منابع پایان نامه درمورد برنامه‌ریزی شهری، کاربری اراضی، سیستم های شهری، قرن نوزدهم

دانلود پایان نامه ارشد

پی رسیدن به دو هدف مکمل اما درعین‌حال متضاد می‌باشد. هدف اول، شناخت پویایی تحولات شهری می‌باشد که به خودی خود ابزاری است برای تدوین، اصلاح و آزمایش نظریه رشد شهر. این در واقع همان استفاده از مدل ها برای توصیف یا توضیح رفتار سیستم های موجود است. هدف دوم استفاده از مدل به منظور پیش‌بینی وضعیت آینده سیستم مورد مطالعه و یا تأثیرگذاری بر روند توسعه شهری بر طبق سیاست‌های عمومی می باشد.
این نکته که مدل ها براساس اهداف و وظایف محوله آن‌ها بایستی پاسخگوی نیازهای مختلفی باشند لاری را برای بر آن داشت تا مدل های ریاضی را به سه دسته تقسیم کند. به گفته لاری مدل ها براساس خواسته‌هایاستفاده‌کنندگان و مدل سازان ممکن است به سه دسته تقسیم شوند. این دسته‌بندی مدل ها به ترتیب پیچیدگی عبارت‌اند از: مدل های توصیفی، مدل های پیش‌بینی و مدل های برنامه‌ریزی. دسته آخر از مدل ها که پس از تقسیم‌بندی فوق توسط لاری در دو دهه اخیر به وجود آمد، مدل های یکپارچه هستند. این دسته از مدل ها نتایج سال‌ها استفاده و به‌کارگیری سه دسته مدل اولیه در فرایند برنامه‌ریزی شهری می‌باشد. مدل های یکپارچه بر اساس نقاط قوت مدل های پیشین و رفع معایب آن‌ها در حل مسائل شهری ساخته شده است.
مدل ها در برنامه‌ریزی کاربری اراضی شهری
از اواسط دهه 1960 کاربرد مدل های کمی سیستم های شهری و منطقه‌ای مورد توجه فزاینده‌ای قرار گرفته است. امروزه اکثر صاحب‌نظران بر این اعتقادند که استفاده از مدل ها به درک و رفتار سیستم های شهری به برنامه‌ریزی شهری کمک شایانی می‌کند.
مدل های یکپارچه، ادبیات برنامه‌ریزی شهری را از اوایل دهه 1980 تحت‌الشعاع خود قراردادند. در شرایط کنونی، مدل های یکپارچه، مدل هایی هستند که اثرات متقابل، روابط و اتصالات بین دو یا چند مؤلفه سیستم فضایی-فعالیت های اقتصادی، منطقه‌ها، اجتماع و اقتصاد، محیط و اقتصاد و غیره را بررسی می‌کنند و آن‌ها را با کاربری زمین و تغییراتش به طور مستقیم یا غیرمستقیممرتبط می‌سازند. در اینجا معمولاً مدل های یکپارچه‌ای که دارای مؤلفه کاربری زمین باشند یا همان طور که اشاره شد کاربری زمین را مستقیماً یا غیرمستقیم با مؤلفه‌هایفوق‌الذکر ارتباط دهند مدنظر است (Wegener,1986:).
مدل های یکپارچه، تقریباً در دهه 1960 در خلال انقلاب کمی در تحلیل مسائل شهری و منطقه‌ای پدید آمدند. چند مدل یکپارچه پس از شروع دهه 1960به صورت فضایی بسط داده شدند. آن‌ها اثرات متقابل بین چند بعد از سیستم فضایی را بدون یک چارچوب فضایی مشخص و مرجع بررسی می‌کردند ( به عنوان مثال: جمعیت شناختی-اقتصادی، انرژی –اقتصادی، محیط-اقتصادی و غیره). این مدل های یکپارچه فضایی، تغییر کاربری زمین را در بیشتر حالت‌ها در نظر نمی‌گرفتند(Briassoulis,1999: ).
ویژگی عمومی مدل های یکپارچه، علاوه بر اهمیتشان در یکپارچه‌سازی، این است که آن‌هاعموماً مدل های بزرگ مقیاس هستند. در حقیقت با بررسی مدل های بزرگ مقیاس در ادبیات برنامه‌ریزی شهری متوجه می‌شویم که اغلب آن‌ها مدل های یکپارچه هستند. دامنه سطوح فضایی که توسط مدل های یکپارچه پوشش داده می‌شود از کلان‌شهرها آغاز و به مقیاس جهانی ختم می‌گردد(عسکری و همکاران،32:1381).
