منابع پایان نامه درمورد عدالت اجتماعی، آداب و رسوم، عدالت اقتصادی، فرد جامعه

دانلود پایان نامه ارشد

خود برسد و به کسي حتي به دشمنان هم ظلم نشود. اگر اميرالمؤمنين وقتي خلخال از پاي زن يهودي ربوده مي شود، تاسف مي خورد چون از جامعه اسلامي چنين انتظاري دارد که حتي آن زن يهودي در پناه جامعه اسلامي بايد احساس امنيت کند. يا اينکه حضرت علي از فقر و درماندگي کارگري مسيحي متأثر مي شود و از بيت المال براي وي مقرّري قرار مي دهد. ولي حاضر نيست به برادر خود (عقيل) درهمي بيشتر از سهمش از بيت المال بدهد، چون بر اهميت ويژة عدالت اجتماعي واقف است و سعي و تلاش بر اجراي آن تا حد ممکن را دارد.212
اما با نگاهي به تاريخ اسلام و سيره عملي پيامبر اکرم  که پس از ايجاد اولين حکومت اسلامي در مدينه، عدالت اجتماعي را از برنامه هاي اصلي خود معرفي کرد و همگان را به اجراي عدالت و رعايت قسط ملزم کرد213 و نيز با توجه به اقدامات حضرت علي  در اجراي عدالت ميان مردم و جامعه، در مي يابيم که هيچوقت عدالت اجتماعي به طور کامل اجرا نشده. بلکه گوشه هايي از آن به منصة ظهور رسيده است. و شکل کامل آن در زمان حضرت صاحب الامر  تحقق خواهد يافت.214
همچنين با نگاه به جهان مدرن امروزي در مي يابيم که از اجراي فراگير عدالت اجتماعي در مانده است. در دنياي امروز، اجتماع و روابط اجتماعي از پيچيدگي خاصي برخوردار است. وقتي از اجتماع سخن گفته مي شود، عرصه هاي گوناگوني در نظر می آيد که بايد در همه آنها برنامه اي سالم براي تعامل اجتماعي نوين اجرا گردد. بشر در طول قرون گذشته، حتي در حوزه هاي گوناگون اجتماع؛ مانند سياست، حکومت و فرهنگ و به ويژه اقتصاد، شاهد نابساماني و آشفتگي و بي عدالتي بوده است و همواره در پي راهي بوده تا به اين بخش ها سازمان و نظامي عادلانه ببخشد؛ ولي تقريباً هيچ گاه و در هيچ ملت و دولتي توفيق چنداني حاصل نشده است؛ اگر چه بعضي از شهر ها و يا دولت ها با تلاش فراوان به سهمي از عدالت در بعضي از عرصه ها دسته يافته باشند.215
با اين توصيف، همگان چشم به راهند که مهدي موعود  و عدالت منتظَر از راه برسد و همه حوزه هاي اجتماع را به عدالت و دادگري هدايت کند و به معناي واقعي کلمه، عدالت را جهاني کند. اين اميدي بجا و آرزويي بحق است که براساس برنامه هاي دولت امام مهدي  قابل دسترسي است.
همانطور که در مقدمه اين فصل اشاره شد، عدالتي که وعده تحقق آن در زمان ظهور امام مهدي  داده شده، از نظر دامنه، گستره و ژرفا بي همتاست و درست به همين دليل است که مکاتب بشري از ايجاد نظام عادلانه ي مشابه آنچه در عصر موعود ، محقق خواهد شد، عاجزند. اکنون براي درک قدر و منزلت قيام موعود  و شناخت تفاوت آن با قيام هاي نافرجام بشري براي تحقق عدالت اجتماعي لازم است، بررسي پيرامون مکاتب مدعي عدالت داشته باشيم.
