منابع پایان نامه درمورد تفسیر علمی، حوزه علمیه، علوم قرآن، امام خمینی

دانلود پایان نامه ارشد

وجود دارد، يكى اينكه مقدمات دليل علمى مخدوش باشد و دوّم اينكه ظاهر آيه مراد و مقصود خداوند نباشد.51

3. پاره‏اى از دانشمندان، استدلال مى‏كنند كه در قرآن، همه علوم بلكه همه چيز وجود دارد و به آياتى مانند: «وَ نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَاناً لِكُلِّ شَىْ‏ءٍ»52 «مَا فَرَّطْنَا فِى الْكِتَابِ مِن شَىْ‏ءٍ»53 «لَا رَطْبٍ وَلَا يَابِسٍ إِلَّا فِى كِتَابٍ مُبِينٍ»54 استدلال مى‏كنند. از اين رو كوشش دارند، تا همه علوم را از قرآن استخراج كنند و در اين راستا، به آيات زيادى استدلال مى‏كنند تا ثابت نمايند كه در قرآن علم طب، هيئت، هندسه و … وجود دارد.55
دکتر رضایی اصفهانی در نقد این دلیل میفرماید: «این دلیل به كلى مخدوش است؛ زیرا اين آيات، بر وجود تمام علوم در ظواهر قرآن دلالت ندارد، بلكه مفهوم آيات اين است كه آنچه مربوط به هدايت، تربيت و كمال انسان است، در قرآن به طور مفصل يا مجمل ذكر شده است.»56
1-7-2. دلایل مخالفان تفسیر علمی
مخالفان نیز دلایلی دارند که مهمترین آن را بر میشمریم:
1. قرآن براى بيان احكام و مسائل تعبدى و آنچه مربوط به آخرت است، نازل شده و براى بيان علوم نيامده است و آيات شريفه هم كه ظهور در اين مطلب دارد مانند: «نَزَّلْنَا عَلَيْكَ الْكِتَابَ تِبْيَاناً لِكُلِّ شَىْ‏ءٍ» «وَ ما فَرَّطْنَا فِى الْكِتَابِ مِن شَىْ‏ءٍ»، مربوط به تعبّد و تكليف است، بلكه منظور از كتاب در آيه ‏دوم لوح محفوظ است.57
دکتر رضایی اصفهانی این دلیل را چنین نقد مینماید:
این دليل با اين مطلب كه بعضى مطالب علمى را، قبل از كشف تجربى آن، به وسيله انسان خبر داده باشد منافاتى وجود ندارد، بلكه دليل عظمت قرآن و عالم به غيب بودن نازل كننده آن است. بلى هدف اصلى قرآن، بيان علوم طبيعى و ذكر فرمول‏هاى فيزيك، شيمى و امثال آن‌ها نيست، ولى مى‏تواند يكى از اهداف فرعى قرآن، بوده باشد و اگر قرآن صرف مطالب احكام، عقايد و … است پس مثال‏هاى علمى قرآن و مطالب آنها، چه مى‏شود؟ يا آنها از قرآن نيست و احتياج به تفسير ندارد؟58

2. علوم تجربى، قطعى نيست و نظريات و تئوريهاى آنها، متزلزل است و بعد از مدتى تغيير مى‏يابد و صحيح نيست كه قرآن را، با علوم متزلزل و غير قطعى تفسير كنيم، زيرا بعد از مدتى كه آن نظريه‏ها تغيير كرد، مردم در مورد بيانات قرآنى شك مى‏كنند و ايمان آنها متزلزل مى‏گردد. پس اگر در جهان اسلام، اجازه دهيم كه قرآن را تفسير علمى كنند؛ پس از مدتى ايمان مردم متزلزل مى‏گردد.59
دکتر رضایی اصفهانی این دلیل را چنین نقد میکند:
این دلیل از يك جهت صحيح و از جهتى غير صحيح، به نظر مى‏رسد: اگر قرآن را با نظريه‏ها و تئورى‏هاى ثابت نشده علمى تفسير كنيم، همين اشكال (ترديد در ايمان مردم و …) به وجود مى‏آيد، ولى اگر قرآن را با علوم تجربى قطعى (تجربه به همراه دليل عقلى) تفسير كنيم، اين اشكال به وجود نمى‏آيد. علوم تجربى، يقين به معناى اخص (قطع صد در صد) نمى‏آورد؛ اما اگر يك دليل عقلى، با آن همراه شود ممكن است قطع آور باشد.60