می‌توان مدل های یکپارچه را بر اساس مهم‌ترین ویژگی آن‌ها در مدل اصلی سنتی، گروه‌بندی کرد:
1- مدل های یکپارچه اقتصادسنجی
2- مدل های یکپارچه کنش متقابل فضایی
3- مدل های شبیه‌سازی شده
4- مدل های یکپارچه از نوع داده-ستانده
تحقق‌پذیریطرح‌های شهری (طرح‌های کاربری اراضی شهری)
تفكر در خصوص تهيه طرح براي شهر و بررسي ابعاد مختلف توسعه آتي آن از قدمت زيادي برخوردار نيست و واقعيت آن است كه با هر یک از تقسیم‌بندی‌هایانجام‌گرفته در اين خصوص مقايسه شود، مشخص می‌گردد كه مدت زمان قابل تصور براي تفكر و تهيه طرح شهري حداكثر دو قرن است كه از اوايل قرن نوزدهم به بعد را شامل می‌شود. بنابراين شهرسازي نسبت به برخي علوم ديگر از عمر كوتاهي برخوردار است و خصوصاً در جريان تحولات انجام‌گرفته در طول دو سده اخير نيز با نوساناتي مواجه بوده است كه بعضاً دگرگون‌کننده برخي بنیان‌های اساسي اين علم شده است. بنا به همين سابقه، شهرسازي از نظریه‌پردازی صرف در باب مباحث اجتماعي، اقتصادي و يا ايده آل گرايي و تخيل پردازي شروع و قريب يك قرن با اين شيوه تفكر تداوم می‌یابد. (اوايل قرن نوزدهم با نظريات رابرت اوئن، شارل فوريه، ژول‌ورن، ژان باتيست گودن و ديگران)
همه‌ساله صدها طرح توسعه‌ای در شهرها و بسیار بیش از آن در کل کشور طراحی و اجرا می‌شود . این طرح‌ها در واقع نوعی مداخله‌یتوسعه‌ای نهادهای عمومی و خصوصی در محیط زندگی اجتماعی و طبیعی انسان‌ها به شمار می‌آیند . هر چند که طرح‌هایتوسعه‌ایمعمولاً با نیت خیر به اجرا در می‌آیند و می‌توانند منافع بسیاری به همراه داشته باشند، اما نمی‌توان از آثار ناخواسته اجتماعی و احتمالاً تخریبی آن‌هاچشم‌پوشی کرد . برای افزایش آثار مثبت این طرح‌ها بر منابع طبیعی و اجتماعات انسانی چاره‌ای جز ارزیابی تأثیر اجتماعی آن‌ها نداریم و قطعاً توانا شدن مدیریت توسعه کشور در همه سطوح برای پیش برد ارزیابی تأثیر اجتماعی (اتا)9طرح‌ها ، عامل مهمی در تحقق امر توسعه پایدار می‌باشد(جمهیری و همکاران،87:1387).

 چگونگي انطباق طرح‌ها با اهداف آن‌ها
الف – انطباق پیش‌بینی‌هایجمعيتي
جمعيت شهرها در پايان دوره طرححدود 70 % پیش‌بینی‌ها با اشتباه فاحش مواجه بوده‌اند. بدينترتيب كه جمعيت شهر در پايان دوره طرح در محدوده‌ای از 20% كمتر از پیش‌بینی تا حدود 50 % بيشتر از پیش‌بینی‌ها بوده است.
15% پیش‌بینی‌هاتقریباً به تحقق پیوسته‌اند و 15% ديگر گرچه به وقوع پیوسته‌اند، ولي با توجه به اشتباه برآورد پیش‌بینی جمعيت در سال پايه (فروض مقدماتي) بايد در زمره پیش‌بینی‌های نادرست قرار گيرند.
ب – چگونگي انطباق پیش‌بینی اقتصادي با آنچه كه در عمل به وقوع پيوسته است
در اين بخش نيز پیش‌بینی‌ها از واقعيت دور بوده‌اند، به شرح زير:
در بخش كشاورزي آنچه به وقوع پيوسته است از ده برابر كمتر تا 5/1 برابر بيشتر بوده است.
