منابع پایان نامه درباره نفت و گاز، مصرف کنندگان، افغانستان، وزارت امور خارجه

دانلود پایان نامه ارشد

موافقتنامه‌ سه جانبه که به منظور ايجاد خط آهن قزاقستان‌ به‌ ترکمنستان و از آنجا به ايران که قرار است به شبکه‌ي راه‌آهن داخلي ايران وصل شود، برآورده شده است.

جدول شماره 2-4: ترانزيت صادرات و واردات ترکمنستان و کشورهاي آسياي مرکزي از مسير ايران 2003 م. (هزار تن)
رديف
کشور
صادرات
واردات
1
ترکمنستان
258
48
2
کشورهاي آسياي مرکزي
189
1566
3
جمع
447
1614
منبع: ترکمنستان، [به سفارش] دفتر مطالعات سياسي و بين المللي؛ وزارت امور خارجه، صفحه 126.
2 – 4 – 4 جايگاه ويژه جمهوري اسلامي ايران به عنوان مسير انتقال خط لوله‌ي انرژي آسياي مرکزي و دسترسي به درياهاي آزاد
امنيّت انرژي وابستگي فزاينده توليدکنندگان و مصرف کنندگان منابع انرژي و کشورهاي در مسير انتقال آن را به نمايش مي گذارد. امروزه تامين امنيت انرژي بيشترين اهميت را براي همه کشورهاي جهان، هم و توليدکنندگان و هم مصرف کنندگان دارد (کولايي و اله مرادي، 1390: 32). چرا که امروزه، عصرِ برتري هاي اقتصادي در مناسبات بين المللي است و منابع اقتصاد جغرافيايي و راههاي انتقال آن به عنوان مسيرهاي خريد و فروش و سودآوري نقش اساسي در روابط بين الملل دارد و کشورها سعي بر آن دارد تا با کسب بالاترين منفعت از شرايط ژئواکونومي موجود در عرصه جهاني نصيب خود سازنداين اصل، حتّي همواره مورد توجّه سيلاستمداران بوده است. تنوع منابع و گوناگوني در دسترسي منابع انرژي مورد نياز، به بخش مهمي از مولفه هاي سياست هاي جهاني براي تامين امنيت انرژي تبديل شده است. چرچيل گفته بود: “تنوع در عرضه، منابع و مسيرهاي دستيابي” با تنوع در منابع انرژي يکي از مهمترين تضمين هاي امنيت انرژي است و درواقع نکته مهم و حياتي تامين آن است (کولايي و اله مرادي، 1390: 32). خلا ناشي از فروپاشي شوروي و وجود منابع غني انرژي در اين منطقه، توجّه قدرتهاي منطقه اي و فرامنطقه اي را به حوزه انرژي در کشورهاي استقلال يافته از اتحاد شوروي بسيار جلب توجّه کرده است. از سوي ديگر، از نظر ژئوپوليتيک، قدرتهاي برتر در قرن 21، کشور يا کشورهايي هستند که بر منابع انرژي جهان تسلط داشته باشند چرا که از طرفي نبود چشم انداز روشن براي انرژي هاي جايگزين نفت و گاز و از طرفي ارزاني و گراني منابع مواد انرژي و همچنين روند روبه رشد تقاضاي انرژي روز به روز بر اهميت استراتژيک اين منابع در قرن 21 مي افزايد. حال براي انتقال اين منابع هيدروکربني با ارزش استراتژيک، به مسيرهايي نياز است که به لحاظ متغير هاي تاثير گذار نظير امنيت سرزمين، هزينه انتقال، مسافت خطوط انرژي و وجود زير ساختهاي لازم براي انتقال انرژي و … اين امکان را تا با کمترين مشکل بتواند نقش ترانزيتي بر عهده بگيرد (اطاعت و نصرتي، 1388: 2). اين در حالي است که به دليل امتياز انرژي آسياي مرکزي، بر اثر حضور کشور فرامنطقه اي ايالات متحده آمريکا در اين منطقه و سياست هاي خصمانه اي که اين کشور در قبال جمهور اسلامي ايران در پيش گرفته است، ناديده انگاشته شده است؛ از اين رو، اين کشور سعي بليغ خود را بر اين نهاده است تا با انتخاب مسيرهاي جايگزين، بجاي مسيري که از جمهوري اسلامي ايران عبور مي کند، جمهوري هاي آسياي مرکزي را از اين امتياز جغرافيايي جمهوري اسلامي ايران محروم سازد. در حالي است که مسير چين با طولي برابر با 3400 کيلومتر، طولاني ترين مسير است و دست کم از سه کشور عبور خواهد کرد، مسير باکو – جيهان نيز با طي 1820 کيلومتر طول، غير از ترکمنستان بايد از بايد از