3-2-5- مکاتب مدعي عدالت
در جهان، مكاتب بشري فراواني ادعاي عدالت اجتماعي كرده و وعده‌هاي فراواني داده‌اند كه مهم‌ترين آنها در روزگار ما «ماركسيسم» و «كاپيتاليسم» است. اما هيچ گاه موفق به عملي کردن وعدةهاي خود درباره عدالت اجتماعي نشدند، علت اصلي عدم تحقق عدالت توسط اين مکاتب عدم صحت بينش و داشتن مباني غلط است.216
مارکسيسم بر آن است که عدالت را در دو مرحله در جامعه مي توان اجرا کرد: مرحله سوسياليسم و سپس مرحله کمونيسم. اين مکتب مي گويد: براي تحقق عدالت در جامعه بايد هرگونه طبقه اي از بين برود و مالکيت ها اشتراکي شود و در مرحله دوم، مالکيت خصوصي نه تنها در زمينه توليد بلکه در زمينه مصرف نيز بايد محو شود، لذا همه ابزار توليد و همه کالاها، ملّي مي گردد.217
چنين ادعايي در هر دو مرحله، اشکالات فراوني دارد که کاملا ايده آليستي است218 و با فطرت بشري در تضاد است.219 و از سوي ديگر روحيه پرشور و انگيزه کافي به توليد و خلاقيت از دست مي رود و به يأس و نااميدي تبديل مي گردد.220
اما نظام کاپيتاليسم و سرمايه داري که بر اساس انديشه فرد گرايي است بر عکس سيستم مارکسيستي که جامعه گرا بود، با دادن آزادي هاي متنوع و بي حد و حصر به انسان در زمينه هاي اقتصادي، زمينة تملک و بهره کشي و مصرف را آماده مي کند. اين سيستم با رويکردي اومانيستي حق را به فرد مي دهد و دست او را براي کسب در آمد بيشتر و بهره بردن از ديگران و برخورداري از حداکثر مصرف، باز مي گذارد.221
اين نوع عملکرد در بعضي از جوامع، شرايطي را به وجود آورده است که هر روز شاهد عميق تر شدنِ شکاف بين قشرِ اندک سرمايه دار و اکثريت فقير و نيز ايجاد تبعيض و فساد در جوامع مي باشيم؛ علاوه بر اين که در جوامع سرمايه داري عنصر معنويت، روحيه ايثار و گذشت و کمک به هم نوع رو به فراموشي است. 222
در مقابل اين سيستم هاي بشري بهترين نوع اجراي عدالت اجتماعي پيروي از سيستم اقتصادي اسلامي است؛ که در آن هم به فرد بها داده شده و هم به اجتماع.223 و اين سيستم بر دو عامل تاکيد دارد: اول قوانين اقتصادي که در متن دستور هاي اسلام است، دوم وظيفه اخلاقي که جزء تربيت اسلامي است.224
اکنون که از ناکارآمدي مکاتب مدعي اجراي عدالت اجتماعي اطلاع پيدا کرديم. و بهترين شکل اجراي آن را پيروي از دستورات اسلامي (فقهي و تربيتي) دانستيم، لازم است پژوهشي پيرامون زمينه هاي تحقق عدالت اجتماعي داشته باشيم تا شناخت کافي به گستره عدالت اجتماعي در عصر ظهور پيدا کنيم.
