منابع پایان نامه درباره مورفولوژی، تجزیه واریانس، فیزیولوژی

دانلود پایان نامه ارشد

مربوط به صفات مورد مطالعه در ژنوتیپ‌های مورد بررسی شامل: میانگین، دامنه تغییرات، واریانس ژنتیکی، ضرایب تنوع فنوتیپی و ژنوتیپی و وراثت‌پذیری عمومی در جدول 4-1 آورده شده است. همانگونه که ملاحظه می‌گردد مقایسه میانگین وزن خشک برگ در حالت عدم تنش نسبت به حالت تنش، کاهش در اثر تنش شوری را نشان میدهد. با افزایش تنش شوری صفات مورفولوژیکی روند نزولی را نشان دادند. میانگین سطح برگ در حالت شاهد (عدم تنش ) 60/10 سانتی‌مترمربع و در حالت تنش 60/8 سانتی‌مترمربع بود که کاهش 18 درصدی نسبت به حالت عدم تنش را نشان می‌دهد. با افزایش تنش شوری، میزان پرولین و قندهای محلول افزایش نشان دادند، بطوریکه میانگین پرولین در شرایط عدم تنش (شاهد) 34/2 میکرومول بر گرم وزن تر برگ و در حالت تنش 30/8 میکرومول بر گرم وزن تر برگ بود که افزایش 71 درصدی را نسبت به حالت عدم تنش نشان می‌دهد. با افزایش تنش شوری، عناصر معدنی به جزء پتاسیم برگ روند صعودی را نشان دادند. میانگین پتاسم برگ در حالت عدم تنش 49/34 میلی‌گرم بر گرم وزن خشک برگ و در شرایط تنش 34/11 میلی گرم بر گرم وزن خشک برگ بود، که کاهش67 درصد را نسبت به حالت عدم تنش نشان داد. میانگین منیزیم، کلسیم و سدیم برگ در حالت تنش به ترتیب افزایش 66 ، 45 و 86 درصدی را نسبت به حالت عدم تنش نشان دادند. دامنه تغییرات وزن خشک ریشه در حالت شاهد و نسبت به حالت تنش، اختلاف 49/1 را نشان داد. تفاوت دامنه تغییرات برای صفات سطح برگ، وزن خشک برگ، طول ساقه و پتاسیم در حالت عدم تنش نسبت به تنش به ترتیب 82/5، 17/0، 7/0 و 89/37 بود. دامنه کل تغییرات برای اکثر صفات طیف وسیعی را نشان داد که بیانگر وجود تنوع بالا بین ارقام مورد بررسی میباشد. بیشترین واریانس ژنتیکی در حالت تنش به ترتیب مربوط به پتاسیم (00/220) ، قندهای محلول (0/121) و سدیم (76/102) و کمترین واریانس ژنتیکی مربوط به وزن خشک برگ و وزن خشک ریشه بود. بر طبق نظر روزلی و هامبلین85 (1981) اگر واریانس ژنتیکی در محیط تنش بزرگتر از شرایط بدون تنش باشد، انتخاب در محیط تنش از بازدهی ژنتیکی بالاتری نسبت به انتخاب در شرایط بدون تنش و انتخاب در دو محیط برخوردار خواهد بود. واریانس ژنتیکی سدیم، نسبت سدیم به پتاسیم، منیزیم و کلسیم برگ در شرایط تنش بزرگتر از شرایط بدون تنش بود، بنابراین، انتخاب این صفات در شرایط تنش از نظر ژنتیکی بازدهی بالاتری نسبت به شرایط عدم تنش داشت. بیشترین ضریب تنوع ژنوتیپی و فنوتیپی در بین صفات مورفولوژیکی مربوط به وزن خشک ریشه در حالت عدم تنش و وزن خشک برگ در حالت تنش و کمترین ضریب تنوع فنوتیپی و ژنوتیپی در بین صفات مورفولوژیکی در حالت تنش و عدم تنش مربوط به طول ساقه بوده است. در بین صفات فیزیولوژیک، پرولین بیشترین ضریب تنوع ژنوتیپی و فنوتیپی را در شرایط تنش (1/52) و عدم تنش (8/41) به خود اختصاص داده است. در بین عناصر معدنی، غلظت منیزیم بیشترین و پتاسیم کمترین تنوع ژنوتیپی و فنوتیپی را در شرایط تنش و عدم تنش به خود اختصاص داده است. ضریب تغییرات ژنتیکی صفات نشان داد که تنوع موجود در صفات مختلف متفاوت است. در بعضی صفات تنوع زیاد و در بعضی صفات تنوع کمی وجود دارد. مسلماً هر چه تنوع موجود در صفات بیشتر باشد انتخاب در آنها از کارایی بالاتری برخوردار خواهد بود. زمانیکه میزان وراثتپذیری، ضریب تغییرات فنوتیپی و ژنوتیپی پایین باشند نشاندهنده این است که ارزش اصلاحی صفات در آنها پایین است. ضرایب تنوع فنوتیپی برای کلیه صفات بیشتر از ضرایب ژنتیکی بوده، ولی در اکثر موارد اختلاف جزئی داشتند. بنابراین، استنباط می‌شود که در برآورد این پارامترها، اثر محیط در بیشتر موارد اندک بوده است (استیلای 86و همکاران، 1992). وراثت‌پذیری نسبتی از تنوع فنوتیپی است که توسط عوامل ژنتیکی ایجاد شده است. در بین صفات مورفولوژیک، بیشترین وراثت‌پذیری مربوط به وزن خشک برگ (21/97 درصد) و وزن خشک ریشه (76/99) به ترتیب در شرایط تنش و عدم تنش و کمترین میزان وراثت پذیری مربوط به وزن خشک ریشه (64/85 درصد) و طول ساقه (48/89) به ترتیب درشرایط تنش و عدم تنش می‌باشد. پرولین در شرایط تنش و عدم تنش درصد بالایی از وراثت پذیری را به خود اختصاص داده است. در میان عناصر معدنی سدیم برگ با (14/99 درصد) و (10/ 97 درصد) دارای بیشترین وراثت‌پذیری در شرایط تنش و عدم تنش می‌باشد. وراثت‌پذیری تمامی صفات به جز وزن خشک ریشه و طول ساقه بالاتر از 90 درصد بودند که این نتیجه نشان دهنده این است که قسمت اعظم صفات مورد نظر قابل انتقال به نتاج میباشند. گارسیا 87و همکاران (1997) در مطالعه روی دو توده برنج میزان وراثتپذیری غلظت یون سدیم و پتاسیم در اندامهای هوایی را به ترتیب 42 و 52 درصد گزارش نمودند. هوشمند (1373) وراثت‌پذیری عمومی صفت تعداد برگ در گیاه سورگوم را 8/36 درصد برآورد کرد.

