منابع پایان نامه درباره علامه مجلسی، احکام شرعی، تاریخ اسلام، محکم و متشابه

دانلود پایان نامه ارشد

هیچ خلاقیتی بدون سرمایه های ذهنی قبلی صورت نمی گیرد؛ به همین رو ملاحظه که معمولاً جاعلان حدیث در همان روایتی که به آن ها رسیده است تغییراتی را پدید آورده اند. به این ترتیب باید هر روایت جعلی اصلی داشته و این اصل نیز کمابیش در روایت جعلی انعکاس یافته باشد. به علاوه برخی روایات به طور سهوی تغییراتی را رخ داده است بی تردید این روایت اصل صحیحی دارد که باید احیا شود بنابراین هیچ روایت جعلی را نمی توان به کلی رد کرد. تنها آن قسمتی از این روایات مردود است که شواهدی بر جعل و کذب آن وجود داشته باشد به این ترتیب باید هر قسمت از روایت را به طور جداگانه بررسی و ارزشیابی کرد و صحت و سقم آن را به دست آورد.

6-2 شیوه های تعارض زدایی اخبار

هرگاه روایتی با آیات قرآن یا روایت دیگری در تعارض باشد باید آن ها را متناسب با شواهد دیگری که بر آن ها یافت می شود بر یکی از وجوه ذیل حمل کرد:
1. حمل بر جعل یا تحریف: در صورتی که شواهدی بر جعلی بودن روایت معارض یافت شود باید آن روایت را به دلیل مخالفت آیات قرآن و روایت معتبر جعلی و مردود یا محرف دانست.
2. حمل بر تصحیف: هرگاه تغییری اعم از نقصان یا زیادت و یا تبدیل در روایتی ملاحظه شد و شواهدی بر تغییر عمدی آن ها وجود نداشته باشد باید آن تغییر را بر تصحیف یا تغییر سهوی حمل کرد معمولاً این گونه تغییرات یا بر اثر نقل به معنا و یا به سبب اشتباه در استماع یا استنساخ روایت رخ می دهد.
3. حمل بر تقیه: چنانچه در عصر و مهر هر امامی روایاتی صدور یافته باشد که با روایت دیگر تعارض داشته باشد ملاحظه می شود آیا در آن عصر و مهر روایات و فتاوی اهل سنت به خصوص روایات و فتاوی علمای دربار خلافت مثل قاضیان موافق آن روایت بوده است یا نه اگر چنین بوده باشد می توان صدور آن روایات را از باب تقیه دانست.
4. حمل بر قرینه کاشف: هرگاه آشکار گردد که خاص یا قیدی قبل یا مقارن نزول قرآن یا صدور حدیث موجود بوده است می توان آن را بر قرینه کاشف مراد حمل کرد؛ زیرا قرینه می تواند کاشف مراد باشد که یا قبل از ایراد کلام یا مقارن آن وجود داشته باشد.

نتیجه گیری
پس نتیجه می گیریم: که شهید اول (786 ق) در مقدمه الذکری: تقیه، قرائن حالی و مقالی و اشتباه رواوی و شیخ بهایی چهار عامل: نسخ، نقل به معنا، جعل، برداشت نادرست روای و شیخ صدوق: رعایت حالت های مختلف افراد و شهید صدر در یحوث اصول: تقطیع، اختلاف راویان در حمل و سهو و آیت الله سیستانی و سبحانی، نسخ و وضع و جعل، اختلاف مراتب راویان در جهل و سهو و تقیه را به عنوان پیدایش تعارض اخبار دانسته اند.