سه کشور آذربايجان، گرجستان و ترکيه بگدرد. مسير کوتاه افغانستان به شبه قاره هند نيز بشدت ناامن است و نياز به عبور معبري دو جداره (افغانستان – پاکستان) خواهد داشت. گري سيک مشاور امنيتي ريگان در اين زمينه اظهار مي دارد: “سياست خط لوله ايالات متحده ناشي از خط مشي سياسي آن است، من شخصاً فکر مي کنم اين خط لوله (باکو – جيهان) غير قابل قبول و از نظر اقتصادي اجراي آن غير ممکن است و ايالات متحده به خاطر دلايل استراتژيک مي خواهد اين خط لوله را ايجاد کند” (کريمي پور، 1379: 130). از اين رو، توجّه به ويژگي هاي طبيعي (جغرافيايي) بدون توجّه به اهداف کشورها در دنياي که تمامي کشورها در عصر ژئواکونومي نيازمند آن هستند، شرط اساسي براي کشورها به منظور دستيابي به منافع شان است. از اين رو، سياستمداران نبايد بدون توجّه به منافع و اهداف ژئواکونوميک، جهت دستيابيدن به اهداف ژئوپليتيک خود در دنياي امروزي باشند. از اين رو مي توان گفت که ايجاد کردن سياستهاي اقتصادي، توجه به وضعيت جغرافيايِ سياسي و جغرافياي اقتصادي (ژئوپليتيک و ژئواکونوميک) کشورها، امري ناگريز ياشد. در نگاهي هرچند گذرا به جغرافياي سياسي و اقتصادي آسياي مرکزي و قفقاز مي توانيم بگوييم که:
1. آسياي مرکزي از لحاظ جغرافيايي در محل تقاطع اروپا در غرب و آسيا در شرق واقع شده و از شمال به روسيه و از جنوب به جهان اسلام محدود مي شود و همين مسئله منطقه را از موقعيت استراتژيک بسيار عمده اي برخوردار است؛
2. اين منطقه فاقد ساحل بوده و مستقيماً به درياي آزاد راه ندارد و تنها مي تواند با عبور از خاک همسايگان به درياي آزاد جهان راه پيدا کند و همين مسئله همکاري منطقه اي را ضروري مي س سازد؛
3. در اين منطقه منابع انرژي نفت و گاز و ساير منابع طبيعي به وفور يافت مي شود؛
4. اين منطقه داراي شرايط مناسب براي کشاورزي خصوصاً کشت پنبه مي باشد (موسوي، 1375: 72).
درياي خزر داراي بزرگترين ذخاير شناخته شده اي است که در آخرين تلاش بشر براي کسب درآمد بيشتر و دراز مدت کشف شده است. بنابراين منابه انرژي درياي خزرکه آخرين جبهه نبرد انسان و طبيعت بر کشف ذخاير جديد است. به جزر روسيه و ايران که از لحاط انرژي داراي منابع متنابهي هستند که در گذشته کشف شده است، از ميان 8 کشور جديد الاستقلال آسياي مرکزي و قزاقستان، آذربايجان، قزاقستان ترکمنستان و آذربايجان داراي ذخاير اثبات شده 7/64 ميليارد بشکه نفت 373 تريليون فوت گاز مي باشند. اين مقادير دقيقاً 7/2 درصد از دخاير اثبات شده نفت و 7 درصد منابع گاز جهاني است (عزتي، 1388: 84). بر اين اساس جمهوري اسلامي ايران در دوره رياست جمهوري آقاي هاشمي رفسنجاني با وجود مخالفت وزارت نفت ايران را بي نياز از نفت و گاز ترکمنستان مي دانست، اما از سوي ديگر نگاه استراتژيک به روابط، حفظ موقعيّت و اهميت جغرافيايي کشور، کسب منافع اقتصادي و همچنين دشواري و پرهزينه بوده هزينه انتقال گاز از جنوب به شمال، واردات گاز از ترکمنستان را توجيه پذير نمود. بر اساس توافقات صورت گرفته يک خط لوله از کريچه به کردکوي به طول 190 کيلومتر با قطر 40 اينچ احداث گرديد که در سال 1997 افتتاح گرديدکه از آن زمان تا کنون (2003 ميلادي) 3/23 ميليارد متر مکعب گاز ايران صادر گرديده است. اين گاز وارداتي جهت تامين مصارف عادي و خانگي و نيروگاهي مورد مصرف قرار مي گيرد. اجراي اين طرح تاثير زيادي در ارتفاع روابط دو کشور داشت چرا که اين خط لوله انحصار سيستم خط لوله روسيه شکسته و ترکمنستان يک بازار به غير کشورهاي 58CIS جهت گاز خود ايجاد نموده است (کتاب سبز ترکمنستان، 1386: 129).

