منابع پایان نامه درمورد ایرج میرزا، پوشش زنان، باستان شناسی، ایران اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

وگر باشد بدین سان بر ملا نیســت
اروپـــایی بــــدان گــــردن فـرازی نـــــداند راه و رســــم بچه بازی
چــــو باشد ملـــک ایـران محشر خر خــــر نر می سپوزد بر خـــــر نر
شنیـــد این نکتـــه را دارای هـــوشی بــــرآورد از درون دل خـــروشی
که تا ایـــن قـــوم در بنـــد حجابنـد گــــــرفتار همین شیءِ عجابند»(2)
(محجوب،1353 :78)
1-3 سؤالات های تحقیق
1. بهار و ایرج میرزا در اشعار خود، نسبت به کشف حجاب چه واکنشی نشان داده اند؟
2.در اشعار شاعران ذکر شده چه رویکردی در موافقت با کشف حجاب مورد توجه قرار گرفته است؟

1-4 اهمیت و ضرورت تحقیق
برای فهم و تبیین چگونگی کشف حجاب و نقطه عطف آن و ضرورت مقایسه افکار و اندیشه های شاعران معاصر به ویژه محمدتقی بهار و ایرج میرزا در این زمینه ضروری به نظر رسید که این پایان نامه تنظیم گردد.
1-5 پیشینه تحقیق
چون موضوع حجاب در ایران اسلامی بسیار اهمیت دارد نسبت به ضرورت وجود حجاب و کشف آن آثار متعددی به چاپ رسیده است، از جمله «هدف ها و مبارزه ی زن ایرانی از انقلاب مشروطه تا سلطنت پهلوی» (1389)از محمدحسین خسروپناه و «کشف حجاب، زمینه ها، پیامدها و واکنش ها»(1391) از مهدی صلاح(1384) و «زنان در تاریخ معاصر ایران» از نیلوفر کسری(1389) را می توان نام برد.
پایان نامه ی «زن در ادیان و مکاتب جهان»(1390) از اشرف چهارکامه نیز به بررسی وضعیت زن در ادیان مختلف پرداخته است.«سمت گیری تکاپوهای فرهنگی در کشف حجاب از زنان» و« زمینه های فرهنگی و ادبی کشف حجاب در ایران در شعر مخالفان موافقان»(1390) از محمدرضا جوادی یگانه و فاطمه عزیزی از جمله مقالات چاپ شده می باشند.
ولی اثری مستقل که به بررسی اشعار بهار و ایرج میرزا در این زمینه بپردازد،تاکنون به چاپ نرسیده است.
1-6 اهداف تحقیق
1.تبیین دلایل و ویژگی های شعر بهار و ایرج میرزا در حمایت از کشف حجاب
2.چگونگی بیان بهار و ایرج میرزا در مخالفت با حجاب رسمی و رایج آن روزگار

1-7 فرضیه های تحقیق
1.آنان در اشعار خود از فرمان کشف حجاب حمایت کرده اند و اشعار آن‌ها مشوق این اقدام بود.
2.هر دو با اصل کشف حجاب موافقت کامل داشته اند ولی دلایل آنان برای کشف حجاب تا حدی متفاوت بوده است،نگاه بهار بیشتر حکومتی و سیاسی است ولی نگاه ایرج میرزا عمدتاً وجه انتقادی و اجتماعی دارد.
