منابع پایان نامه درباره بافت فرسوده، مشارکت مردم، توسعه شهر، برنامه چهارم توسعه

دانلود پایان نامه ارشد

از اين رو براي موفقيت طرح‎هاي شهري، تدوين بخش هدايت ضروري است تا چگونگي اجراي طرح و سازمان اجرايي آن مشخص شود.
بر اين پايه هنگامي که مشاوران علاوه بر تهيه طرح، مسئوليت تدوين هدايت طرح را نيز بر عهده داشته باشند، از يک سو طرح‎ها از حالت ايده‏آليستي و انتزاعي خارج و به واقعيت نزديک مي‏شوند و از سوي ديگر تمامي ابعاد طرح اعم از سرمايه مورد نياز، نقش دستگاههاي ذي مدخل و سازمان اجرايي کار براي مديريت شهري روشن خواهد بود. در اين صورت مي‏توان ادعا کرد طرح ضمانت اجرايي لازم براي تحقق يافتن را پيدا خواهند کرد(عباس زادگان و بدري،1392).پيشنهادهاي طراحي شهري، اگر قرار باشد به اجرا درآيد و به ايجاد تحولي واقعي در شهر بينجامد، بايد بر قوانين موضوعه و ديگر مستندات قانوني کشور استوار باشد (گلکار، 1388،55).
در جوامع غيردموکراتيک نظير ايران، چنانچه طراح در خدمت حکومت مرکزي (قدرت) باشد، اجراي طرح‎هاي بزرگ به سهولت انجام مي‏پذيرد. هر پروژه بايد در چارچوب و براساس قوانين هر کشور تهيه شود. هيچ پروژه‏اي به اجرا درنمي‏آيد مگر اينکه تصوراتي، از قابل فروش بودن محصول آن وجود داشته باشد. محصول توليد طراحي شهري بايد خريدار داشته باشد (گلکار، 1390: 64).
2-19- برنامه‏ريزي عملي
تحول در نظام برنامه ريزي و گرايش به برنامه ريزي عملي نقش اجرا و در نتيجه نظام اجرايي را در کل سيستم برنامه ريزي ارتقا مي دهد. ارزيابي از طرح که پس از پايان طرح انجام مي شد به دليل نداشتن خصلت پويايي و ديناميکي، به صورت ارايه تصويري از يک مقطع معين ظهور مي يافت. اين مقطع ميزان تحقق طرح و مقدار تحقق‏پذيري آن ر ا به شکل ايستا نشان مي داد. از اين ديدگاه نظام اجرايي به سوي بسته شدن پيش رفت و ارتباط با محيط اطراف خود را کم کم از دست داد. تا آنجا که حتي دستورات و ضوابط طرح‎هاي جامع نيز نتوانست گرهي از کار بگشايد. اين دستورات نيز اغلب نقض مي شدند و يا خود مسئو لان ذير بط در کميسيون هاي مربوط با تغييرات لازم بر تصميم هاي شهرسازي دست رد مي زند. فاصله وحشتناکي بين برنامه و عمل وجود دارد و همين مهم ترين و بزرگترين دليل عدم اجراي طرح‎هاي توسعه شهري است (Mcneill,1983:8).
تبديل ايده به عمل جز با برنامه‏ريزي و سازماندهي و توجه به اصول و مباني اجرايي امکان‏پذير نيست. به اين لحاظ اجرا همانند پي و مبناي هر طرحي است که از ايده بر روي کاغذ نقش مي‏بندد. در يک نظام هماهنگ و پيوسته سه نوع فعاليت يعني برنامه ريزي، تهيه طرح، و اجرا وجود دارد (جمهيري و همکاران، 1387، 89). تهيه يک طرح دقيق و کارشناسانه، شرط لازم موفقيت يک طرح است ولي شرط کافي تحقق طرح، به دقت نظر مشاور در شيوه تحليل‏هاي فني- اقتصادي و هدايت آن طرح باز مي‏گردد (عباس زادگان و بدري، سال هشتم، شماره 84: شهرداريها).