3. تفسير علمى قرآن به تأويل منجر مى‏شود، چنان كه بعضى افراد براى تفسير علمى قرآن، از حدود ظواهر الفاظ و آيات مى‏گذرند و هر كدام از آيات را كه با يك نظريه، يا قانون علمى (كه مورد نظر آنها است) منافات و تعارض دارد، تأويل مى‏كنند تا بتوانند آن نظريه را، به قرآن نسبت دهند.61
دکتر رضایی اصفهانی این دلیل را چنین نقد میکند:
این دليل (به صورت موجبه جزئيه) در بعضى موارد صحيح است، يعنى بعضى افراد ممكن است بدون قرينه نقلى يا عقلى، به تأويل آيات قرآن بپردازند، تا افكار و نظريات مورد قبول خود را، بر قرآن تحميل كنند و اين خطاى افراد است. اگر تأويل (ارجاع لفظ به معناى خلاف ظاهر) با داشتن قرينه عقلى يا نقلى قطعى باشد، اشكال ندارد و اگر بدون قرينه قطعى باشد صحيح نيست.62
4. تفسير علمى قرآن و آوردن مطالب علمى زياد، در لابلاى تفسير قرآن، موجب مى‏شود كه مقصد اصلى آن كه تربيت، تزكيه انسان و هدايت اوست فراموش گردد.63
دکتر رضایی اصفهانی این دلیل را چنین نقد میکند:
این دليل، يك استحسان است، زيرا ممكن است در يك تفسير قرآن، هم مطالب علمى آن بررسى شود و هم مقاصد عالى آن مانند هدايت، تربيت و … فراموش نشود و اگر يك نفر مفسر، دچار خطا شد، دليل خطا بودن يك شيوه تفسيرى نيست، بلكه او افراط كرده است ولى تفسير علمى، به نحو معتدل و همراه با تفسيرهاى ديگر آيه، بلا اشكال است.64
5. قرآن كتاب هدايت، نور و بيان است، ولى اگر تفسير علمى كنيم، موجب مى‏شود كه قرآن در تفسير خود، محتاج غير شود و به جاى اينكه بيان و نور باشد، از ديگران طلب نور، بيان و هدايت كند. در حالى كه غير قرآن محل اختلاف است و مرجع و پناهگاهى ندارد، تا هنگام اختلاف نجات يابد؛ پس نمى‏تواند هدايت كننده باشد.65
دکتر رضایی اصفهانی در نقد این دلیل میفرماید:
این دليل براى رد تفسير علمى كافى به نظر نمى‏رسد، زيرا اينكه قرآن نور، هدايت و بيان است، منافاتى با اين مطلب ندارد كه براى تفسير آيه‏اى، يا روشن كردن مفاد جملات آن (كه براى ما روشن نيست) اگر علوم مختلف، مانند نحو، صرف، معانى، بيان، اصول و مطالب قطعى علوم تجربى، كمك بگيريم، و اين بدان معنا نيست كه قرآن نور و هدايت نباشد، زيرا قرآن در ذات خود، نور و هدايت و بلكه خودش هدايت كننده است اما فهم ما ناقص است و ما به وسيله اين علوم، از مطالب عالى قرآن بهره‏مند مى‏شويم. پس در حقيقت، ما به كمك گرفتن از علوم براى فهم قرآن، نيازمنديم و قرآن نيازمند چيزى نيست. موارد اختلاف در علوم را به اين صورت جواب مى‏دهيم كه معيار ما خود قرآن است، به اين معنا كه هر چه موافق قرآن بود، صحيح و هر چه مخالف بود باطل است.66