جدول 4-1- آمار توصیفی، برآورد ضرایب تنوع فنوتیپی، ژنوتیپی و قابلیت توارث‌پذیری عمومی برای صفات مورفولوژیک، بیوشیمیایی و عناصر معدنی در شرایط تنش و بدون تنش
وراثت پذیری عمومی (%)
ضریب تنوع فنوتیپی (%)
ضریب تنوع ژنوتیپی (%)
واریانس ژنتیکی
دامنه تغییرات
میانگین

تنش
عدم تنش
تنش
عدم تنش
تنش
عدم تنش
تنش
عدم تنش
تنش
عدم تنش
تنش
عدم تنش
صفات مورد بررسی

21/97
93/95
9/44
5/33
5/44
7/35
0033/
017/
21/
38/
129/
395/
وزن خشک برگ (گرم)

64/85

76/99

2/41

6/114
6/38

5/114
0014/
519/
17/
66/1
097/
629/
وزن خشک ریشه (گرم)

12/86
48/89
61/9
4/19
8/8
7/14
089/
423/
2/2
90/2
35/3
40/4
طول ساقه‌ (سانتی‌متر)

41/92

23/94

1/16

77/23
7/15
2/23
83/1
08/6
37/4
19/10
60/8
60/10
سطح برگ (سانتی‌متر)

56/98
43/94
2/36
3/29
0/36
6/28
0/121
56/19
04/36
11/17
55/30
46/15
قندهای محلول (میکرو گرم بر گرم وزن تر)