پويايي و انعطاف‏پذيري دو مقوله‏اي هستند که اجرايي شدن طرح‎ها را تضمين مي‏کنند. به عبارت ديگر بايد طرح‎ها بتوانند خود را با ملاحظات جديد انطباق دهند، به روز کنند و در مقابل موانع و مسايل پيش‏بيني نشده انعطاف لازم را از خود نشان دهند. مستلزمه اين امر پيش‏بيني مکانيسم به روز کردن طرح در مکانيسم اجرايي آن است.
2-20- برنامه‏ريزي به مثابه فرايند
با توجه به مفهوم “برنامه ريزي فرايندي ” و الگوهاي جديد برنامه ريزي توصيف برنامه ريزي شامل تمام مراحل برنامه ريزي، تهيه طرح‎هاي اجرايي / بودجه بندي / سازماندهي / ارزيابي/ بازخورد/ اصلاح برنامه و بازنگري مي باشد که در اين فرايند برنامه ريزي به تدريج به اجرا تبد يل مي شود و دوباره به برنامه ريزي بر مي گردد (مهديزاده و همکاران، 1382، 252).
2-21- طرح‎هاي ويژه ساماندهي و احياء بافت هاي مرکزي و فرسوده
ضرورت تهيه طرح ويژه نوسازي در بافت هاي فرسوده شهري در برنامه چهارم توسعه اقتصادي، اجتماعي و فرهنگي کشور و تأکيد بر ارزيابي و تصويب آنها خارج از نوبت، خاطر نشان شده و در برنامه پنجم توسعه نيز اولويت بندي اين طرح‎ها مورد توجه قرار گرفته شده است. همچنين آيين نامه نحوه بررسي و تصويب طرح‎هاي توسعه و عمران محلي، ناحيه اي، منطقه‏اي و ملي و مقررات شهرسازي و معماري کشور مصوب 1378 بر ضرورت تهيه طرح‎هاي نوسازي و بهسازي براي بافت هاي فرسوده تأکيد کرده است و در قانون حمايت از بهسازي و نوسازي بافت‏هاي فرسوده و ناکارآمد شهري بر تهيه اين طرح‎ها به منظور تأمين خدمات عمومي و زيرساخت‏هاي شهري تأکيد شده است. نوسازي بافت هاي فرسوده نيازمند بستر مناسب قانوني، حقوقي و اجرايي لازم است. يکي از مهم ترين علل عدم نوسازي بافت هاي فرسوده، فقدان طرح‎هايي بوده که بتواند اين بستر قانوني و اجرايي لازم را فراهم سازد. چنين طرحي در قالب طرح ويژه نوسازي بافت فرسوده، سازوکارهاي مديريتي و اجرايي خاص خود را مي طلبد. طرح ويژه نوسازي بافت فرسوده در چارچوب طرح‎هاي بالادست و به صورت فرايندي و با حضور و مشارکت مردم تهيه مي شود. اين طرح سهم بخش دولتي، عمومي و مردم را در نوسازي بافت فرسوده مشخص مي کند. فرايند براساس مطالعات و تجربه هاي به دست آمده در طول اجراي طرح تدوين مي شود. به اين ترتيب به طور مستمر، روندها و اقدامات مورد ارزيابي قرار مي گيرد و با شناخت عوامل اصلي و تأثيرگذار در نوسازي، موجبات تحقق‏پذيري طرح را فراهم مي سازد (شفيعي دستجردي،1392 ،99).
2-22- مديران شهري و تحقق‏پذيري طرح
با بررسي اقدامات و تصميمات مديريت شهري مي‏توان نتيجه گرفت مسايل و مشکلات متعدد در اين حوزه، منجر به عدم تحقق طرح‎ها و برنامه هاي شهري شده است و نهايتاً چيزي جز گذر و استمرار زمان و افزايش شتابدار فرسودگي حاصل نشده است. اقدامات اخير در دهه هاي اخير، حتي فاقد الگوهاي فکري تبيين شده و براساس نگرش اقتضايي به صورت تلويحي و برداشت هاي شخصي مجريان انجام گرفته است ( کامروا، 1388، 202).