3-2-6- زمينه هاي تحقق عدالت اجتماعي
جامعه با تحقق ويژگي هايي در روابط و نهادهاي خود، مي تواند به عدالت اجتماعي دست يابد. حال، سخن در اين است که در کدام يک از حوزه هاي روابط اجتماعي و چگونه اين عدالت هويدا مي شود؟
در جواب بايد گفت: «عدالت در رفتار هر فرد جامعه با افراد ديگر و در رفتار حکومت و قوانين و برنامه هاي اجتماعي با افراد جامعه، همچنين در قراردادها و رسوم اجتماعي حاکم بر روابط افراد بروز مي يابد. در همة اين موارد، عدالت با يکساني رفتار در شرايط همانند، تحقق مي يابد و در فرض تفاوت شرايط، تناسب رفتار، با توجه به توانايي، استحقاق و نيازها لازم است. روشن است که با توجه به وجود چهار حوزة متفاوت براي تحقق عدالت در روابط اجتماعي، تحقق کامل عدالت اجتماعي به معناي تبلور آن در تمام اين حوزه هاست.» 225
سوالي که در اينجا مطرح است اين است که آيا در عصر ظهور عدالت اجتماعی در چهار حوزه ي که به آن اشاره شد جريان پيدا می کند؟
جواب مثبت است، زيرا در عصر ظهور روابط افراد با يکديگر عادلانه است.226 و اين را مي توان از شاخص هاي که در روايات براي آن دوران بيان کرده اند فهميد. به عنوان نمونه صداقت و اعتماد بر روابط افراد در عصر ظهور حکم فرماست.227 يکي از چيزهاي که روابط افراد را با يکديگر تيره و تار مي کند، کينه توزي و عداوت است، که موجب انحراف روابط افراد از مسير عدالت است. علامه مجلسي در بحارالانوار با ذکر روايتي از اميرالمومنين  مي گويد: در عصر ظهور کينه از دلها ريشه کن مي شود.228
همانطور که قبلا اشاره شد اديان، خصوصا دين اسلام اهتمام زيادي بر اجراي عدالت اجتماعي دارند. لذا قوانين وضع شده دين خاتم در راستاي اجراي عدالت اجتماعي است. و اجراي آن موجب تبلور عدل در جامعه مي شود. که در عصر ظهور مبنای قوانين قرآن و سنت نبوی است، و اجرای آن در آن عصر تضمين شده است.229
همينطور اخبار فراواني داريم مبني بر اينکه رفتار حکومت با مردم در عصر ظهور عادلانه است بطوري که رضايت عمومي را به همراه دارد.230
اما در مورد قراردادها و رسوم اجتماعي بايد گفت در عصر مهدوي  اثري از قرار دادهاي ظالمانه و رسوم پوچ و تهي نيست. صاحب مکيال المکارم در اين مورد مي گويد: «خداوند متعال به وسيله او (مهدي) و يارانش بدعتها و باطل را از بين مي برد.»231
همانطور که در مقدمه اين بخش گفته شد: عدالت اجتماعي شامل ابعاد گوناگون در عرصه هاي مختلف مي شود. اکنون که مباحث کلي عدالت اجتماعي به پايان رسيد، در ادامه اين فصل به بررسي ابعاد آن بطور جداگانه مي پردازيم. اولين بُعدي که مورد پژوهش قرار مي گيرد، بُعد فرهنگي است.
نتيجه: به نظر می رسد مهم ترين بُعد عدالت مهدوی، عدالت اجتماعی باشد همانطور که از مجموعه روايات بيان کننده عصر ظهور اولين چيزی که به ذهن مبادرت می کند عدالت اجتماعی است. با ظهور امام مهدی  عدالت در تمام حوزه های زندگی اجتماعی انسان برقرار می شود همانگونه که شرق و غرب عالم را فرا خواهد گرفت.
3-3- عدالت فرهنگي مهدوی
مقدمه
علت اصلی انقلاب های صورت گرفته در طول تاريخ، ظلم و ستم حکّام جامعه هاست. بعضي مهم ترين بُعد يک قيام و انقلاب را اجرای عدالت اقتصادی مي دانند اما آنچه واضح و مبرهن است که اقتصاد خود محتاج قدرت و سياست است و يک انقلاب سياسي زاييده فرهنگ يک جامعه مي باشد. لذا وقتي رهبران يک قيام به ترسيم انقلاب خود مي پردازند بايد گستره فرهنگي آن را براي مردم تبين کنند تا زمينه شناخت بيشتري نسبت به ابعاد ديگر اعم از اقتصادي و سياسي فراهم گردد، و زمينه گرايش به انقلاب بيشتر شود. بنابر اهميت بُعد فرهنگی در عدالت اجتماعی بر ما که قصد توضيح و بيان ابعاد عدالت مهدوي  را داريم، ضروري است که بيشتر به اين بُعد از ابعاد عدالت مهدوي  بپردازيم. ما در اينجا پس از تبيين تعريف و ضرورت عدالت فرهنگي مهدوي  به جايگاه آن در عصر ظهور مي پردازيم.