فصل سوم:
اهمیت و راه‌حل‌های حل تعارض

مقدمه

یکی از دانش‌های مهم در مسئله تعارض اخبار اهمیت حل آن و راه‌‌حل‌ها برای علاج آن می‌باشد و علمای علم اصول در مقام حل تعارض از روش‌های مانند ورود، حکومت، تخصیص و جمع عرفی استفاده کردند و این اهمیت‌ها باعث شده است که وجود اختلاف و تعارض ظاهری در روایت شیعه و دست‌آویزی برای مخالفان و عاملی برای تزلزل افراد کم اطلاع که وجود اختلاف و تعارض ظاهری در روایت شیعه شود و با حل این مسئله به حقیقت و مراد معصوم پی ببرد.
و توانایی فقیه در بررسی ملاک های احکام در بستر زمان از راه عقل در غیر از مسائل عبادی، به طوری که در بیشتر موارد باتوجه به شرایط زمان صدور جکم و شرایط مخاطبان قابل ادراک و تحول پذیرند. براین اساس، در صورت احراز تحول ملاک حکم، باید حکم دیگری براساس ملاک دیگری جایگزین آن شود.

1-3 اهمیت حل تعارض

محقق آشتیانی در مسئله تعادل و تراجیح به پرداختن حل تعارض از سه جهت اهمیت بسزایی بر آن قائل است:
الف: صیانت ساحت حریم مقدس ائمه علیه‌السلام و اتهام تناقض‌گویی و حفظ روایات از اختلاف و تعارض به اقتضای اعتقاد به عصمت آن بزرگواران و اثبات اینکه آنان در بیان احکام از رأی و نظر شخصی خویش مایه نمی‌گیرند و آنچه بیان می‌کنند با الهام از غیب و استفاده از قرآن و احادیث صحیح رسول اکرم (ص) است و لذا نه از سخنان یک امام و نه در مقایسه با سخنان امامی دیگر هیچ تعارض و اختلاف واقعی وجود ندارد.
ب: دفع شبهات مخالفان دین و حفظ و تقویت عقاید دینی مردم. زیرا چنانکه مرحوم کلینی در دیباچه کافی در مقام بیان انگیزه جمع‌آوری این کتاب و نیز شیخ طوسی در مقدمه تهذیب و استبصار در موارد جمع بین روایات تصریح کرده‌اند و وجود اختلاف و تعارض ظاهری در روایات شیعه دست‌آویزی برای مخالفان و عاملی برای تزلزل در عقیده بعضی از افراد کم اطلاع شیعه شده بود و برای اینکه مکتب از شناعت دشمنان و دوستان ظاهراندیش در امان بماند به گرد‌آوری این مجموعه‌های پر بها از معارف اهل بیت همت گماشتند.
ج: صحت اجتهاد و تمامیت مقدمات استنباط احکام الهی از روایات چنانکه بزرگان علم اصول فقه تصریح کرده‌اند و تمامیت استنباط حکم الهی از روایات متوقف بر دو جهت اساسی است:
1. جهت اثباتی که متکفل بحث‌های طولانی و مفصل حجیت خبر واحد حجیت اصاله اظهور اصاله الحقیقت و مانند آن است.
2. جهت سلبی که عهده‌دار مبحث عمیق و دقیق تعادل و تراجیح است و حل تعارض جزء اخیر علت تعامل اجتهاد است یعنی اگر مقدماتی مانند اصل صدور اصل ظهور جهت صدور اراده ظهور حجیت ظهور به اثبات برسد اما روایات قطعی الصدور و قطعی الدلالت مبتلا به معارض باشد تا تعارض حل نشود حجت بر حکم شرعی تمام نیست و اگر مثال شیخ اعظم حل تعارض را جزء اجتهاد نیاورده‌اند جهتش آن است که در صدد حصر و استقصای مقدمات اجتهاد نبودند وگرنه شرطیت و دخالت آن به عنان جزء اخیر اجتهاد تشکیک و انکار‌ناپذیر است. (بحرالفوائد، 1345: ص 142)

اهمیت حل تعارض از دیدگاه شاطبی:
شاطبی تبحر در این علم آن را نشانه اجتهاد دانسته و دانستن اسباب اختلاف و راه‌حل اعلاج آن را در وحدت آرا و نزدیک شدن به ثواب به حقیقت بسی مؤثر دانسته و گفته آن کسی که ریشه اختلاف را نداند به مرتبه اجتهاد نرسیده و نمی‌تواند فتوا بدهد. (مهریزی، 1377: ص 231)