• در بخش صنعت 75 % پیش‌بینی‌ها به اين علت كه آنچه كه اتفاق افتاده بسيار كمتر بوده و 25 % به عكس آن كه آنچه واقع‌شدهافزایش‌یافته، غلط بوده است.
• در بخش خدمات درست عكس اين مطلب اتفاق افتاده است.
در نتيجه می‌توان گفت كه پیش‌بینی‌ها عمداً به وقوع نپيوسته است.
ج – مقايسه نحوه گسترش پيشنهادي شهر با جهات گسترش واقع‌شدهبررسی‌هایانجام‌شده نشان داد كه در 40% نمونه‌ها، گسترش شهر در ديگر جهات – نه در جهات تعیین‌شده – صورت پذيرفته است. در 20% نمونه‌ها حدود نيمي از توسعه در جهات تعیین‌شده انجام شده است، و در40% بقيه تا حدود زيادي، توسعه در جهت اهداف بوده ولي کاملاً آن را پوشش نداده است (بدين ترتيب كه بخشي از داخل محدوده ساخته نشده و در بخشي از اراضي خارج محدوده ساخت‌وساز انجام شده است).
د – چگونگي تحقق استقرار عملكردهاي خدماتي پيشنهاديدر60% طرح‌ها می‌توان گفت كه تقریباً هيچ يك از عملكردهاي خدماتي حدودي اين خدمات استقرار نیافته‌اند.در20% طرح‌ها حد كمي از خدمات پيشنهادي مستقرشده و در 20% باقي تا حدودي اين خدمات استقراریافته‌اند.
و – چگونگي تحقق تراکم‌های ساختماني
تقریباً در هيچ يك از شهرهاي مورد مطالعه تراکم‌های ساختماني پيشنهادي طرح‌ها به وقوع نپيوسته است.
ص – مقايسه شبكه ارتباطي پيشنهادي و تحقق‌یافته
در اين مورد نيز نتايج حاكي از آن است كه نه تنها شبكه پيشنهادي شكل نگرفته است، بلكه اغلب شبکه‌های احداثي نيز در مسيري به جز آنچه كه طرح پيشنهاد نموده است، شكل گرفته است.
ط – چگونگي شکل‌گیری ساخت و بافت شهر
بديهي است كه با به وقوع پيوستن شبكه ارتباطي و استقرار عملکردهای خدماتي ساختار شهر نتواند شكل گيرد، تا آنجا كه عملاًمی‌توان براي درصد تحقق اين بخش عدد صفر را پيشنهاد نمود.بنابراين، در مجموع مشاهده می‌شود كه طرح‌ها نتوانسته‌اند عملاً در جهت اهداف خود حركت نمايند.
بر اساس برنامه در بخش بعد می‌بایست با توجه به نتايج بخش كالبدي و چهار بخش ديگر به بررسي تحقق طرح‌ها پرداخته می‌شد. متأسفانه پيشبرد چهاربخشديگر تحقيق تا اين تاريخ ممكن نشده است. در نتيجه آنچه كه در بخش آينده خواهد آمد بررسي علل عدم تحقق طرح‌های جامع از ديدگاه كالبدي خواهد بود و استنتاج نهايي به انجام چهار بخش ديگر طرح منوط خواهد شد كه عبارت‌اند از:
– دیدگاه‌هایعموميشهروشهرسازي.
– نظاماجراييطرح‌هایتوسعهشهري.
– نظامبرنامه‌ریزیتوسعهشهريدرايران.
– عواملزمینه‌ایمؤثردربرنامه‌ریزی توسعه شهري(مهندسین مشاور شارمند،1382: ).  
علل عدم تحقق اهداف برنامه‌ریزی و طراحي شهري در ايران
نتايج بررسي طرح‌های شهري در ايران نشانگر آن است كه به طور عمده، عدم تحقق اهداف برنامه‌ریزی و طراحي شهري در ايران بر پنج محور عمده استوار است:
يك – عدم امكان پیش‌بینی‌های صحيح (به ويژه در بخش‌های اقتصادي و اجتماعي).
دو – عدم توجه بر چگونگي تأمين مالي و بازتاب‌های اقتصادي طرح.