3-3-1- تعريف عدالت فرهنگي
فرهنگ مفهومي است که به معناهاي متعددي به کار مي رود.232 از جمله: «ادب، دانش، علم، تربيت، مجموعه آداب و رسوم، کتابي که شامل لغات يک يا چند زبان و شرح آن هاست و…»233 دهخدا آن را متشکل از دو جز “فر” + “هنگ” مي داند.234 جز اول پيشوند است و جز دوم از «ثنگ» اوستايي به معناي کشيدن است. دکتر حسن انوري در «فرهنگ بزرگ سخن» آن را پديده کلي پيچيده اي از آداب و رسوم، انديشه، هنر و شيوه زندگي که در طي تجربه اقوام شکل مي گيرد و قابل انتقال به نسل هاي بعدي است، مي داند.235
اما فرهنگ در اصطلاح باستان شناسي و جامعه شناسي نيز به کار مي رود. در باستان شناسي معمولا به جنبه مادي توجه مي شود236 و آن را بازتاب دقيق گروه بندي اجتماعي تعريف کرده اند. (گو که در اين تعريف مناقشه است)237. در جامعه شناسي ميراث اجتماعي هر قومي را فرهنگ مي نامند. اين ميراث اجتماعي شامل: دستاوردهاي مادي، مانند: ابزارها، سلاح ها، اقامتگاه ها، ساختمان هاي عمومي، پرستش گاه ها، تفرج گاه ها، آثار هنري، دستاوردهاي ذهني مانند: دانش ها، باورها، مفاهيم، نمادها، ارزش ها، ادراکات زيبايي شناختي و…، می شود و نيز شامل شکل هاي متمايز رفتار، مانند: آيين ها، شعائر، نهادها و سازمان ها، گروه بندي ها و… هم مي شود.238 فرهنگ را به شکل ديگري مي توان تقسيم بندي کرد: مادي و معنوي، فرهنگ مادي عبارت است از تمامي آنچه كه عيني و ملموس است؛ مانند آثار هنري، دستاوردهاي صنعتي، بناهاي تاريخي، خط، موسيقي و… فرهنگ معنوي يا غيرمادي نيز عبارت است از عقايد و رسوم، علوم و معارف، ارزش‏ها و انديشه‏ها، اخلاقيات، دانستني‏ها و …239
ويژه گی های اين ميراث اجتماعي عبارت است از: مردم، آن را آگاهانه يا ناآگاهانه پديد آورده اند، از نسلي به نسل ديگر منتقل مي شود و هر نسلي تغييراتي در آن پديد مي آورد.240 اين انتقال بين نسلي با ريشه معناي فرهنگي که از ثنگ اوستايي است و به معناي کشيدن است، همخواني دارد.241
از آنجا كه عدالت فرهنگي به عدالت اجتماعي مربوط است با همين معناي اجتماعي فرهنگ سرو کار داريم، پس با توجه به معناي عدالت که قبلا به آن پرداخته ايم و آنچه در باره فرهنگ در اين جا گفته شد، عدالت فرهنگي يعني: جامعةي که ميراثي را طبق موازين عدالت242 بدست مي آورد، شايستگي آن را دارد. بعضي عدالت فرهنگي را به «ارزشي که فراگير شدن آن، موجب تساوي و يکساني موقعيت شهروندان در دست‌يابي به امتيازها، اطلاعات و دادههاي فرهنگي ميشود»243 تعريف کرده اند. ولي همانطور که قبلا در بخش تعريف عدالت گفته شد، اشکال و خرده هاي از قبيل عدم اطراد و انعکاس بر تعريف هاي شرح الاسمي وارد نيست.
اينک که از تعريف عدالت فرهنگي

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد عدالت اجتماعی، کانون توجه، ظلم و ستم Next Entries منابع پایان نامه درمورد آخرالزمان، امام صادق، عدالت اجتماعی، زنان خانه دار