2-23- مشارکت مردم ضامن تحقق طرح‎هاي توسعه شهري
مشارکت فرايندي است که طي آن گروههاي ذينغع در جهت دادن به ابتکارات توسعه و تصميم گيري ها و منابعي که در زندگي تأثير دارد مداخله و نظارت دارند (World Bank,2000). با توجه به سطوح وسيع بافت هاي فرسوده و قبول اين كه دولت و شهرداري به تنهايي توان تصدي و اجراي عمليات نوسازي بافت‏ها را ندارند، لازم است با اتخاذ تمهيداتي نسبت به جلب مشاركت موثر مردم در فرآيند نوسازي بافت‏هاي فرسوده اقدام گردد. انديشيدن به بافت‏هاي فرسوده بصورت ويژه و مبتني بر شرايط خاص زمينه شناختي آنها (ويژگي هاي خاص اقتصادي، اجتماعي، كالبدي و …) از منظر مديريت راهبردي طرح و اجرا مي تواند بستر واقعي جهت مشاركت فعالانه مردم در نوسازي بافت هاي فرسوده را فراهم نمايد. غير از موارد عنوان شده اطلاع رساني به موقع و صحيح به مردم، ارائه مشاوره و توجه به خواسته ها و توانمند سازي آنها ميتواند مشاركت آنها را در فرآيند نوسازي تضمين كند.
امروزه موضوع مشارکت مردمي در طرح‎ها و برنامه هاي شهري، بسيار قابل توجه است و اين موضوع در خصوص بافت هاي قديمي و فرسوده که موضوع اصلي آن شناخت نيازهاي ساکنان به منظور برنامه ريزي براي ادامه زندگي در بافت و احساس تعلق ساکنان به آن است، نسبت به پروژه هاي منفرد، از اهميت بالاتري برخوردار است(حناچي و ديگران،113،1386).
2-24- مشارکت هاي مردمي، شرط اصلي تحقق نوسازي
ساماندهي و احياي شهري اساساً بايد توسط مردم انجام شود و دستگاه هاي متولي بايد هدايت کننده، برنامه ريز و سازمان دهنده باشند. محور اصلي نوسازي بايد مبتني بر مشاركت وحضور فعال مردم استوار باشد.
موانع و مشکلات نوسازي بافت‏هاي فرسوده شهري در کشور
1. عدم درک مشترک از ماهيت موضوع
2. دوگانگي رويکرد جزءنگر (پروژه محور) و کل نگر ( فرايند محور)
3. دوگانگي تفسير از امکان‏پذيري ايجاد تغيير
4. دوگانگي سبک مديريتي نوسازي
5. شکاف جدي برنامه ريزي توسعه ملي و توسعه شهري
6. وجود ابهام در موضوعات اساسي و مبنايي نوسازي
7. بي اعتمادي مردم به طرح‎ها و متوليان امر نوسازي
8. انباشت مسائل و معضلات حل نشده
9. فاصله جدي بين اهداف طرح‎هاي جامع و تفصيلي با طرح‎هاي نوسازي
به طورکلي مي‏توان گفت که نوسازي بافت فرسوده، با دو مانع اساسي مواجه است: يکي بافت فرسوده و ديگري سازوکارهاي فرسوده جهت نوسازي (عندليب، 1389، 202-199).
در مرحله تهيه طرح‎هاي شهري بايد سهم بهره برداران شهر را در نظر گرفت و روش تهيه طرح در اتاق‏هاي بسته را کنار گذاشت. در حال حاضر نقش شهروندان در اين مرحله ضعيف است و مي‏توان گفت مهندسين مشاور با ديد فني و شهرسازي اقدام به تهيه اين طرح‎ها نموده و حکومت به گونه‏اي آمرانه شهرداريها را مکلف به اجراي اين طرح‎ها مي نمايد. در اين رابطه به نظر مي‏رسد افزايش نقش شوراهاي اسلامي شهر و بهره‏گيري از نهادهاي مدني مي‏تواند به واقعي شدن طرح‎هاي شهري کمک کند.
