منابع پایان نامه درمورد ایرج میرزا، تعلیم و تربیت، شعر فارسی، کاروانسرا

دانلود پایان نامه ارشد

افتــاد آننــد
به هــر تغییر شکلی مــستعدند گــهی مشروطه، گاهـی مستبدنـد
من و تو زود در گیرش بـمانيم كه هم بي دست و هم بي دوستانيم»
(محجوب،1353 :93)
3-3-1-2 خرده گیری
ایرج در عارف نامه در این باب بسط مقال داده و قصیده ها و قطعه هایی در این معنی سروده است، مانند این قصیده:
«نقاب دارد و دل را به جلوه آب کند نغوذبالله اگر جلوه بی نقاب کند»
و قطعه«کاروانسرا» که در آن ایرج موضع سختی در برابر حجاب داشته است.
و همین موضع باعث مخالفت دو گروه متفاوت با او و افکارش شده است:گروهی به دلیل تمایلات مذهبی با ایرج مخالفت اصولی و عقیدتی داشتند و گروهی که به لحاظ سیاسی به دنبال فرصتی برای ضربه زدن به او بودند.هر چند با روی کار آمدن حکومت غیر مذهبی رضاشاه،گروه دوم از جمع مخالفان جدا شده و طرفدار او شدند. ابیاتی از قطعه ی کاروانسرا:
«در سردر کاروانسـرایــــی تصــویر زنــی به گچ کشـیدنـد
ارباب عمــایم این خبـر را از مخبـــر صـــادقی شنیــدنـد
آسیمه ســر از درون مسجد تـــا سـردر آن ســـرا دویـدنـد
ایمان و امان به سرعت برق می‌رفـت کـه مومنیـن رســیدنـد
ناموس به بــاد رفتــه‌ای را با یک دو سه مشت گل خریدنـد»
(همان:177)
در آن زمان که ایرج این قطعه را سرود، علاوه بر کسانی که با او مخالفت اصولی و عقیدتی داشتند، گروهی مردم ابن الوقت نیز به دشمنی با وی برخاستند اما چون در دوره ی بیست ساله حکومت خود دولت پشتیبان و عامل اجرای این امر بود نخستین طرفداران آن همان کسانی بودند که روزی در نکوهش ایرج و خراب کردن چهره ی او شعرها سروده بودند.
3-3-1-3 تشویق جوانان به دانش اندوختن و علم آموختن
ایرج به دانش و فضل علاقه ی فراوان داشت و در دیوان او قطعه های کوچک و قصیده هایی مفصل در این باب دیده می شود.

از جمله قصیده یی که مطلع آن این است:
«فکر آن باش که سال دگر ای شوخ پسر روزگار تو دگر گردد و کار تو دگر»
3-3-1-4 اظهار علاقه به مادر و حق شناسی از او
ایرج از نعمت داشتن مادری مهربان برخوردار بوده است، سروده های او از لحاظ حسن تاثیر در ادب فارسی نظیر ندارد قطعه ی « گویند مرا چو زاد مادر» از قطعات جاویدان شعر فارسی است و « قلب مادر» او از قطعات بسیار زیبایی است که در کارنامه ی او خودنمایی می کند.
ابیاتی از شعر قلب مادر:
«داد معشوقه به عاشق پیغام کـه کند مـادر تو بــا من جنـگ
هر کجا بیندم از دور کــند چهره پر چین و جبین پر آژنـگ
با نگاه غضــب آلود زنــد بـــر دل نازک من تیـر خدنــگ
از در خانه مـــرا طرد کنـد همچو سنگ از دهـن قلماسنــگ
مادر سنگدلت تا زدنده ست شهد در کام من و توست شرنـگ»
(همان:191)
3-3-1-5 تشویق مردم به وطن پرستی و تقدیر از وطن پرستان
یکی از شعرهای بسیار موثری که در هنگام شهادت کلنل محمدتقی پسیان، وطن پرست ایرانی سروده شده قطعه ی ایرج است که بیت اول آن این است:
«دلم به حال تو ای دوست دار ایران سوخت که چون تو شیر نری را در این کنام کنند»
(همان:182)
ایرج علاوه بر آن در قطعه هایی دیگر مانند: «ما که اطفال این دبستانیم» و نیز در «زهره و منوچهر» به وطن پرستی اشاره دارد علاوه بر انتقادهای تلخی که از اوضاع نابسامان وطن خویش می کند.حاکی از دل حساس اوست که تماماً مهر و عشق وطن در آن موج می زند.
3-3-1-6 توجه فراوان به تعلیم و تربیت کودکان
برای پرورش ذوق و جلب توجه کودکان به شعر فارسی زبان هیچ شاعری به اندازه ی زبان روان و ساده ی ایرج کامل نیست.
قطعاتی مانند:شوق درس خواندن،مهر مادر ، کلاغ و روباه، خرس و صیادان و دو نفر دزد و ما که اطفال این دبستانیم، از جمله قطعاتی است که الگوی استادان تعلیم و تربیت در سرودن شعر برای کودکان است به کارگیری طنز در لابه لای اشعار همراه با پند جذابیت دو چندانی ار در اشعار او برای کودکان ایجاد می کند.
داشـت عباس قـلی خـان پســری
پســـر بـی ادب و بـی هــــنری
اســم او بود علی مــردان خـــان
کلفـت خــانه ز دستش به امـــان
هر چه می گفت له له، لج می کرد
دهنــش را به له له کـج مـی کـرد
(همان:155)