1-8 تعاریف واژه های کلیدی
حجاب:
حجاب در لغت به معنی: در پرده کردن،باز داشتن،روگیری،عفاف،حیا و شرم کردن آمده است.(لغت نامه دهخدا،ذیل واژه حجاب)
شعر:
کلامی است مخیّل،سخنی اندیشیده، مرتب، معنوی، موزون، متکرر و متساوی که این تعریف به چهار عنصر اندیشه، وزن، قافیه و زبان نظارت دارد.شعر گره خوردگی عاطفه و تخیّل است که در زبان آهنگین شکل گرفته است.(شفیعی کدکنی،1380 :16)
بهار:
محمدتقی بهار در سال ( 1265 هـ .ش) در محله سرشور مشهد به دنیا آمد، شاعر، ادیب، نویسنده، روزنامه نگار و سیاست مدار معاصر ایرانی بود، محمدتقی از سن هفت تا ده سالگی در مکتب خانه با شاگردان شعر می گفت.آثار بهار از نظر کمیت بی شمارند و به لحاظ درون مایه طیف گسترده ای را در بر می- گیرند. و در روز دوم اردیبهشت (1330 هـ .ش) در خانه مسکونی خود در تهران زندگی را بدرود گفت.(محمدی،1372 :117)
ایرج میرزا:
ایرج میرزا فرزند غلامحسین میرزای قاجار،پسر ملک ایرج پسر فتحعلی شاه است. او ملقب به «جلال الممالک» و «فخر الشعرا» و از جمله شاعران عصر مشروطیت است از او دیوان شعری به جا مانده است که به اهتمام دکتر محمد جعفر محجوب گردآوری شده، با عنوان آثار و افکار و اشعار ایرج میرزا، خاندان و نیاکان او. او در غروب 22 اسنفد 1304 دچار حمله ی قلبی شد و در گذشت.(محجوب،1353 :2)
1-9 حدود قلمرو تحقیق
ما برآنیم تا به بازتاب کشف حجاب در شعر معاصر اشعار محمدتقی بهار و ایرج میرزا بپردازیم، از این روی دیوان اشعار آن دو را مبنای تحقیق قرار دادیم.
مبنای کار ما درباره ی دیوان بهار، دیوان منتشر شده انتشارات توس 1368ش است، از آن جا که قلم و اشعار ایرج میرزا گاهی نیاز به حذف داشته و دارد، کتاب«درباره ی احوال و آثار ایرج و نیاکان او» محمد محجوب را انتخاب کردیم که به نظر می رسد کامل ترین اثری است که اشعار ایرج میرزا را به چاپ رسانده است.

2-1مقدمه
«و آن گاه که آدم و حوا از آن درخت ممنوعه چشیدند عورتشان آشکار گردید و به سرعت با برگ درختان بهشتی خود را پوشاندند»( اعراف،7 :22)
اسناد، شواهد، نقاشی ها و سنگ نوشته ها همگی نشان دهنده ی این موضوع هستند که پوشش در نخستین دوران زندگی و تمدن های بشری وجود داشته است و تنها در موارد نادری برهنگی در اقوام غیر متمدن مشاهده شده است.در همه ی اعصار زنان پوشش نسبتاً کاملی داشته اند، بر طبق دایره المعارف لاروس، زنان یونان در دوره های گذشته صورتها و اندام هایشان را می پوشانده اند.«حجاب در بین زنان سیبری و ساکنان آسیای صغیر، فارس، عرب و زنان رومانی نیز وجود داشته است». ( مطهری،1369 :54)
اگر لباس ملی کشورهای مختلف جهان را مورد بررسی قرار دهیم به خوبی حجاب و پوشش زن را در آن ها می بینیم، کتاب «پوشش اقوام مختلف»یکی از منابعی است که نشان می دهد در عهد باستان در میان یهودیان، مسیحیان، اعراب، یونانیان، اهالی رم، آلمان و خاور نزدیک زنان به طور کامل قانون پوشش را رعایت می کردند و حتی سرخویش را می پوشاندند.
در هند در عصر قهرمانی (1000-500ق.م) حجاب، پرده نشینی و مستوری برای زنان وجود داشت.(همان:56)
در این فصل به پیشینه ی حجاب،معنای لغوی و اصطلاحی ،اهداف حجاب و …اشاره می شود.