سه – بی‌توجهی به نقش مردم و خواسته‌هایآن‌ها در شکل‌گیری طرح.
چهار – عوامل كالبدي مؤثر (در عدم تحقق طرح‌های شهري).
پنج – برنامه‌ریزیغیرواقع گرا و صلب(پوراحمد،177:1385).
1 – امکان‌ناپذیریپیش‌بینی‌ها (به ويژه در بخش‌های اقتصادي – اجتماعي):
همان‌طور كه قبلاً گفته شد، تجربه برنامه‌ریزی در جهان به طور اعم و در كشورهاي سوسياليستي به طور اخص به اثبات رسانده است كه امكان پیش‌بینی‌هایدرازمدت براي اجزاء متنوع حيات اجتماعي يك كشور وجود ندارد. نياز به استفاده از میلیاردها شاخص كه امكان جمع‌آوری صحيح و به هنگام آن‌ها – اگر نه غیرممکن – بسيار مشكل است از يك سو و عدم توانايي (محاسباتي) حتي با پیشرفته‌ترین كامپيوترها – براي مدل‌سازی بهينه آن‌ها از سوي ديگر و بالأخره حضور عوامل گوناگوني كه به صورت اتفاقي يا حدوثي وجود خود را تحميل می‌کنند به علاوه عوامل كيفي، باعث می‌شود كه پیش‌بینی جامع و مانع براي درازمدت ناممكن گردد.
هنوز در علوم اقتصادي – اجتماعي يا انساني و در نتيجه در برنامه‌ریزی فضايي، دستگاه‌های رياضي و محاسباتي پیچیده‌ای كه همچون نسبيت انیشتین بتواند كل و جزء، را باهم شناسايي كند به وجود نيامده است درعین‌حال در علوم اجتماعي نيز اين “عدم قطعيت”، همچون فيزيك كوانتوم، وجود دارد كه دقت بر روي شناخت يك وجه از موجوديت پديده شناخت وجوه ديگر آن را غيرممكن می‌سازد. يعني تمايل به پیش‌بینی تمام اجزاء حيات يك شهر براي مدتي طولاني، حتی‌الامکانپیش‌بینی‌های كلي براي آن را نيز از بين می‌برد.
اين اشكال روش‌شناسی در شرح خدمات ” طرح‌های جامع ” ايران وجود داشته است. در اين شرح خدمات از مشاوران خواسته می‌شود كه براي انبوهي از شاخص‌ها چون وضع توليد در بخش‌های مختلف اقتصادي، انواع حرفه‌ها و خدمات لازم، گروه‌های شغلي، گروه‌های فعاليت اقتصادي، گروه‌های سني، گروه‌های درآمدي، انواع درآمد و… پیش‌بینیدرازمدت داشته باشند و در نتیجه مشاوران بعد از مطالعات تفصيلي در مورد وضع موجود شهرها در موارد ذکرشده، بدون نتیجه‌گیری به تهيه “نقشه ” كاربري زمين با معيارهاي كلاسيك شهرسازي و معمولاً” بر مبناي پیش‌بینی جمعيت می‌پردازند. تفاوت‌های فاحشي در مورد پیش‌بینی‌ها چه از جنبه اقتصادي و چه جمعيتي وجود دارد و همان طور كه خواهيم ديد در بعضي از مواردي كه اين پیش‌بینی‌ها نزديك به واقعيت از آب درآمده، در واقع اشتباهات محاسباتي موجب آن گشته است. البته در مواردي خاص پیش‌بینی‌هایانجام‌گرفته به دلايلي كه می‌تواند الگويي براي برنامه‌ریزی صحيح شهري باشد، از صحت برخوردار بوده است(مهندسین مشاور شارمند،1382: ).  
اين پیش‌بینی‌ها در بخش‌های مختلف اقتصادي از ده برابر كمتر تا 5/1 برابر بيشتر از آنچه واقع گرديده انجام شده است:
جدول 6:مقایسه شهرها در زمینه تحقق‌پذیریطرح‌ها
نام شهرهاي نمونه
كشاورزي %
صنعت %
خدمات

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد مکانیابی، کاربری اراضی، ساختار شهر، آموزش و پرورش Next Entries منابع پایان نامه درمورد رفتار انسان