منابع پایان نامه درمورد توسعه شهر

دانلود پایان نامه ارشد

16،17،18،19)
محدوده اين حوضه ها نيز در وضعيت كنوني، با استفاده از نقشه هاي توپوگرافي 1:25000 سال 1390 سازمان نقشه برداري كشور، مشاهدات ميداني و با توجه به تغييرات شبكه زهكشي تعيين شد . برخي از اين حوضه ها زماني به صورت حوضه كاملاً طبيعي بودند، واما در حال حاضر بخشي از آنها تحت تأثير گسترش فضاي شهري قرارگرفته و به صورت تلفيقي در آمده اند، بنابراين حوضه هاي تلفيقي نيز مشخص شده اند. شاخص هاي مهم فيزيوگرافي حوضه ها مانند مساحت، محيط، طول آبراهه اصلي، حداكثر و حداقل ارتفاع و شيب متوسط به كمك نرم افزار Arc GIS محاسبه شده است [ 21 ]. شيب متوسط در هريك از حوضه ها با استفاده از مدل رقومي ارتفاعي (DEM) و نقشه شيب كه از طريق فايل هاي رقومي نقشه هاي توپوگرافي ساخته شده، به دست آمده است. زمان تمركز برحسب ساعت با استفاده از روش معروف كرپيچ كه بر اساس دو عامل طول آبراهه اصلي و اختلاف ارتفاع حوضه ها استوار است، محاسبه شده است. حداكثر آبدهي هر حوضه ازطريق روش استدلالي و به كمك منحني هاي شدت، مدت، فراواني ايستگاه هاي محدوده مورد مطالعه براي دوره هاي بازگشت 2، 5، 10، 25، 50، 100 ساله محاسبه شد (22 ، ص 443)
با استفاده از خصوصيات فيزيوگرافي، نوع سامانه زهكشي و محاسبات آبدهي و از طريق مقايسه اين خصوصيات با ويژگي هاي حوضه هاي تلفيقي، محدوديت هاي ژئومورفولوژيكي توسعه در قلمروي حوضه‎هاي زهكشي سطحي ارزيابي شد.

5-1- ايمن سازي شهر رشت در برابر مخاطرات طبيعي(سيل و آبگرفتگي)
سيل رويداد ناگهاني است که در بروز آن عوامل متعددي دخالت دارد. اين عوامل را مي توان به طور کلي در سه گروه اصلي اقليمي، خصوصيات منطقه اي و حوضه اي و فعاليتهاي انساني طبقه بندي نمود.
همانطوري که در فصول قبلي اشاره شد فرآيند ايمن سازي شامل انواع اقذاماتي است که پيش از وقوع حادثه براي کنترل و کاهش خسارات جاني و مالي احتمالي ناشي از سيل انجام مي گيرد. از مهم ترين روشهاي ايمن سازي مي توان به اقدامات مديريتي و عملياتي اشاره کرد.
قبلاً تصور مي شد وقوع حوادث و بلاياي طبيعي در مناطق شهري آثار و پيامدهاي كمتري در مقايسه با مناطق روستايي دارد. اما امروزه، با توجه به تغييرات مشخص كه در ساختار و سازمان شهرها به وجود آمده، آنها را در برابر حوادث غير مترقبه بسيار ضربه پذير كرده است(عسگري، 1382 ، 49).
در نواحي شهري بخش زيادي از زمين بوسيله مواد غيرقابل نفوذ پوشيده شده است، كه ويژگي اين مواد كاهش نفوذپذيري و تشكيل سريع رواناب سطحي است كه باعث ايجاد سيل، بدون ارتباط با دشت سيلابي، مي شود. البته بايد توجه داشت كه پيچيدگي محيطهاي شهري و زيرساخت هاي مربوط به زهكشي تأثير زيادي بر تشكيل رواناب سطحي دارد( . (Chen et al. 2009: 184
از آنجا که منطقه مورد مطالعه جمعيت انبوهي را در خود جاي داده است، تجربيات حوادث گذشته ثابت کرده است که برنامه ريزي و آمادگي در برابر بحران تاثير بسيار زيادي در کاهش خسارات دارد. (شکل 4-1). از سوي ديگر طبق ماده 1 قانون پيشگيري و مبارزه با خطرات سيل مصوب 9/2/1343 به منظور حفظ جان و مال مردم از 1388). سيل وزارت کشور مکلف است فآيند ايمن سازي شهري جهت مقابله با سيل را انجام دهد. (صاحبقراني، 1371). اصولا مي توان گفت که توفيق ديگر فعاليتهاي مربوط به مديريت بحران به ميان پيش آگاهي بستگي دارد(حبيبي، 1388).