3-3-1-7 انتقاد از زاهدان ریایی و فقیهان دروغین و بدکار
ایرج قسمتی از عقب ماندگی های ایران را در نتیجه ی تلقین های شیخ ریاکار، واعظان بی عمل، جن گیر و رمال می داند.قصیده ی هجویه شیخ فضل الله نوری،قطعه ی اشک شیخ،قسمت هایی از عارف نامه و نیز قطعه ها و شعرهای دیگر همگی حاکی از این عقیده ی اوست.
این مضمون ها در نتیجه ی تحول فکری ایرج در شعر وی راه یافته و شعر او را از آثار شاعرانی که انقلاب مشروطیت را درک نکرده اند، ممتاز می کند.
قسمتی از شعر «اشک شیخ» بشرح زیر است:
«نعوذ بالله از آن قطـــره های دیـــده شـیخ      چه خانـه ها که از این آب کم  خراب کند
شنیده ام که بـه دریــای هند جانوریـــست    که کسبِ روزی با چشـمِ اشک یــاب کند
به ساحل آید و بی حس به روی خـاک افتد      دو  دیـده خیــره به رخســارِ آفتــاب کند
شود ز تابش خور چشم او پر از قی و اشک     بــرای جلب مـگس دیده پــر لعــاب کند»
(همان:179)

