منابع پایان نامه درباره حل و فصل اختلافات، اعتماد متقابل، دوره قاجار، نفت و گاز

دانلود پایان نامه ارشد

گرفته که اين دو قدرت بر سر مناطق حاشيه اي و شبه جزيره اي چون خاورميانه با يکديگر به رقابت مي پرداختند و حتي در شکلگيري آر.سي.دي صرفاً براي کمک اقتصادي به پيمان سنتو بود که اين نوع نگرش باعث ناکارامدي درازمدت سازمان هاي منطقهاي خاورميانه شده است؛
2. عامل ديگري که باعث ناکارامدي اکو به عنوان سازمان اقتصادي کشورها از پايين به بالاست و داراي ترتيبات صنعتي و غيره مي باشند و در حالي که اعضاي اکو فاقد چنيني پتانسيل هايي هستند؛
3. نقش قدرتهاي فرامنطقه اي و دخالت آنها، کارايي سازمانهاي منطقه اي را کاهش داده به طوري که منطقه اکو نيز اکو نيز کانون رقابت قدرتهاي بين المللي است؛
4. نداشتن استراتژي مشخص و هماهنگ ميان اعضا در حوزه توسعه از موانع موفقيت اکو و باعث ايجاد گرايش هاي متعدد سياسي و در نهايت منجر به رقابتهاي منفي اقتصادي شده است؛
5. آخرين عامل در عدم موفقيت سازمانهاي اکو، ساختارهاي پيچيده قوانين کشورهاي عضو است که اگر توافقاتي در نشست هايي اعضا شکل مي گيرد، در زمان اجرا، دچار مشکل است (رضايي، 1384: 217).
امّا وجود بعضي از اهداف امنيّتي و سياسي جمهوري اسلامي ايران در آسياي مرکزي، راه را براي ايجاد همگرايي هموارتر مي کند و مي تواند راهگشايي براي يک منطقه بندي با نقش آفريني بالا باشد. مهمترين اهداف و منافع سياسي – امنيّتي ايران در آسياي مرکزي عبارتند از:
1. حفظ تماميت ارضي کشورهاي منطقه؛
2. استقرار صلح، تحکيم ثبات سياسي؛ کنترل بحرانها و درگيريهاي قومي در هريک از جمهوريهاي آسياي مرکزي؛
3. حضور در تلاشهاي ميانجيگرانه براي استقرار صلح در منطقه و حل و فصل اختلافات؛
4. ايجاد زمينه و تلاش منطقه اي و بين المللي براي جلوگيري از حضور نظامي ثابت و يا موقت قدرتهاي بزرگ در نزديگي مرزهاي خاکي و آبي ايران؛
5. ايحاد روابط نزديک بر پايه اعتماد متقابل با جمهوريهاي آسياي مرکزي؛
6. همکاري با کشورهاي منطقه براي جلوگيري از ترانزيت، قاچاق مواد مخدر، اسلحه در کل منطقه و جلوگيري از ورود آن به مرزهاي ايران؛
7. همکاري نزديک با کشورهاي ساحلي به منظور تدوين رژيم حقوقي درياي خزر بگونه اي که حقوق ايران کاملاً رعايت شود؛
8. تلاش به منظور اجماع سازي براي غير نظامي کردن درياي خزر؛
9. جلب و گسترش همکاريهاي منطقه اي در قالب همکاريهاي منطقه اي در قالب سازمانهايي مانند اکو و سازمان کشورهاي ساحلي درياي خزر (دادانديش، 1386: 89).

