منابع پایان نامه درباره زبان عربی، قانون اساسی، مصباح یزدی، قرآن کریم

دانلود پایان نامه ارشد

ت پدر و مادر خود نگاه می‌کند، نگاه بازگشایی درب خانه‌ی خدا و هنگام ازدواج (مجلسی، 1403، ج 100، ص 221).

1-10- واژه‌شناسی
تعریف خانواده:
شاید به نظر برسد که مفهوم خانواده از مفاهیمی بسیار روشن و همه‌فهم است به‌گونه‌ای که عامه‌ی مردم آن را می‌فهمند و نیازی به تعریف آن نیست ولی رجوع به منابع واژه‌شناسی نشان‌دهنده‌ی تعاریف گوناگون است که صاحب‌نظران بر اساس تخصص و نیازشان از خانواده ارائه داده‌اند. خانواده برگران واژه فارسی family از ریشه‌ی familia به معنای برده و مستخدم گرفته‌شده است.
این تحول معنای لغوی تحول مفهومی را نیز می‌رساند بدین معنا که درگذشته نظام خانواده گسترده بوده و شامل افرادی غیر از اعضای خانواده نظیر خدمت کار هم شده و امروزه به‌نظام هسته‌ای تبدیل‌شده است (اعزازی، 1386، ص 19)؛ بنابراین هرچند همه جوامع با خانواده روبه‌رو هستند و به عبارتی جامعه‌ی بدون خانواده ممکن نیست اما در میان صاحب‌نظران در تعریف آن اجماع وجود ندارد و همه‌ی آنان نظرات متفاوتی دارند.

خانواده در لغت و اصطلاح:
خانواده در لغت دارای معانی بسیاری است ازجمله تبار، دودمان، نژاد، اهل خانه (دهخدا، 1352، ج 6، ص 8292)؛ و در زبان عربی نیز واژه‌های نظیر اهل، عیال، بیت، کسره، سلاله و اهل‌بیت (فراهیدی، 1381، ج 4، ص 2265). اهل خانه، خانواده و خویشاوندان (ابن منظور 1414، ج 1، ص 28).
همچنین برای خانواده در اصطلاح تعاریف بسیار آمده است ازجمله:
خانواده یک واحد زیستی است که مرکب از زن و شوهر و فرزندان آن‌هاست که نسبت به هم روابط خویشاوندی دارند (وثوقی، 1386، ص 172)
نظام خانواده به مفهوم محدود آن عبارت است از یک واحد اجتماعی ناشی از ازدواج یک زن و یک مرد که فرزندان پدید آمده از آن‌ها آن را تکمیل می‌کنند (قائمی، 1363، ص 19).
در مقدمه‌ی قانون اساسی خانواده این‌گونه تعریف‌شده است، خانواده واحد بنیادین جامعه و کانون اصلی رشد و تعالی انسان و توافق عقیدتی و آرمانی در تشکیل خانواده است که زمینه‌ساز اصلی حرکت و تکامل و رشد انسان است (قانون اساسی، 1374، ص 13)
خانواده متشکل از گروهی از افراد است که از طریق پیوند زناشویی، هم‌خونی، پذیرش فرزند و…با یکدیگر به‌عنوان زن و شوهر، پدر و مادر، خواهر و بردار و…در ارتباط متقابل‌اند و فرهنگ مشترکی را پدید آورده‌اند و در واحد خاصی زندگی می‌کنند (ساروخانی، 1370، ص 135).
بر اساس تعالیم اسلامی خانواده عبارت است از مجموعه‌ای از افراد که به‌واسطه‌ی رابطه‌های سببی (عقد، ازدواج) یا نسبی (والدینی، فرزندی، خواهر و برادری) به یکدیگر پیوند خورده‌اند و متناسب با نوع نسبت و ارتباطشان با یکدیگر نسبت به هم مسئولیت‌های اجتماعی، حقوقی، تربیتی، رفتاری، دینی و اخلاقی دارند (سالاری فر، 1384، ص 13).
با توجه به تعاریف بالا زن و مرد با تشکیل خانواده جامعه‌ی کوچکی را تشکیل می‌دهند که باوجود کوچکی دارای اهمیت بسزایی است و با کارکردهای که دارد می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در مسائل فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی و حتی سیاسی ایفا کند؛ بنابراین خانواده به‌عنوان یک‌نهاد اجتماعی نقشهای متعددی را در خود جمع نموده است.