2-2 پیشینه حجاب
در جزیره العرب،پیش از ظهور اسلام نیز زنان پوشش سر و بدن داشته اند، کلماتی مانند قناع،مقنعه ،معجَر،خِمار و جِلباب، با تفاوت مفهومی ای که دارند،پوشش هایی برای سرتاسر بدن بوده اند.استفاده از این لباس ها قبل از اسلام وجود داشته و این مفاهیم در زمان ظهور اسلام و از سوی دین اسلام وضع نشده اند. بر اساس اشعار جاهلی در دوران قبل از اسلام حتی نقاب،به عنوان پوششی برای صورت استفاده می شده است.این پوشش ظاهراً به طبقات بالای اجتماع اختصاص داشته و حاکی از شرافت صاحب آن بوده است. اما در شرایع آسمانی و در دوران زرتشت در میان ایرانیان،پس از داریوش به جز زنان فقیر که ناچار به کار کردن بودند، گوشه نشینی دیگر زنان امری شایع بود.زنان طبقات بالای اجتماع فقط با تخت روان روپوش دار از خانه بیرون می آمدند و ظاهراً این امر برای آنان شرافتی محسوب می شد. در نقش هایی که از ایران باستان بر جای مانده،صورت هیچ زنی دیده نمی شود. در ایران پس از زرتشت پوشش زنان چیزی شبیه چادر بوده است.(دورانت،1378 :434-433)
تا اواخر قرن نوزدهم میلادی،پوشاک محلی اکثر اروپاییان با پوشاندن سر و لباس بلند همراه بوده است و زنان هیچگاه برهنه ظاهر نمی شدند. قدمت و استمرار پوشش زنان و میل به پوشش کامل در زنان به صورت فطری و برخاسته از حیای درونی آنان است که با آفرینش زن به هم آمیخته شده است. مطالعات باستان شناسی نخستین مردمی را که به سرزمین ایران پا گذاشته اند آریایی قلمداد کرده است. آنان پیراهنی بلند تا زانو می پوشیدند که آستین بلندی داشت و شلوار آنان راسته و تا مچ تنگ می شد،کوروش هخامنشی لباس مادها را از این جهت که پوشیدگی نسبتاً کاملی داشت اقتباس کرد، او لباس کوتاه تن نما را نمی پسندید و لباس پارسی چین دار لباس قوم او بود (مطهری،1369: 59). ریشه های متعددی برای پیدایش حجاب عنوان شده است از جمله:به دلیل ناامنی در اعصار گذشته و بحث روانی مربوط به لزوم حفظ کردن اموال، که آنان را مخفی و پنهان می کردند. متاسفانه زنان نیز مانند ثروت و اموالی بودند که افشای آنها باعث می شد از خانواده گرفته شوند. بنا به اظهارات ویل دورانت: طبق آداب مجوس و یهود مقررات سنگینی در مورد زن حایض اجرا می شده است.یا در بریتانیا در مدت پنج سال بحران جوانی دخترانشان،آن ها را زندانی می کردند و تنها با اقارب نزدیک خود اجازه ملاقات داشتند.در تورات و انجیل بر موضوع پاکدامنی و حجاب زن و دوری از هر ناز و عشوه گری، جز در برابر شوهر تاکید شده است،وظیفه زنان از نظر انجیل این است که در مسیر با تقوا باشند، «و نه غیبت گو و نه بنده شراب بلکه معلّمی نیکو تا زنان جوان را خرد بیاموزند که شوهر دوست باشند و خرداندیش و عفیفه و خانه نشین و نیکو و مطیع شوهران خود که مبادا ضد کلام خدا متهم شوند.»(انجیل،رساله پولس،باب دوم، فقره 1، و میرزابیگی و غیاثوند،1391 :59)
مطهری در خصوص حجاب آورده است:«حجاب در اسلام از یک مساله کلی تر و اساسی تر ریشه می- گیرد و آن این است که: اسلام می خواهد انواع التذاذهای جنسی – چه بصری و لمسی و چه نوع دیگر- به محیط خانوادگی و در کادر ازدواج قانونی اختصاص یابد و اجتماع منحصراً برای کار و فعالیت باشد، برخلاف سیستم غربی عصر حاضر که آنها را در هم می آمیزد اسلام می خواهد به وسیله ی پوشش این دو محیط را از یکدیگر تفکیک کند.»( 1369 :68)