5 – 4 تضاد علائق ومنافع سه کشور جمهوري اسلامي ايران روسيه و ايالات متحده آمريکا بر اساس يافته هاي اين پايان نامه، نکته اساسي درباره علائق هر يک از کشورهاي مذکور در منطقه آسياي مرکزي اين است که ايالات متحده به علّت بُعد جغرافيايي از يک سو و عدم تطابق فرهنگي و تاريخي از سويي ديگر داراي فقدان اشتراکات انساني و حتّي جغرافيايي با مجموعه کشورهاي آسياي مرکزي است در حالي که اشتراک فرهنگي، تاريخي ميان جمهوري اسلامي ايران و کشورهاي آسياي مرکزي و يا پيوندهاي اقتصادي و تاريخي يکصد ساله اخير ميان اين کشورها با روسيه به عنوان وجه اشتراک و نزديکي اين کشورها محسوب مي شود. از اين رو، به نظر مي رسد که ايالات متحده داراي بالاترين تضاد در علاقه و در منفعت در آسياي مرکزي با کشورهاي جمهوري اسلامي ياران و روسيه باشد؛ مضافاً اينکه دو کشور روسيه و جمهوري اسلامي ايران داراي نزديکي در مناسبات بين المللي با يکديگر هستند. در هر صورت، تضاد منافع و علائق سه کشور مذکور بر اساس يافته هاي اين پايان نامه را مي توان چنين برشمرد:
جدول 4-4: منافع و علائق متضاد سه کشور جمهوري اسلامي ايران، روسيه و ايالات متحده آمريکا در آسياي مرکزي:
کشورها
منافع و علائق متضاد
ايالات متحده با روسيه
– علاقه هر دو کشور بر تسلّط بر منطقه و حذف طرف مقابل از صحنه رقابت آسياي مرکزي.
– اهداف اقتصادي مخصوص هر دو کشور به خود و استفاده از بازار منحصربفرد براي تامين منافع اقتصادي خود در منطقه.
– توجّه هر دو کشور بر ايجاد نظامهاي سياسي و جريانات اجتماعي مورد نظر خود در منطقه به طوري که تامين کننده اهداف خودشان باشند.
– استقرار پايگاه هاي نظاميِ ايالات متحده در منطقه.
ايالات متحده با جمهوري اسلامي ايران
– علاقه ايالات متحده به جلوگيري از نفوذ جمهوري اسلامي ايران در منطقه.
– علاقه ايالات متحده به ممانعت عبور مسير ترانزيت انرژي منطقه از خاک سرزميني جمهوري اسلامي ايران.
– علاقه ايالات متحده از ايجاد نظام هاي دمکراتيک اسلامگرا نظير جمهوري اسلامي در منطقه.
– علاقه ايالات متحده به فعاليت اقتصادي در حوزه نفت و گاز و با ايجاد استقرار شرکت هاي مربوطه در منطقه.
روسيه با جمهوري اسلامي ايران
– ايجاد سازوکارهاي اقتصادي منطقه اي مورد نظر در منطقه آسياي مرکزي.
– اشاعه اصول فرهنگي خود در منطقه به منظورايجاد همگرايي با کشورهاي منطقه.
– افزايش همکاري فرهنگي جمهوري اسلامي ايران با جمهوريهاي آسياي مرکزي به منظور بازگشت اين جمهوريها به هويت اصلي خويش.
– تاکيد بر عبور مسير ترانزيت انرژي منطقه از خاک سرزميني خود.
نمودار 3-4: بازي بزرگ جديد و منافع کشورهاي ايالات متحده آمريکا، روسيه و جمهوري اسلامي ايران در آسياي مرکزي
منطقه ژئوپليتيکي آسياي مرکزي

چين

ترکيه

کشورهاي منطقه اي و فرا منطقه اي موثر در آسياي مرکزي

روسيه

جمهوري اسلامي ايران

ايالات متحده آمريکا

اهداف ژئواکونوميک و ژئواستراتژي:

اول: گسترش حضور ايالات متحده در جمهوريهاي اتحاد جماهير شوروي؛
دوم: جلوگيري از نفوذ روسيه و ايران در منطقه آسياي مرکزي؛
سوم: دستيابي به منابع عظيم انرژي در درياي خزر؛
چهارم: جلوگيري از انتقال انرژي حوزه آسياي مرکزي از خاک روسيه؛ پنجم: سلطه اقتصادي بر بازارهاي بزرگ مصرف در منطقه آسياي مرکزي.
زمينه هاي همکاري و مناسبات:

اول: اشتراکات بسيار در حوزه هاي تاريخي و فرهنگي با جمهوري اسلامي ايران؛ دوم: آنتروپي بالاي کشورهاي آسياي و وابستگي جغرافيايي کشورهاي آسياي مرکزي به جمهوري اسلامي ايران؛ سوم: وجود تمايلات و علقه هاي ويژه ميان کشورهاي آسياي مرکزي و ايران براي وجود و افزايش همکاريها.
اهداف ژئواکونوميک و ژئواستراتژي:

اول: حفاظت از خارج نزديک بر اساس دکترين ارائه شده مونرو؛ دوم: بازار مناسب کشورهاي منطقه براي فروش کالاهاي روسي؛ سوم: وجود مواد خام و ارزشمند کشورهاي منطقه آسياي مرکزي؛ چهارم: مزيت دسترسي اين کشورها به خاورميانه و آسياي جنوبي براي کشور روسيه؛ پنجم: توجه به نيروي اتمي باقي مانده از اتحاد جماهير شوروي و مهار کردن آنها.