جدول شماره 3-4: خطوط انرژي نيرو موجود بين ايران و ترکمنستان سال 1383
رديف
مسير
طول مسير
جريان
1
گنبد (علي آباد) ـ بالکان آباد
270 کيلومتر
230KV
2
سرخس ـ سرخس
26 کيلومتر
230 KV
3
مشهد ـ مرو (در دست مطالعه)
350 کيلومتر
400 KV
منبع: http: //db.iranenergy.ir

3 – 4 – 4 وجود علائق و پيوندهاي فرهنگي و اشتراکات تاريخي
فروپاشي شوروي نقطه عطفي ديگري از لحاظ تمرکز بر رويکرد تمدن فرهنگي و تاريخي در سياست خارجي ايران به حساب مي آيد. ظهور کشورهاي تازه استقلال يافته در آسياي مرکزي و قفقاز که به لحاظ تاريخي – تمدني و همچنين فرهنگ اسلامي به نوعي با ايران و خاورميانه وصل مي شوند، شرايطي را فراهم کرد تا ايران نگاه به مناطق شمالي و شرقي را براي اولين بار در اولويت سياست خارجي خود قرار دهد. در سرتاسر دهه 1990 صاحب نظران مطالعات سياست خارجي ايران مشغول بحث و بررسي راه هاي نزديکي ايران با کشورهاي اين منطقه و به طور کلي ضرورت حضور فعال ايران بر اين مناطق در اين دوران دور جديدي از رقابت هاي سياسي، اقتصادي – امنيتي و فرهنگي بين ايران و ديگر بازيگرن مهم منطقه همچون روسيه و ترکيه در آسياي مرکزي و قفقاز به همان اندازه نقش اين بازيگران را در سياست خارجي و منافع ملّي ايران باز تعريف کرد (برزگر، 1388: 27). ويژگي محوري موقعيت جمهوري اسلامي ايران، اين امتياز ژئوپليتيکي را براي اين کشور فراهم آورده است تا با ايفاي نقش اتصالي، نقشي برتر را در دو منطقه حساس ايفا نمايد تا علاوه بر برخورداري از امتيازات ژئوپليتيکي، بتواند بر ارتقاي جايگاه خود در رقابتهاي منطقه اي بر سر قدرت برتر بيفزايد. امروزه اساتيد جمعيّت شناس و علوم سياسي و حتي عامه مردم، مهمترين تجانس ساختاري را بين ايران و کشورهاي آسياي مرکزي زبان و گويش فارسي مي دانند و اين مطلب را به عنوان مثلث کشورهاي فارسي زبان معرفي مي کنند، در حالي که با يک بررسي علمي مي توان دريافت که گستره تجانسهاي ساختاري ايران با کشورهاي اين منطقه در حوزه عملکردي مشترک تمدني فارسي، ايراني و اسلامي، فلاسفه، عُرفا و اديبان و شعراي بسياري از بنيانگداران علم و ادب فارسي و اسلامي بودند يا از اين خطّه برخواسته يا به مراکز تمدني آمده اند، مانند فارابي59، مسعود خُجندي60 و رودکي61 و يا داراي خواستگاه حوزه تمدني ايران بوده به آنجا رفته و مانده اند مانند شيخ يوسف همداني62، سيد جمال الدين اسدآبادي63 و امام بخاري (حافظ نيا و ديگران، 1386: 104). همواره پيوندهاي فرهنگي از چيوندهاي اقتصادي و يا جغرافيايي قويتر عمل مي کنند و به شهادت عامل فرهنگ قويتر از عوامل در نزديک ساختن انسانها عمل مي کند. تاکيد بر اين عوامل مي تواند براي کشور جمهوري اسلامي ايران در آسياي مرکزي فوق العاده مهم باشد. اين در حالي است که ايالات متحده آمريکا با فاصله جغرافيايي بسيار خود با مجموع کشورهاي آسياي مرکزي، فاقد کوچکترين پيوندهاي فرهنگي را با اين کشورها است و اين براي جمهوري اسلامي ايران در برابر حضور ايالات متحده آمريکا يک امتياز به حساب آيد. تاجيکستان از گذشته هاي بسيار دور در حوزه فرهنگي ايراني و در حقيقت بخشي از تمدن ايراني قرار داشته است. شکوفايي مجدد فرهنگ و ادب ايراني – اسلامي بعد از تسلط اعراب و با به قدرت رسيدن سامانيان مهد فرهنگ و ادب ايراني تاجيکي بوده است. دانشمندان ايراني بسيار ازجمله ابوعلي سينا از کتابخانه هاي شهر بخارا استفاده کرده اند. دلبستگي به ميراث فرهنگي، ادبي و ايراني- اسلامي و علاقمند به شخصيت هاي ادبي فارس همچون ابوالقاسم فردوسي، عبدالرحمن جامي، شيخ اجل، حافظ و رودکي و … در روح و جان تاجيک ها جاي گرفته و در طول تاريخ پيوندهاي مستحکمي ميان دو حوزه تمدني به وجود آمده است (اتفاقي فر، 1387: 25). با توجّه به پيشينه فرهنگي و تاريخي، اکثر جمهوري هاي آسياي مرکزي مرزههاي فرهنگي ايران را فراتر از مرزهاي سياسي ايران مي دانند. ايرانيان نيز آسياي مرکزي را حوزه تمدني خود تلقي

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درباره افغانستان، جهان اسلام، قبض و بسط Next Entries مقاله درباره ساختار قدرت، مفهوم فضا، عامل قدرت، حمل و نقل