3-4 انکار رابطه حجاب با دین
بعضی شاعران ضد حجاب، وجوب حجاب و الزام به آن را نه در اسلام، که در تفسیر مفسران دین از آن می دانستند، به زغم آنها دین اسلام فراتر از حجاب ظاهر، به حجاب باطن و حفظ عصمت و پاکدامنی تاکید دارد و اگر خلاف آن وجود دارد ناشی از تفسیر نادرستی است که علمای دینی از آن می کنند ایرج میرزا بارها این مضمون را در اشعار خود به کار برده است:
«فقیه شهر به رفـع حجاب مایــل نیــست چرا که هر چه کند حیله در حجاب کند
چو نیست ظاهر قرآن به وفق خواهش او رود به باطــن و تفسیر ناصــواب کنـد
ز من مترس که خانــم ترا خــطاب کــنم ازو بترس کـه همشیره ات خـطاب کـند»
(همان :13)
ایرج میرزا در لابه لای اشعار خود تمایلات و عقاید مذهبی اش را آشکار کرده است.
از جمله قصیده ای که در نعت پیامبر اسلام سروده:
«مسافری تو و ناچار بایدت زادی که زاد بـاید مر مـرد را بـه گـاه رحـیل
کدام زاد نکـوتر ز حــب پیغمبر که خلق را سوی ایزد ولای اوست دلیل»
(همان:35)
یا مراثی با مطلع:«رسم است هر که داغ جوان دید دوستان» و «سرگشته بانوان وسط آتش خیام»که در مورد حوادث عاشورا سروده و یا اشعار متعددی مانند:«اندر خبر بود که بنی شاه حق پرست» و «گفتم رهین مهر تو باشد این دل حزین»و «خوش آن که او را در دل بود ولای علی» که در وصف حضرت علی (ع) سروده است.
و نیز شعر مشهور «نصیحت به فرزند» که خطاب به کودک خردسالش خسرو میرزا سروده است اشاره کرد.(محجوب،1353 :28)
«من می روم و تو ماند خواهی وین «دفتر درس» خواند خواهی
این جا چو رسی مرا دعـا کن بــا فاتــحه روحــم آشنا کــن»
آثار ایرج را می توان به دو بخش پیش از مشروطه و پس از مشروطه تقسیم کرد. اشعار دوره ی پیش از مشروطه او که محصول دوران جوانی است بیشتر قصایدی در ستایش رجال زمان و بزرگان قاجار است، بخش بزرگی از این دسته از اشعار ایرج امروزه در دست نیست.
اشعار دوره ی پس از مشروطه ایرج که بیشتر به انتقادهای اجتماعی در قالب مضامین بکر اختصاص دارد،دارای اعتبار ادبی بیشتری هستند. بخشی از آثار منظوم وی در پاسخ به مسابقات ادبی (مطروحه ) انجمن های ادبی شعرا و یا نشریات معتبر ادبی بوده است.
قطعات ” دل مادر” و ” هدیه عاشقی ” در پاسخ به مطروحه های مجلات ” ایرانشهر” و “اقدام”سروده شده اند.(ر.ک:حائری ،1368 :42-39)
آثار و اشعار ایرج میرزا مشتمل بر غزلیات،قصاید،قطعات،و چندین مثنوی از جمله مثنوی زهره و منوچهر و مثنوی عارف نامه است.
تنوع در شعر ایرج نسبت به شاعران هم عصر او بالاتر است. شعر او تنها وقف عشق نیست گاهی مسایل مختلف زندگی در آثار وی منعکس شده است. مثل:
شعرهای لوطی، فاحشه، نامه، شهر نو، منادی، عشق در شعر او غالباً عریان تر خود را نشان می دهد و با قسمت های فروتر تندیس عشق بیشتر سرو کار دارد تا قسمت های برتر و این در نوع خود گاهی خالی از لطف نیست. (آرین پور ، 1375 :90)
3-5 ویژگی های اشعار ایرج میرزا
بارزترین خصیصه شعر ایرج زبان چالاک و بیان گرم و زننده و پوینده ی اوست و برخورداری هنرمندانه ی ایرج میرزا از گفتار ساده ی و روزانه ی مردم و ذکر تعبیرات آن ها که خود دارای بلاغتی خاص است زبانش را شایسته و تقدیر کرده است زبان در دست ایرج مانند موم شکل پذیر است و او می تواند هر چه را می خواهد به آسانی بیان کند که همگان دریابند (یوسفی ، 1376 :358).
صنعت دیگری که در شعر ایرج چشم اندازی زیبا دارد آمیختگی طنز و تغزل است.از آنجا که این دو با هم سازگار نیستند و لازمه ی طنز و هزل از دورنگریستن و داوری کردن است و لازمه ی تغزل و دلباختن و در آمیختن می باشد به همین سبب بیشتر طنز نویسان و هزل آفرینان بزرگ دلی سخت و طبعی سرد دارند و تغزل را در آثارشان راه نمی دهند اما اگر ایرج استثنایی بی نظیر نباشد کم نظیر است، در پشت طنز تند و موشکافانه او، دلی نرم و مهربان می تپد، او قبل از هر چیز عاشقی خیال پرست و کمال جوست و چون هستی را چنانکه می خواهد نمی یابد طنز و هزل را مانند سلاحی برای انتقام گرفتن از آن بکار می برد.(درودیان،1380 :24)
بکار بردن کلمات ساده ی گفتاری که در آن کمال تناسب به کار رفته باشد و نیز به کار نبردن کلمات مهجور که در مقام قافیه خودنمایی کنند از ویژگی های سبک ایرج است.(یوسفی ، 1376 : 369).
ابیاتی از عارف نامه که سادگی و طبع روان او را نشان می دهد:
«مرنج از من که امشب مست بـودم به مستی با تو گستـاخی نـــمودم
من امشب ای برادر مست مســتم چه باید کرد مخلص می پرســـتم
من ایــرج نیستم دیــگر شــرابم مـــرا جـــامد مپنداریــد، آبـــم»
(محجوب،1353 :86)

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد ایرج میرزا، فتحعلی شاه، فتحعلی شاه قاجار، زبان فرانسه Next Entries پایان نامه با کلمات کلیدی رمان تاریخی، ناسیونالیسم، مبانی نظری، روان شناختی