2-3 معنای حجاب
حجاب در لغت به معنی: در پرده کردن، بازداشتن، روگیری، عفاف، حیا و شرم کردن آمده است(لغت نامه دهخدا:ذیل واژه حجاب) این کلمه به طور مشخص 7 بار در قرآن کریم به کار رفته است و معنای مشترک همه ی آنها مانع و حایل است، حجاب به عنوان یک میل و گرایش در وجود زن نهاده شده که به صدور اشکال گوناگون در ادیان و مذاهب مختلف خودنمایی کرده است. شواهد و قراین تاریخی نشان می دهد که شکل و صورت حجاب نه بومی عرب و نه حکم تاسیسی اسلام است، بلکه اسلام مبنایی ارزشمند و محکم برای حجاب ارایه کرده است.از این رو پوشش آدم و حوا به وسیله ی وسوسه ی شیطان،ضمن آنکه معنای ظاهری خود را دارد، می تواند به عنوان نمادی از زشتی ترک اولی و عدم اطاعت از امر حق در سطحی متناسب با مقام و رتبه ی آدم و حوا باشد که در مرحله ی آزمایش و امتحان خود را برای آنان ظاهر کرد. بنابراین انسان از آغاز پوشش داشته و خالق هستی این امر را به دلیل تناسب با فطرت او برای وی جعل کرده است.(میرخندان،1387 : 20).
در داستان آدم و حوا و اکثر آیات مربوط به پوشش آنان،اشاره ای به اینکه شرم از نداشتن پوشش به دلیل تعلیم ایشان بوده است وجود ندارد،بنابراین آنان از قبل پوشش هایی داشته اند که با خوردن میوه ممنوعه زایل شده،پس از آن در صدد پوشش با برگ درختان برآمدند، آیات118و119 سوره ی طه می تواند اشاره به آموزش این مطلب داشته باشد که به آدم درباره ی شیطان هشدار داده می شود تا مبادا موجب اخراج آنان از بهشت و ایجاد مشقّت برایشان شود:
« انَّ لَكَ أَلَّا تَجُوعَ فِيهَا وَلَا تَعْرَى وَأَنَّكَ لَا تَظْمَأُ فِيهَا وَلَا تَضْحَى در حالیکه برای توست که در آن بهشت گرسنه و برهنه نخواهی شد و در آن تشنه نمی شوی و حرارت آفتاب آزارت نمی دهد».( سوره طه،20 :119-118)
بر اساس این آیات،عریان نبودن در بهشت اولیه به عنوان حُسن در کنار دیگر محاسن بهشت برای آدم و- حوا مطرح شده است. به همین دلیل با آشکار شدن عورتشان در اثر خوردن میوه ممنوعه در صدد پوشش برآمدند. قرار گرفتن مزیت پوشش در کنار سه مزیّت دیگر:عدم گرسنگی،عدم تشنگی و نبود حرارت آفتاب می تواند بر این مطلب دلالت داشته باشد که داشتن پوشش مانند سه امر دیگر بی نیاز از تعلیم بوده و دلالت بر آموزش قبلی آدم و حوا ندارد. با این توضیح امور فطری از جمله پوشش اموری اند که متناسب با فطرت یا متناسب با خلقت انسان اند، چه این امور در نهاد انسان به ودیعت گذاشته شده و نیاز به تعلیم نداشته اند (میرخندان،1387 :22-21).
در قران کریم و در سوره نور درباره ی نوع رفتار و پوشش زنان به صراحت سخن گفته شده است.
«وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ يَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد ایرج میرزا، ناصرالدین شاه، قرآن کریم، ناصرالدین شاه قاجار Next Entries منابع پایان نامه درمورد نمایشنامه، حقوق زنان، میرزاده عشقی، ناصرالدین شاه