلات اخوان المسلمین شد و این تشکیلات در رویارویی با نقشههای صهیونیستی بود.92
او هنگامی که جمعیت اخوان المسلمین به توطئه ترور جمال عبدالناصر رئیس جمهور وقت مصر متهم گردید همراه گروهی دستگیر و به 15 سال زندان همراه با اعمال شاقه محکوم شد. بعد از سپری شدن 10 سال آن عبد السلام عارف رئیس جمهور وقت عراق به هنگام سفر به قاهره عفو او را از جمال عبدالناصر درخواست نمود و سیّد قطب آزاد شد. در سال 1965 کتابی را به نام معالم فی الطریق نوشت که بر اثر آن همراه دستهای از اخوان المسلمین به اتهام تلاش برای سرنگونی رژیم حاکم از راه مبارزه مسلحانه دوباره به زندان افتاد و سرانجام در روز یکشنبه 22/8/1966 حکم اعدام او صادر شد و علی رغم درخواستهای مکرر احزاب مختلف این حکم در سحر 29/8/1966 اجرا شد و سیّد قطب به همراه چندی از یارانش به دار آویخته شد.93
سیّد قطب در بحث سیر تاریخی حکومت اسلامی پس از پیامبر اکرم -صلّی الله علیه و آله-؛ درباره امیر المؤمنین علی -علیه السلام- هم نظراتی میدهد که به اختصار یکی از نظرات ایشان را بیان میکنیم. ایشان مینویسد:
البته علی -علیه السلام- در این تأخیر و عقب افتادن مغبون شد؛ مخصوصاً بعد از عمر و به عقیده ما بدترین و ناگواراترین حادثه در تاریخ اسلام این است که علی -علیه السلام- بعد از عمر عقب ماند؛ ولی این تأخیر و عقبماندگی لااقل این فایده را داشت که عملاً نظریه اسلام را

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد تفسیر علمی، حوزه علمیه، علوم قرآن، امام خمینی Next Entries منابع پایان نامه درمورد تفسیر علمی، زبان قرآن، تناسب آیات، دانشگاه تهران