نکته ديگري که در مرحله تهيه طرح بايد به آن توجه شود مسئله منابع مالي اجراي طرح‎ها است. يکي از علل ناکارآمدي طرح‎هاي شهري، فقدان منابع مالي مناسب و قانوني است. تملک املاک و اراضي اشخاص و تحصيل زمين که لازمه اجراي طرح‎هاي شهري است بدون وجود اعتبار و پرداخت وجه امکان‏پذير نيست. به اين دليل است که مالکين مدتها از اعمال حق مالکيت خود محروم مي شوند و دستگاههاي تملک کننده نيز قادر به اجراي طرح‎هاي خود نيستند. واقعيت اين است که قوانين موجود حقوق مالکين را به نحو مطلوبي تأمين کرده اند، بنابراين پس از گذشت مدت زمان معيني مالک مي‏تواند در ملک خود احداث بنا نمايد و اين امر موجب مي شود که قسمتي از طرح مصوب عقيم گردد. در اين رابطه به نظر مي رسد بايد در متن طرح‎هاي شهري، منابع مالي آن نيز در نظر گرفته شود و قوانين موجود در ارتباط با «زمين شهر» اصلاح گردد.
وضع قوانين دقيق در ارتباط با حق مرغوبيت و ملزم نمودن مالکيني که اجراي طرح موجب مرغوبيت ملک ايشان گرديده به تقبل پرداخت قسمتي از هزينه هاي اجراي طرح و امکان استفاده از منابع ملي براي اجراي طرح‎هاي محلي مي‏تواند تا حدي نابساماني موجود در اين رابطه را برطرف نمايد.
در مرحله تصويب طرح‎هاي شهري مي‏توان به طولاني بودن مدت زمان آن اشاره کرد. شهر مانند موجود زنده رشد و نمو مي کند. بنابراين نبايد از نيازهاي روزانه شهروندان غافل ماند. برزخي که در مدت زمان تهيه تا تصويب طرح‎هاي شهري ايجاد مي شود، عملاً موجب مي شود واقعيتهاي قبل و بعد از تصويب دگرگون شود.
در مرحله اجراي طرح‎هاي شهري، مجدداً مشکل منابع مالي خودنمايي مي کند. بعضاً دستگاههاي تملک کننده به دليل ناتواني مالي با اخذ وجوهي از مالکين، مراتب موافقت خروج ملک را از طرح مصوب اعلام مي کنند و شهرداريها خود را توانا در صدور پروانه ساختماني مي بينند؛ طريق نادرستي که با ماده 5 قانون تأسيس شوراي عالي شهرسازي و معماري سازگاري ندارد و عملاً موجب محروميت شهر از برخي فضاهاي مورد نياز مي گردد. طولاني شدن مدت زمان اجراي طرح‎ها و بلاتکليفي مالکيني که املاکشان مشمول طرح‎هاي مصوب شهري قرارد دارد و اقدام شهرداريها به اعطاي مجوز تراکم يا تغيير کاربري در قبال املاک واقع در طرح که بعضاً با ضوابط اجرايي طرح نيز مطابقت ندارد مشکل ديگر اجراي طرح‎هاي شهري است.
فقدان يک سازمان مستقل براي اجراي اين طرح‎ها و وجود چالش‏هاي اجتماعي، اقتصادي، مديريتي، حقوقي، فني و کالبدي در مورد اين سکونتگاه ها از مهم ترين مشکلات و تنگناهاي طرح‎ها تاکنون بوده که درصورت عدم توجه به اين چالش ها و تنگناها، عدم موفقيت اين طرح‎ها بيشتر نمايان خواهد شد (لطفي و ماجدي، 1388).
امروزه موضوع مشارکت مردمي در طرح‎ها و برنامه هاي شهري، بسيار قابل توجه است و اين موضوع در خصوص بافت هاي قديمي و فرسوده که موضوع اصلي آن شناخت نيازهاي ساکنان به منظور برنامه ريزي براي ادامه زندگي در بافت و احساس تعلق ساکنان به آن است، نسبت به پروژه‏هاي منفرد، از اهميت بالاتري برخوردار است (حناچي و ديگران، 113:1386). ساماندهي و احياي شهري اساساً بايد توسط مردم انجام شود و دستگاه هاي متولي بايد هدايت کننده، برنامه ريز و سازمان دهنده

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه درباره توسعه شهر، بافت فرسوده، مشارکت مردم، اعتماد متقابل Next Entries منابع پایان نامه درباره توسعه شهر، مشارکت مردم، شکست بازار، دوره بازگشت