1-7-3. دلایل قائلان به تفصيل
قائلان به تفصیل در تفسیر علمی کسانی هستند که به طور معتدل به تفسیر علمی پرداخته‏اند و با شرایطی تفسیر علمی را پذیرفتهاند. آنان در مواقع لزوم، براى اثبات اعجاز قرآن، يا روشن كردن مطالب علمى آن از اين شيوه استفاده كرده‏اند، ولى به دامن تفسير به رأى يا تأويل و تطبيق آيات نيفتاده‏اند.
این تفاصیل چهار دسته است: تفصيل بين تطبيق (تحميل) و غير آن در تفسير علمى67، تفصيل بين علوم قطعى و غير قطعى در تفسير علمى68، تفصيل بين نسبت دادن قطعى و احتمالى در تفسير علمى، تفصيل بين استفاده از علوم، در فهم قرآن و تحميل كردن نظريات علمى بر آن.
‏به علت رعایت اختصار تنها دلیل علامه معرفت و سیّد قطب را در این زمینه بیان میکنیم.
1. تفصيل بين نسبت دادن قطعى و احتمالى در تفسير علمى (دیدگاه علامه معرفت): از آنجا كه علوم تجربى غير قطعى است، چرا كه استقراء ناقص است و نمى‏تواند يقين‏آور باشد و از طرف ديگر، وحى الهى كه قرآن كريم، نمونه والاى آن است قطعى و خدشه ناپذير و خطا ناپذير است. پس ما حق نداريم كه مطالب علوم تجربى را، به طور حتمى و قطعى، به قرآن نسبت دهيم و بگوييم قرآن همين را مى‏گويد، بلكه با توجه به موافقت علوم جديد، با ظاهر آيه، اين طور مى‏توان گفت كه: قرآن احتمالًا اين مطلب علمى را مى‏گويد. در اين مورد حتى اگر كسى نسبت قطعى، به قرآن بدهد، نوعى تحميل حساب مى‏شود كه جايز نيست (چون به تطبيق و تفسير به رأى مى‏انجامد) پس بايد علوم را بر قرآن عرضه كنيم، نه قرآن را بر علوم. علوم تجربى، فقط مى‏توان يقين به معناى اعم (اطمينان با احتمال ضعيف در صدق طرف مقابل) آورد، ولى يقين به معناى اخص را (اطمينان همراه با مطابقت واقع) نمى‏تواند اثبات كند، در حالى كه وحى، در نظر مؤمنان، حقايق عالم را بيان مى‏كند و خطا در آن راه ندارد.69
2. تفصيل بين استفاده از علوم، در فهم قرآن و تحميل كردن نظريات علمى بر آن (دیدگاه سیّد قطب)70: ایشان میگوید: «چون مطالب علمى، در معرض تغيير است و مطلق نيست، پس نمى‏توان آنها را به قرآن كه حقايق مطلق و نهايى دارد، نسبت داد، اضافه كرد يا تحميل نمود، ولى مى‏توان از مطالب كشف شده، در نظريات و حقايق علمى كه راجع به وجود، حيات و انسان است، براى فهم قرآن استفاده كرد و مدلولات قرآن را توسعه داد.»71
دکتر رضایی اصفهانی در نقد کلّی این دلایل میفرماید: «به نظر مى‏رسد كه يك مفسّر آگاه، براى تفسير علمى از هيچكدام از تفصيل‏هاى چهارگانه بى‏نياز نيست، يعنى اين تفصيل‏ها مكمّل يكديگرند و بى‏توجهى به هر كدام، انسان را به پرتگاه تفسير به رأى مى‏رساند.»72
1-8- زندگینامه اجمالی علامه معرفت
محمدهادی معرفت در سال 1309 ه.ش. در کربلا متولد شد. خاندان ایشان از شهر اصفهان و دارای سابقه طولانی در دانش بودند. در پنج سالگی به مکتب رفت و در چهارده سالگی راهی حوزه علمیه کربلا شد. خود ایشان میگفت همه درسها را نزد بهترین اساتید خواندم. از جمله ایشان می‌توان به حضرات آیات امام خمینی، سیّد ابوالقاسم خویی و سیّد علی فانی اصفهانی اشاره نمود. وقتی در سال 1340 پدرشان را از دست دادند به تشویق آیت الله خویی عازم حوزه نجف شدند. پس از اخراج علما از