تعریف جامعه در لغت و اصطلاح:
جامعه ازنظر لغوی اسم فاعل مؤنث از مصدر جمع به معنای گردآوردن، فراهم کردن یا آوردن، بر هم افزودن و مجموع است (معین، 1362، ج 1، ص 1241).
مردم جهان یا صنفی از مردم (همان، ص 1208).
همچنین برای جامعه در اصطلاح تعاریف بسیاری آمده است:
واژه‌ی جامعه در معنای اصطلاحی آن مرادف «مدینه» در فلسفه اجتماعی قدیم «مجتمع» در زبان عربی جدید و «society» یا «societe» از زبانهای انگلیسی و فرانسه است.
به نحو کلی می‌تواند گفت که در هر موردی که بتوان برای گروهی از مردم «وجه جامع» و «جهت وحدتی» اعتبار کرد، اطلاق لفظ «جامعه» بر آن گروه رواست چه گروه مردان مثل یک ده کوچک باشد و چه گروه انسان‌های که از بدو خلقت تاکنون پدید آمده‌اند و ازمیان‌رفته‌اند (مصباح یزدی، 1368، ص 21).
کنیگ در تعریف آن میگوید: دستهای از مردم که به اشتراک زندگی میکنند و میکوشند به‌اتفاق وسایل زندگی خویش را تأمین کنند و نسل را ادامه دهند (کنیگ، 1346، ص 48).
دسته‌ی از مردم که برای نیل به هدف عام‌المنفعه در حال تعاون به سر می‌برند (همان). گروهی متشکل از موجودات انسانی که با پیوند روانی، زیستی، فنی و فرهنگی همبستگی یافته‌اند (بیرو، 1366، ص 388).
توماس سووه در تعریف جامعه چنین میگوید: جامعه یا اتحادیه به معنای گروهی است از افرادی که به‌طور کم‌وبیش ارادی گردآمده‌اند تا امتیازات فردی مستقیم یا غیرمستقیم را به دست آوردهاند. به اعتبار ارادی و ساختگی بودن این اجتماع در برابر نوع جامعتری از جوامع بشری قرار دارد که گروهی طبیعیتر است (سووه، 1354، ص 345)
شهید مطهری در تعریف جامعه می‌گوید: مجموعه‌ای از افراد انسانی که با نظامات و سنن و آداب و قوانین خاص به یکدیگر پیوند خورده و زندگی دسته‌جمعی دارند جامعه را تشکیل می‌دهند (مطهری، بی‌تا، ص11).
با توجه به تعاریف بالا درمی‌یابیم که نیاز مشترک انسان‌ها به اجتماعی زندگی کردن آن‌ها را به هم پیوند داده است که در اجتماع زندگی کنند و این را خود به‌حکم عقل دریافته‌اند که برای حل مشکلات خود زندگی‌شان به شکل اجتماعی و جامعه باشد تا پاسخگو به نیازهای همدیگر باشند.

فصل دوم
شاخصهای بارز خانوادهی سالم

پیشگفتار:
ازآنجایی‌که انسان اصالتاً موجودی اجتماعی است پس نخستین بستر فعالیت یافتن این ویژگی برتر مخلوق الهی به‌طورقطع کانون خانواده است. خانواده‌ها اصلی‌ترین پایگاه رشد و شکوفایی انسان‌ها هستند و اساسی‌ترین سهم را در سلامت و تعالی جوامع بشری عهدهدار هستند پس زیربنای اصلی سعادت فرد و جامعه خانواده است. اگر اعضای یک خانواده روابط مناسب و سالمی با یکدیگر داشته باشند زمینه رشد و موفقیت آن‌ها فراهم‌شده و درنتیجه جامعه نیز پیشرفت خواهد کرد و یک خانواده‌ی سالم برای رسیدن به چنین موفقیتی که پیشرفت جامعه را نیز به دنبال دارد مجهز به یه سری از شاخصها است؛ که در زیر به مهمترین این شاخصها میپردازیم.