40/99
58/97
2/52
1/42
1/52
6/41
68/18
954/
77/11
88/2
30/8
34/2
پرولین (میکرو مول بر گرم وزن تر)

54/93
71/93
4/37
17/43
0/37
0/43
0/220
61/17
14
89/51
34/11
49/34
پتاسیم (mg/g dry)

10/97
14/99
5/50
99/64
8/48
89/62
7/102
12/3557
281.6
63/39
08/122
11/16
سدیم (mg/g dry )

57/97
63/95
6/103
4/83
0/114
43/80
95/1
1412/
33/5
55/1
36/1
46/
منیزیم(mg/g dry)

10/93

8/96

03/92

1/95
8/48

63/93
2/62

64/79
0/47

1/92
93/62

87/77
29/16

4/189
55/8

196/
67/15

72/55
1/13

90/1
57/8

93/14
64/4

057/
کلسیم (mg/g dry)
نسبت سدیم به پتاسیم

4-1-2 –تاًثیر شوری برصفات مورفولوژیکی ارقام مختلف سورگوم
4-1-2-1- طول ساقه
نتیجه حاصل از تجزیه واریانس (جدول 4-2) نشان داد که اثر رقم، شوری و بر همکنش آنها برای صفات طول ساقه، سطح برگ، وزن خشک برگ و وزن خشک ریشه در سطح یک درصد معنی‌دار بود. نتایج تجزیه واریانس به شیوه برش‌دهی (جدول 4-3) نیز نشان داد که ارقام در هر سطح شوری برای کلیه صفات مورفولوژیکی تفاوت معنی‌داری در سطح یک درصد دارند. مقایسه میانگین برهمکنش ارقام و شوری (جدول4-4) نشان داد که با افزایش سطوح مختلف شوری طول ساقه در ارقام سورگوم کاهش داشت. در تیمار شاهد، کمترین میزان طول ساقه به رقم HTS (18/3سانتیمتر ) و بیشترین طول ساقه به رقم Sor834 ( با میانگین 40/5 سانتیمتر ) تعلق داشت. رقم HTS و Sor834 تفاوت معنیداری در سطح شوری صفر با هم داشتند. در سطح شوری 5 دسی‌زیمنس برمتر رقم MTS با میانگین 30/4 سانتی‌متر بیشترین و رقم HTS با میانگین 90/2 سانتی‌متر کمترین طول ساقه را به خود اختصاص دادند.
این دو رقم اختلاف معنی‌داری در سطح شوری 5 درصد با هم داشتند. در سطح شوری 10 دسی‌زیمنس بر متر کمترین طول ساقه به رقم HTS با میانگین73/2 سانتیمتر و بیشترین آن به رقم Sor834 با میانگین4 سانتیمتر می‌باشد. رقم Sor834 بیشترین میزان طول ساقه را در سطح شوری 20 دسی‌زیمنس بر متر با میانگین 90/3 سانتیمتر و رقم HTS کمترین میزان طول ساقه را با میانگین 50/2 سانتیمتر را به خود اختصاص داد. این دو رقم نیز تفاوت معنیداری با هم در این سطح شوری با هم داشتند. در این آزمایش، طول ساقه با افزایش تنش شوری در ارقام مورد مطالعه کاهش یافت. همچنین می‌توان نتیجه گرفت که متحمل‌ترین و حساسترین رقم به شوری از نظر طول ساقه به ترتیب ارقام Sor834 و HTS بودند. شوري به علت افزايش فشار اسمزي منجر به كاهش جذب آب و در نتيجه كاهش تقسيم، طویل شدن و تمایز سلولی گشته و بدين سبب كاهش طول ساقه‌ را توجيه پذير مي‌نمايد. میرمحمدي میبدي و قره یاضی (1381) کاهش طول ساقه در شرایط شور را گزارش کرده اند که باعث کاهش وزن ساقه و در نهایت وزن ماده خشک می شود. يکي از دلايل کاهش طول ساقه در شرايط تنش، کاهش يا عدم انتقال مواد غذايي از لپهها به جنين است. علاوه بر آن کاهش جذب آب توسط بذر در شرايط تنش باعث کاهش ترشح هورمونها و فعاليت آنزيمها و در نتيجه اختلال در رشد گياهچه (ساقهچه و ريشهچه) ميشود (کافي و همکاران، 1384). کاهش رشد گیاهان در اثر شوری معمولاً به دلیل تأثیر شوری بر فتوسنتز و فرایندهای جانبی آن میباشد که بر حسب رقم و شرایط محیطی متفاوت است. به نظر میرسد کاهش طول ساقه در اثر شوری به دلیل کاهش فتوسنتز باشد (بونرت و جنسن88، 1996).