عراق و اخراج بسیاری از اساتید ایشان در سال 1351 به ایران آمدند. آیت الله معرفت تدریس را از کربلا و همزمان با تدریس شروع نمود و به گفته خودشان این مطلب از ابتدا به همه حوزویان القا شده بود. ایشان در مراکز بسیاری مثل مؤسسه معارف اسلامی امام رضا، جامعة المصطفی العالمیه، مرکز تخصصی تفسیر حوزه علمیه قم، دانشگاه تربیّت مدرس و دانشگاه رضوی مشهد به تدریس مشغول بودند. از جمله شاگردان توانمندی را که ایشان به جامعه علمی تحویل نمود میتوان به دکتر محمد علی رضایی اصفهانی، دکتر علی نصیری، دکتر عبدالکریم بهجتپور، دکتر سیّد رضا مؤدّب و دکتر محمد فاکر میبدی اشاره نمود. با تحوّلات سیاسی عراق از جمله کودتای عبدالکریم قاسم و تشکیل حزب کمونیست، فرهنگ ضد دینی و شبهات گسترش یافت. ایشان به همراه گروهی در کربلا مجلهای برای پاسخ به شبهات دینی تأسیس نمود. در آن روزها نگاه اجتماعی و حکومتی ایشان به آموزههای قرآنی افزایش یافت تا اینکه همه آیات قرآن را آیات حکومتی دانستند. علاوه بر تحریر قسمت مهمی از کتاب ولایت فقیه امام خمینی، خود نیز مقالات و کتابهایی در این زمینه نگاشت. ایشان حتی برای مبارزه با تظاهر فساد نزد وزیران میرفت و خواستار اصلاح امور میشد. از ویژگیهای برجسته ایشان میتوان به نقدپذیری، آراستگی، اخلاص، پرهیز از دنیاطلبی، خدامحوری و عشق به اهل بیت اشاره نمود. در میان ویژگیهای علمی ایشان، پرسشگری، نوآوری، روشنفکری، آزاداندیشی، تمرکز بر قرآن پژوهی و دفاع خردمندانه از تشیع برجسته بود. وی بیش از صد مقاله در مجلات مختلف مثل قبسات، بینات و ترجمان وحی نگاشت. وی سرانجام در غروب جمعه 29/10/1385 در 78 سالگی بر اثر عارضه قلبی دعوت حق را لبیک گفت؛ در حالی که بررسی روایات سوره بقره را به اتمام رسانده بود و در فقه در حال بررسی مسئله بردهداری بود. پیکرشان به رغم تعطیلی حوزه با شکوه تشییع شد و بعد از آن که آیت الله زنجانی بر ایشان نماز خواندند در حرم حضرت معصومه -سلام‌الله علیها- به خاک سپرده شد. مقام رهبری در پیام تسلیت خود از تألیفات ایشان به عنوان یادگارهای ماندنی یاد کردند.73
ایشان پژوهشهای خود را در رشته علوم قرآنی پایهگذاری کردند. وی علاوه بر نوشتن مقالات و نشر در مجلات از جمله ماهنامه «اجوبة المسائل» که تا آن زمان منتشر میشد به تألیف کتب فقهی قرآنی روی آوردند که از جمله میتوان به کتاب «تناسخ ارواح» و «التمهید القواعد» و «التمهید» و … اشاره کرد.74
از دیگر کتابهای ارزشمند ایشان میتوان به این موارد اشاره نمود: صیانة القرآن من التحریف، علوم قرآنی، احکام شرعی، صحابه از منظر اهل بیت، قصه در قرآن، پرتو ولایت، تنزیه انبیاء و معارفی از قرآن.75
این محقّق برجسته به دنبال سکونت در قم ، تحقیقات انجام شده در نجف اشرف را به طور گسترده مورد بازبینی و تعمیق و توسعه قرار داد و جزوات التمهید فی علوم القرآن یکی پس از دیگری به زیور طبع آراسته شد و به دنبال پیروزی انقلاب شکوهمند

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد تفسیر علمی، مفهوم شناسی، تحلیل انتقادی، علوم انسانی Next Entries منابع پایان نامه درمورد تفسیر علمی، ولایت فقیه، جامعه مدنی، علوم قرآن