شکل 4-1 چرخه مديريت جامع بحران

قبل از پرداختن به بحث ايمن سازي شهر رشت در برابر مخاطرات طبيعي لازم است اندکي به مسئله شهري‌شدن 1 بپردازيم. شهري‌شدن فرآيندي است که در طي آن اراضي طبيعي و کشاورزي به مناطق ساخته دست بشر مبدل مي‌شود. تمرکز پول و سرمايه، بالا بودن قيمت اراضي و سهولت دسترسي به امکانات و منابع، باعث ازدحام جمعيت در شهر بزرگ رشت شده به طوري كه توسعة کنترل نشده و بدون مديريت صحيح در سال‌هاي گذشته و گسترش اماکن و تاسيسات شهري در اثر ازدياد روز افزون جمعيت در حال حاضر باعث به هم خوردن تعادل هيدرولوژي حوضه‌هاي آبريز مشرف به شهر شده است. شهري‌شدن مهم‌ترين عامل نابساماني چرخة هيدرولوژي2 حوضه آبريز است که علاوه بر فرسايش خاک، باعث افزايش وقوع‌ سيل‌هاي بزرگ و آب گرفتگي‌هاي وسيع در سطح شهرها مي‌شود كه شهر رشت نيز از اين قائده مستثني نيست. توسعه شهري، شهرسازي و تغييرات ناشي از کاربري اراضي در شهر رشت باعث افزايش حجم رواناب شهري، افزايش دبي اوج و وقوع آن در زمان کوتاه‌تري گرديده و احتمال وقوع آب گرفتگي در مناطق پايين دست شهر را نيز افزايش داده است. سطوحي که باعث شکل گيري و جريان رواناب در شهر رشت مي‌شود، عموما شيرواني‌ها، معابر عمومي، جاده‌ها، خيابان‌ها با سطح صاف و نفوذپذيري کم مي‌باشد. قابليت نگهداري رطوبت و نفوذپذيري مربوط به پهنه و عرصه‌هاي ذکر شده به مراتب پايين‌تر از اراضي طبيعي و دست نخورده مي‌باشد.
خصوصيات آب گرفتگي و سيل كه در يك منطقه از شهر، يک خيابان و يا يک کوچه بن بست اتفاق مي‌افتد را مي‌توان با استفاده از روش‌هاي مختلفي مورد بررسي قرار داد. براي درک بهتر مسئله مي‌بايست به آن از دو ديدگاه هيدرولوژي و هيدروليکي نگريست تا به راه حلي جامع و مانع دست يافت. اما در بررسي هيدرولوژي شهري با توجه به تغييرات تدريجي و مداومي که در حوضه‌هاي شهري اتفاق مي‌افتد نمي‌توان از داده‌هاي اندازه‌گيري شده در تجزيه و تحليل‌هاي آماري استفاده کرد و بايستي از مدل‌هاي قطعي3 که مي‌توانند برآورد قابل قبولي از شرايط فعلي حوضه ارائه دهند و تغييرات آينده را به دقت پيش‌بيني نمايند، استفاده کرد كه نياز به دقت و مهارت علمي فراوان دارد. براي ايجاد يک مديريت صحيح شهري جهت کنترل و استفاده بهينه از آب‌هاي سطحي ناشي از بارندگي، بايستي شناختي دقيق از فرآيند پيچيدة توليد و شکل‌گيري رواناب در محيط‌هاي شهري داشته باشيم تا بتوانيم يک مديريت کارآمد شهري در افزايش کمي و کيفي کارکردهاي اجتماعي و رفاهي جهت بهبود زندگي شهري اعمال نمود.
با تغيير کاربري اراضي از مزارع و جنگل به خيابان و ساختمان، قدرت جذب باران توسط زمين کم مي شود. اراضي شهري 2 تا 6 برابر رواناب بيشتر نسبت به اراضي بکر و طبيعي توليد مي کنند. (بهبهاني و همکاران، 1375). در زمان وقوع سيلاب شهري خيابانها و کوچه هاي شهر به مجراها و مسيل هاي پر سرعتي تبديل مي‎شوند که مي توانند زندگي شهري را مختل کرده و موجب خسارات فراواني گردند. بطور کلي سيلابهايي که در شهرها رخ مي دهند. خسارات ناشي از آن را به دو دسته مستقيم و غير مستقيم تقسيم مي کنند.
خسارات مستقيم شهري شامل خسارات مربوط به ساختمانهاي مسکوني، اسباب و لوازم و تجهيزات داخل آنها، امکانات مربوط به خدمات زير بنايي و عمومي مانند خيابانها و پل هاي داخل شهر، سامانه هاي آب و فاضلاب، برق، مخابرات و مجموعه هاي تجاري و صنعتي و امکانات و تجهيزات و تاسيسات آب و همچنين امکانات حمل و نقل و تردد داخل شهري از جمله خودروعمومي و مواردي از اين قبيل مي باشد.
خسارات غيرمستقيم شهري نيز شامل زيان هاي ناشي از کاهش خريدو فروش و توليد در مجموعه هاي تجاري، صنعتي و خرده فروشي هاي خسارت ديده، دستمزدهاي قطع شده، اختلال در سامانه هاي حمل و نقل و ارتباطات، هزينه هاي مربوط به جابجايي کالاها، اسباب و لوازم، تجهيزات و تاسيسات و خدمات ازمناطق سيلابي به بيرون و برگشت آنها به محل اوليه بعد از بهبود شرايط سيلابي هزينه هاي پاکسازي محيط، برقراري امکانات موقت براي سيل زدگان، برپايي سيل بند موقت و غيره است. که به راحتي ملموس و قابل اندازه گيري نمي باشد(لطفي، 1390، ص 288).
عوامل بروز سيل را مي توان بطور کلي به سه دسته اقليمي، خصوصيات فيزيکي و فعاليتهاي انساني تقسيم کرد. علت اصلي وقوع سيل بارش مي باشد. خصوصيات فيزيکي حوضه ها باعث مي شودکه حجم زيادي از بارندگي به رواناب تبديل گردد. لذا به همين علت نياز است تا اول خصوصيات شناخته شده و بعد شرايط ايمن سازي را متذکر شد.