2-1- داشتن بینش تکاپویی و دوری از دگماتیک:
دگم عقاید خشک و افکار بسته و فرمان غیرقابل تغییر و عدم توجه به پیشرفتهای طرف مقابل و اصرار بر عقیده‌ی خویش در قالب تعصب است درواقع افراد دگماتیک افرادی هستند که دیگران را سیاه‌وسفید می‌بینند و بینششان بینشی جزمی است. در مقابل این افراد، افرادی وجود دارند با بینش تکاپویی این‌گونه بینش فرد را برمی‌انگیزد تا روابط زندگی را پدیده‌ای جبری نپندارد. در یک خانواده‌ی سالم زن و مرد از بینش تکاپوی و تحولی برخوردارند و برخورد در این خانواده بر اساس همین نوع نگرش است. «بینش تکاپویی فرد نسبت به همسر او را وامی‌دارد تا علی‌رغم پاره‌ای ضعف‌ها و نپختگی‌ها از ناحیه همسر شخصیت وی را همچنان باارزش تلقی نموده و علاوه بر حفظ جایگاه و موقعیتش امکان تحول را نادیده نینگارد و شخصیت انسان را پدیده‌ای رو به رشد و قابل توسعه در نظر آورد که پیوسته فرصت‌های جهت شکوفایی آن وجود دارد و همسر وی نیز از این قاعده مستثنا نیست» (شرفی، 1383، ص 48). پس در یک خانواده‌ی سالم علیرغم پذیرش ضعف‌های یکدیگر جایگاه و موقعیت شریک زندگی‌شان را نادیده نمی‌گیرند و طرفین همدیگر را دارای ارزش و کرامت انسانی می‌دانند و علاقه‌مند به پیشرفت همدیگر هستند. یک خانواده‌ی سالم در ارتباط با یکدیگر برخوردی انعطافی دارند و این انعطاف‌پذیری در نحوه‌ی رویارویی افراد با مشکلات آشکار می‌شود و نقش مؤثری در رویارویی با مشکلات دارد و کلید تداوم روابط خانوادگی است و همین باعث می‌شود که مدیریت در چنین خانواده‌ای به‌صورت دموکراتیک باشد و حالت استبدادی نداشته باشد. در خانواده‌های برخوردار از بینش تکاپویی و تحولی هنگام رویارویی با موضوعات مختلف و مسائلی که در خانواده به وجود می‌آید بین اعضای خانواده گفتگو صورت می‌گیرد و اعضای خانواده با یکدیگر به حل مسئله می‌پردازند. دین اسلام نیز به این مسئله توجه کرده است.
قرآن کریم می‌فرماید:” لا تُكَلَّفُ نَفْسٌ إِلَّا وُسْعَها لا تُضَارَّ والِدَةٌ بِوَلَدِها، وَ لا مَوْلُودٌ لَهُ بِوَلَدِه وَ عَلَى الْوارِثِ مِثْلُ ذلِك فَإِنْ أَرادا فِصالًا عَنْ تَراضٍ مِنْهُما وَ تَشاوُرٍ فَلا جُناحَ عَلَيْهِما وَ إِنْ أَرَدْتُمْ أَنْ تَسْتَرْضِعُوا أَوْلادَكُمْ فَلا جُناحَ عَلَيْكُمْ إِذا سَلَّمْتُمْ ما آتَيْتُمْ بِالْمَعْرُوف (بقره/233) هیچ‌کس بيش از قدرتش مكلّف نمی‌شود. نبايد هيچ مادرى به خاطر فرزندش زيانى ببيند و هيچ پدرى به خاطر فرزندش؛ و قيّم نيز چنين بر عهده دارد؛ و اگر پدر و مادر بخواهند با رضايت و مشاورت يكديگر فرزندشان را از شير بازگيرند مرتكب گناهى نشده‏اند؛ و هرگاه بخواهيد كسى ديگر را به شیر دادن فرزندتان برگماريد، اگر مزدى نيكو و در خورش بپردازي”. در تفسیر این آیه آمده است اگر پدر و مادر خواستند جدایی طفل را از شیر مادر یا هر شیری جدایی که بر اساس مشورت گناهی بر آنان نیست درواقع این مشورت به صلاح نوزاد و پدر و مادر انجام می‌گیرد و پایه اصلاح‌اندیشی و تفاهم خانواده است که دیگر روابط و مصالح اجتماعی بر پایه‌ی آن بنانهاده شده است (طالقانی، 1362، ج2، ص158). پس از فواید مشورت در امور خانواده، این است که طرف مقابل، خود را در فکر و تصمیمی که گرفته‌شده، سهیم می‌داند و دیگر احساس نمی‌کند که این کار بر او تحمیل‌شده است (مصباح یزدی، 1377، ج 3، ص 78).