4-1-2-2- سطح برگ
مقایسه میانگین برهمکنش‌ها از نظر سطح برگ (جدول 4-4) نشان داد که در تیمار شاهد، رقم Sor857 با میانگین 70/15 سانتی‌متر مربع بالاترین میزان سطح برگ و رقم Sor1003 با میانگین 8/7 سانتی‌متر مربع کمترین میزان سطح برگ را به خود اختصاص دادند. در بقیه سطوح مختلف شوری، سطح برگ در ارقام سورگوم کاهش نشان داد، بطوریکه در سایر سطوح شوری بالاترین و کمترین سطح برگ به ترتیب مربوط به ارقام Sor857 و Sor1003 بودند. به طور کلی با افزایش شوری، میزان سطح برگ کاهش پیدا کرده است. افزایش ناگهانی شوری خاک باعث میشود که سلولهای برگ بهطور موقت آب خود را از دست بدهند. با گذشت زمان سرعت تقسیم و طویل شدن سلولها کاهش یافته و در نتیجه، این تغییرات منجر به کوچکتر شدن اندازه نهایی برگها خواهد شد (مانس، 2002). نتايج مشابهي براي نيشکر (تیواری89 و همکاران، 1997)، گلرنگ (باسيل و كافكا90، 2002)، گندم (سپسخواه و بورسما91، 1979)، سورگوم (ردمن92 و همکاران 2005)، گزارش شده است. علت كاهش سطح برگ در شرايط شور کم شدن فشار آماس سلول‌ها و کاهش اندازه آنها در اثر تنش اسمزي است. ضمن اينكه ريزش برگ‌ها در پاسخ به تجمع نمك نيز مي‌تواند باعث كاهش سطح برگ شود (سپاسخواه و بورسما، 1979). همچنین در حضور ميزان بالای املاح محيط گياه، ميزان آب قابل دسترس كاهش يافته و از يك طرف موجب محدود شدن تقسيم سلولي و از طرف ديگر كاهش حجيم شدن سلول‌ها می‌شود و بدين صورت كاهش گسترش سطح برگ بروز مي كند (ویگناراجا93، 1974). با توجه به كاهش سطح و تعداد برگ با افزايش شوري، چنين برداشت مي شود كه ميزان دريافت نور و در نتيجه فتوسنتزخالص و تجمع ماده خشك كاهش يافته و وزن خشك قسمت هوايي كه مجموع وزن خشك ساقه و برگ است كاهش مي‌يابد.

4-1-2-3- وزن خشک برگ
مقایسه میانگین برهمکنش رقم و شوری نشان داد که رقم Sor834با میانگین 544/ گرم بیشترین وزن خشک و رقم Lts با میانگین 186/0 گرم کمترین وزن خشک را در تیمار شاهد به خود اختصاص دادند (جدول 4-4). در بقیه سطوح مختلف با افزایش شوری وزن خشک برگ کاهش نشان داد. به طوریکه در تمامی سطوح دیگر بالاترین و کمترین وزن خشک برگ به ترتیب مربوط به ارقام Sor834 و MTS بودند. تنش شوري از طریق کاهش تکثیر سلولی و کاهش مدت تجمع ماده خشک باعث کوتاه شدن میانگر‌ه‌ها شده و ارتفاع بوته

پایان نامه
Previous Entries پایان نامه با کلید واژگان انتقال دانش، عصر اطلاعات Next Entries پایان نامه با کلید واژگان اشتراک دانش، انتقال دانش، داده ها و اطلاعات