6 – 4 حضور ايالات متحده آمريکا و روسيه در آسياي مرکزي و اثرات ژئوپليتيکي آن بر ايران همانطور که پيشتر از اين نيز ذکر شد، آسياي مرکزي از لحاظ تاريخي و فرهنگي جزئي از قلمرو ايران زمين محسوب مي‌شده است؛ از اين روي، کشورهاي آسياي مرکزي داراي اشتراکات بسياري در حوزه هاي تاريخي و فرهنگي با حمهوري اسلامي ايران هستند اما اين منطقه در دوره قاجاريه به تدريج و ابتدا طي معاهدات گلستان و سپس معاهده ترکمنچاي از قلمرو سرزميني ايران خارج شده و طي دو قرن متبادي تحت نفوذ روسيه قرار گرفت. با فروپاشي اتحاد جماهير شوروي و به وجود آمدن پنج كشور مستقل در منطقه آسياي مرکزي، توجه ايران دوباره‌ي به اين منطقه معطوف گرديد که به علت همجواري ها در ابعاد تاريخي و فرهنگي ايران با کشورهاي منطقه، زمينه ها براي افزايش همکاري‌هاي در ابعاد مختلف فراهم گرديد. علاوه بر آنچه بسيار مهم به نظر مي آيد آن است که نقش آفريني کشور ايران در حل و فصل منازعات و درگيري ها ميان کشورهاي منطقه است که اين امر باعث ايجاد چهره مناسب ايران ميان کشورهاي منطقه گرديده است. جمهوري اسلامي ايران تمايل خود را براي بهبودي روابط خود با کشورهاي منطقه اعلام کرده است. ايران بهترين ترتيبات امنيتي را براي منطقه را با توجه به مسائل امنيتي منطقه به دست کشورهاي منطقه مي داند و همواره بر سياست عدم مداخله کشورهاي خارجي تاکيد مي ورزد (رنجبر، 1378: 197). ايران با توجه به موقعيت ژئوپليتيکي خود، مي تواند به عنوان متحدي براي جغرافياي بسته و بري آسياي مرکزي نقشي مهم و تأثيرگذار نش آفريني نمايد، به عبارتي ديگر جمهوري اسلامي ايران داراي از مزيت جغرافيايي بالايي براي کشورهاي حوزه آسياي مرکزي داراست. مزيت هاي ژئوپليتکي و جغرافيايي از طيف وسيعي برخوردارند که دو مورد از مهمترين آنها مسير کريدوري و ارتباطي و همچنين دسترسي به آبهاي آزاد است که کشورهاي آسياي مرکزي در اين زمينه به شدت به ايران وابسته هستند (تقوق اصل، 1379: 102). درحالي که در قرن 21، انرژي به عنوان يکي از مولفه هاي اصل تعيين قدرت و جايگاه کشورها در عرصه جهان تبديل شده است انرژي به اولويت اول سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران تبديل شود. ايران عليرغم برخورداري از ذخاير عظيم انرژي و موقعيت ژئوپوليتيک و استراتژيک در دو منطقه ياد شده به دليل مخالفتهاي آمريکا و رقابتهاي کشور روسيه و ترکيه نتوانسته است از اين مولفه قدرت خود را به درستي در راستاي اهداف و منافع ملي و افزايش موقعيت خود در منطقه استفاده نمايد. به دليل مخالفتهاي و رقابتهاي روسيه، مسير اصلي انتقال انرژي خزر به جاي ايران که اقتصادي ترين و کوتاه ترين مسير است، مسير باکو – جيهان تغيير يافته و انرژي خزر از آن مسير روانه بازارهاي جهاني شد (عزتي، 1388: 18). علاوه بر آن، بدان علّت که پيوندهاي فرهنگي، مذهبي و تاريخي ميان ايران و اين کشورها وجود دارد، از همان زمان به استقلال رسيدن اين کشورها، زمينه هايي براي افزايش همکاري ها فراهم شد. ايران براي رسيدن به منافع خود براي انتقال منابع انرژي خزر به بازارهاي جهاني، با چالشها و موانع منطقه اي روبروست. اين موانع عبارتند از: ضعف و بي ثباتي اقتصادي و مستقل نبودن کشورهاي انرژي خيز منطقه در تصميم گيريهايشان، استراتژيهاي ايران ستيز آمريکا و اسرائيل، رقابتهاي ترکيه و روسيه با ايران در تسلط بر منابع هاي حدود انرژي منطقه و در نهايت ضعف سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران در مواجه با چالشهاي ياد شده (اطاعت و نصرتي، 1388: 16). ايران و کشورهاي آسياي مرکزي به حدي در همه زمينه ها با هم اشتراک و تناسب دارند که مي توان آنها را پيکري واحد دانست علائق ژئوپوليتيک جمهوري اسلامي ايران در آسياي مرکزي، شامل شاخصه ‌هاي ويژه جغرافيايي در تک تک کشورهاي اين منطقه به طور خاص و کل منطقه‌ي آسياي مرکزي به طور عام است به طوري که راهبردهاي جمهوري اسلامي ايران را به منظور دستيابي به منافع خود در اين منطقه شکل مي‌دهد و مناسبات ايران را با اين کشورها شکل مي‌هد. با توجه به وجود علقه هايي جغرافيايي، تاريخي و فرهنگي آسياي مرکزي جمهوريها با جمهوري اسلامي ايران، جهت شناخت اثر ژئوپوليتيکي حضور ايالات متحده آمريکا و روسيه در منطقه آسياي مرکزي و بررسي

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درباره نفت و گاز، افغانستان Next Entries مقاله درباره استان گلستان، نفت و گاز، افغانستان، زبان و فرهنگ