همچنین می‌فرماید: إِلى بَعْضُكُم بَعْض (نساء/21) «یعنی شما زنان و مردان اعضای یک پیکرید و همه به یکدیگر نیاز دارید و هیچ‌یک از شما نمی‌تواند اصالت و استقلال و فردیت دیگری را فدای اصالت و استقلال و فردیت خود سازد» (بهشتی، 1385، ص 109). درواقع در یک خانواده‌ی سالم دینی تصمیم‌گیری بر اساس استبداد نیست بلکه تصمیم‌گیری در چنین خانواده‌ای به علت وجود بینش تحولی و تکاپویی و انعطافی که وجود دارد بر اساس مشورت صورت می‌گیرد. امام علی (ع) می‌فرماید: «خوب یاری‌کردنی است یکدیگر را مشورت کردن زیرا که با مشورت با یکدیگر هریک دیگری را به آنچه صلاح او باشد راه نماید پس هریک یاری نیکو کنید آن دیگری را» (خوانساری، 1366، ج6، ص158). همچنین فرمودند: «هیچ پشتیبانی مطمئنتر از مشورت کردن نیست» (نهج‌البلاغه/ حکمت113). انعطاف‌پذیری در چنین خانواده‌ای باعث افزایش آزادی برای فرزندان میشود و فرزندانی که در چنین خانواده‌های بزرگ می‌شوند دارای ویژگی‌های مانند ارتباط اجتماعی بالا، سازگاری اجتماعی بالا، عزت‌نفس، احساس استقلال، قدرت حل مسئله و عدم وجود ترس و اضطراب می‌باشند؛ بنابراین در یک خانواده‌ی سالم اندیشه‌ها و افکار حالت منجمد و خشک ندارند چراکه خشکی و تحول ناپذیری با تعادل خانواده سازگار نیست و تعادل و استحکام آن را از بین می‌برد پس خانواده‌ی سالم باوجود داشتن روحیه‌ی انعطاف و بینش و نگرش تحولی و تکاپویی تنش‌ها و سرسختی‌ها را از بین می‌برد. ولی عدم وجود انعطاف و جزم در خانواده اثرات مخربی را در خانواده دارد زیرا در مقابل تغییرات مقاومت می‌کنند و این مانع شکوفایی اعضای خانواده میشود.

2-2- تبادل عاطفی:
تبادل عاطفی عبارت است از جو عاطفی حاکم بر محیط یک خانواده و نحوه‌ی برخورد و ارتباطی است که اعضای خانواده ازلحاظ عاطفی با همدیگر دارند که این خود از نیرومندترین عوامل دوام و استحکام خانواده است که این ویژگی از ویژگی‌های یک خانواده سالم و موفق است که نقش مهمی در سعادت خانواده دارد؛ بنابراین از بهترین تجلیات زندگی خانوادگی سرمایه‌گذاری انسانی یا دادوستد عاطفی بین زوجین است به‌گونه‌ای در هیچ مرحله‌ای از مراحل زندگی نمی‌تواند احساس بی‌نیازی از عواطف نمود. نقش محبت آن‌قدر مهم و کارساز است که قرآن کریم علت گرایش مردم به پیامبر (ص) را علاقه و مهری دانسته که نبی اکرم نسبت به مردم مبذول داشته است.

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درباره قرآن کریم، نهاد خانواده، سلامت خانواده، منابع معتبر Next Entries منابع پایان نامه درباره قرآن کریم، امام علی (ع)، عشق و محبت، مثبت اندیشی