اهمیت حل تعارض اخبار از دیدگاه نووی:
نووی در تقریب می‌گوید: این فن از با اهمیت‌ترین انواع علوم حدیث است و همه دانشمندان در هر رشته ناچار به شناخت‌اند و آن دانشی است که بین دو حدیث که ظاهراً در معنا با هم متضادند و توافق ایجاد می‌کند که با یکی از احادیث را بر دیگری ترجیح می‌دهد و فقط امامان جامعه حدیث وفقه و غواصان معانی اصول هستند که به غایت آن دست می‌یابند و چون این امر یعنی جمع بین احادیث متعارض توأم با صعوبت بوده به این‌گونه احادیث متعارض نام مشکل‌الحدیث داده‌اند و خصوصیت این‌گونه احادیث این است که ظاهر آن با قواعد شناخته شده ناسازگار است در تعارض و محقق با این مسئله و این احادیث به حقیقت مراد و مقصود معصوم پی می‌برد. (سلیمانی، فقه الحدیث،1390 ص 340)

اهمیت حل تعارض از دیدگاه علامه مجلسی:
علامه مجلسی در تعارض اخبار از طریق‌های متعدد به جمع مفاد و مضمون روایات مختلف که حمل لفظ بر مجاز تخصیص عام اختلاف سطح مخاطبان معصومان (ع) حمل مطلق بر مقید تبیین مجمل قول به توسعه معنایی احتمال وقوع تصحیف و تعریف حمل بر اختلاف زمان و حمل بر تقیه و روش‌های دیگری به علاج ثبوتی و علاج اثباتی در کنار یکدیگر و گاه هم فقط با طرح احتمالات غیر مدلل و دلایل علمی و قابل قبولی برای حل تعارض اهمیت قایل است. (بحار الانوار، ج 17، ص 120)

نتیجه گیری کلی
با این همه جمع‌بندی به نتیجه می‌رسیم که اصولیون و فقیهان و محدثان اهمیت حل تعارض اخبار و راه‌های اعلاج آن را پی بردن به حقیقت مراد معصوم می‌دانند و همه فقهای علم اصول وحدیث از جمله آشتیانی در بحرالفوائد کلینی در اصول کافی شاطبی در موافقات شیخ طوسی در استبصار مجلسی در بحارالانوار و شهید ثانی در تمهیدالقوائد یکی از راه‌های حل تعارض اخبار و غیر اخبار را اجتهاد دانسته‌اند که برای واضح این بحث به این مسئله می‌پردازیم.