5-2- خصوصيات فيزيکي حوضه هاي شهر رشت
بررسي خصوصيات فيزيكي حوضه‌ها، امكان مطالعه حوضه آبريز را بطور كيفي و كمي فراهم مي‌كند. ويژگي‌هاي فيزيكي بر مبناي پارامترهايي نظير مساحت، محيط، ضريب فشردگي، مستطيل معادل، ضريب شكل، نسبت ناهمواري‌ها، پراكندگي ارتفاعات سطح حوضه، ارتفاع متوسط، شيب حوضه و آبراهه، زمان تمركز، شكل مشخص مي‌شوند. ويژگي‌هاي فيزيكي حوضه‌ها بر دبي سيلاب‌ها و بيلان آبي، مقدار رسوب دهي و فرسايش آبي و حتي در كيفيت آب تأثير بسزائي مي‌گذارد. بدين لحاظ شرايط و وضعيت فيزيكي حوضه رشت با بررسي و محاسبات انجام شده به شرح زير تشريح مي‌گردد:

5-2-1- مساحت و پيرامون حوضه
يكي از مهم‌ترين مشخصات حوضه در ارتباط با دبي سيلاب‌ها و حجم رواناب مساحت حوضه مي‌باشد. با استفاده از قابليت‌هاي GIS، مساحت حوضه آبريز تا ابتداي رشت (حوضه آبريز بالادست شهر رشت) محاسبه که برابر 88/241 كيلومتر مربع برآورد گرديد. محيط حوضه نيز معادل 65/79 كيلومتر محاسبه شده است. در جداول 5-1 تا 5- 6 برخي از مشخصات فيزيکي حوضه مورد مطالعه، از جمله مساحت و محيط آن‌ها درج شده است.

جدول 5-1- مشخصات فيزيكي حوضه سياهرود و زير حوضه‌ها تا مقطع ورودي رشت
رديف
نام زير حوضه
مساحت (km2)
محيط (km)
طول آبراهه اصلي (km)
ارتفاع به متر

حداكثر ارتفاع
حداقل ارتفاع
اختلاف ارتفاع
ارتفاع متوسط
1
1
76/98
45/38
26/67
750
40
710
233/41
2
2
85/32
54/38
15/43
250
0
250
28/90
3
كل
162/31
77/70
42/10
750
0
750
126/69

ID
حداقل شيب
درجه
شيب متوسط
درجه
حداکثرشيب
درجه
1
0
8/52
56/27
2
0
0/52
31/35
کل
0
4/34
56/27

جدول 5-2- مشخصات فيزيكي حوضه گوهررود و زير حوضه‌ها مقطع ورودي رشت
رديف
نام زير حوضه
مساحت (km2)
محيط (km)
طول آبراهه اصلي (km)
ارتفاع به متر

حداكثر ارتفاع
حداقل ارتفاع
اختلاف ارتفاع
ارتفاع متوسط
1
1
34/84
28/14
12/08
600
35
565
125/43
2
2
44/74
30/42
12/10
70
5
65
17/30
3
كل
79/58
49/65
24/18
600
5
595
64/47

ID
حداقل شيب
درجه
شيب متوسط
درجه
حداکثرشيب
درجه
1
0
5
46/02
2
0
0/24
4/56
کل
0
3/26
02/46

جدول 5-3- مشخصات فيزيكي کل حوضه آبريز تا ابتداي رشت (حوضه بالادست رشت)
رديف
نام زير حوضه
مساحت (km2)
محيط (km)
طول آبراهه اصلي (km)
ارتفاع به متر

حداكثر ارتفاع
حداقل ارتفاع
اختلاف ارتفاع
ارتفاع متوسط
1
كل
241/88
79/65
10/42
750
0
750
106/21

ID
حداقل شيب درجه
شيب متوسط درجه
حداکثرشيب درجه
کل
0
3/68
56/29

جدول 5-4- مشخصات فيزيكي حوضه سياهرود تا ايستگاه هيدرومتري، خارج شهر رشت
رديف
نام زير حوضه
مساحت (km2)
محيط (km)
طول آبراهه اصلي (km)
ارتفاع به متر

حداكثر ارتفاع
حداقل ارتفاع
اختلاف ارتفاع
ارتفاع متوسط
1
كل
22/196
02/87
44/54
750
5-
755
56/104

ID
حداقل شيب
درجه
شيب متوسط
درجه
حداکثرشيب
درجه
کل
0
59/3
56/27

جدول 5-5- مشخصات فيزيكي حوضه گوهررود تا ايستگاه هيدرومتري، خارج شهر رشت
رديف
نام زير حوضه
مساحت (km2)
محيط (km)
طول آبراهه اصلي (km)
ارتفاع به متر

حداكثر ارتفاع
حداقل ارتفاع
اختلاف ارتفاع
ارتفاع متوسط
1
كل
03/121
5/62
61/38
600
5-
605
39/42

ID
حداقل شيب
درجه
شيب متوسط
درجه
حداکثرشيب
درجه
کل
0
56/1
02/46

جدول 5-6- مشخصات فيزيكي کل حوضه (ايستگاه هيدرومتري، خارج شهر رشت)
رديف
نام زير حوضه
مساحت (km2)
محيط (km)
طول آبراهه اصلي (km)
ارتفاع به متر

حداكثر ارتفاع
حداقل ارتفاع
اختلاف ارتفاع
ارتفاع

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درمورد بررسي، شهري، آبدهي Next Entries منابع پایان نامه درمورد شيب، ضريب، تراكم