2-3 اجتهاد

اجتهاد از (جَهْد، جُهْد) و در لغت به معنی تلاش فراوان است و در اصطلاح از دیدگاه امام خمینی عبارت است از کار بردن تمام توانایی از سوی کسی دارای ملکه استنباط شرعی است. (تهذیب الاصول، ج 3، ص 137)
و از دیدگاه آخوند خراسانی عبارت از بکار بردن منتهای کوشش برای به دست آوردن احکام شرعی از ادله آن است. (کفایة الاصول، ج 2، ص 422)
و اجتهاد در تاریخ اسلام به دو دسته تقسیم می‌شود:
اجتهاد در عصر معصومی (عصر تشریع) در زمان رسول خدا اجتهاد به معنی اصطلاح جریان نداشته و اجتهاد به معنای رد فرع بر اصل و استفاده از استنباط احکام فرعی از قوائد عمومی اما در زمان معصومین (ع) قواعد کلی بر مصایق فرعی بوده است و اینک به برخی از روایات آن اشاره می‌کنیم:
1- حضرت علی در نهج‌البلاغه می‌فرماید: (قَد نَصَبَ نَفسَهُ لِلّهِ – سُبحانهُ – فی أرفَعِ الاُمورِ مَن اصدارِ کُلَّ وارِد عَلَیهِ و تَصییرِ کُلِّ فَرعٍ الی أصلهٍ) بنده کامل خدا بر اثر بصیرت و اخلاص در عبودیت خود را به مرتفع‌ترین قله علم و عمل قرار داده است به طوری که هر شکل و مسئله غامضی که بر او عرضه شود جواب آن را صادر می‌کند و هر فرعی را به اصل آن بر می‌گرداند.
2- ابن ادریس در مستطرفات السرائر نقل می‌کند:
هشام ابن سالم عن ابی عبدالله (ع) قال: «إنَمّا عَلَینا آن نُلِقَی اِلَیکُم الاصُولَ و عَلَیکُم آن تُفرِّعوا».
3- احمد ابن محمد ابی نصر عن ابی الحسن الرضا (ع) قال: «عَلَینا اِلقاه الاصُولِ و عَلَیکُم التَّفرُعُ».
همان‌گونه که ملاحظه می‌شود هشام ابن سالم از امام صادق (ع) روایت نمودند که بر ماست که بیان اصول و کلیات و بر شماست تفریع پس استخراج فروع از اصول کلی صادره از مقام معصوم (ع) و تطبیق آن از اصول کلی بر مصادیق کار مجتهد است. (حسینی، 1374: ص 86)
4- روایت شیخ صدوق (ره) که حضرت رضا (ع) فرمودند:
«مَنْ ردَّ مُتشابِهُ القرآن إلی محکمِةِ هُدَی إلی صِراطٍ المُستَقیمِ» ثُمُ قالَ «إنَّ فی اَخبارِنا مُتشابِها کَمُتَشابِهِ القرآن و مُحکَماً کَمُحکَم القرآن فَرُدُّو امُتَشابههاً إلی مُحکَمِها و لا تَتَبعُوا مُتَشابَهها دُوَنَ مُحِکمها فَتَظلُّوا».
هر‌کس مشابه قرآن را به محکم آن برگرداند به راه راست هدایت شده است و سپس فرمود در اخبار ما همچون قرآن محکم و متشابه وجود دارد پس متشابه اخبار ما را با آن برگردانید و از متشابه آن بدون رجوع به محکم پیروی نکنید که گمراه می‌شوید.
5- سخن امام محمدباقر (ع) به ابان بن تغلب است که فرمود:
«اجِلْسِ فی مَسجدِ المَدینَةِ و أفتِ النَّاسِ فَاِنّی أحُبُّ آن یَری فی شیعَتی مِثلُکَ»
در مسجد مدینه بنشین و براب مردم فتوا بده زیرا من دوست دارم در میان شیعیانم مانند تو دیده شود. (مهریزی، 1377: ص 302)
2- اجتهاد در عصر غیبت:
که در این دوره اجتهاد به دو دسته تقسیم می‌شود: 1- مجتهد که بر اساس کتاب، سنت، عقل و اجماع، حکم صادر می‌کند و به دو دسته مجتهد مطلق یعنی مجتهدی که کلیه استنباط احکام شرعی را دارد و مجتهد متجزی که پاره‌ای از احکام جزیی را بیان می‌کند. 2- اجتهاد شخصی علت مخالفت ائمه معصومین با اجتهاد شخصی و سلیقه‌ای در تمام اشکال آن همچون اجتهاد رأی، قیاس استحسان و مسالح مرسله این است که منشأ اجتهاد رأی و احساس نوعی نارسایی و نقصان در کتاب سنت برای تبین احکام مختلف است و اینکه کتاب و سنت وافی نیست این نقصان باید با اجتهاد رأی و قیاس جبران گردد و حضرت علی (ع) در نهج‌البلاغه می‌فرماید: آیا خدا دین ناقصی فرو فرستاده پس برای تکمیل آن از افراد یاری خواسته یا آنان با خدا شریک بودند پس حق دارند بگویند با رأی و خیال خود احکام وضع نمایند ولی خدای سبحان در قرآن می‌فرماید: از بیان هیچ امر لازمی فروگذاری نکردیم سید مرتضی علم الهدی و شیخ طوسی و ابن ادریس با سختی با اجتهاد شخصی مخالفند. (کلینی، اصول کافی، ترجمه کمره‌ای، ص 93، باب تقلید)

3-3 راه‌حل راه‌های حل تعارض (یا خارج از تعارض)
1-3-3 تخصص

1- تخصص: یکی از

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درباره امام صادق، پیامبر (ص)، اصحاب پیامبر (ص)، اهل بیت (ع) Next Entries منابع پایان نامه درباره اصل برائت، دلیل جدید، وجود خارجی