منابع پایان نامه با موضوع کاخ گلستان، نقوش هندسی، استحکام بخشی، دوره قاجار

دانلود پایان نامه ارشد

کوچک در میانه قواره بریهای بسیار ریز، زیبایی ارسی را صد چندان نموده است(شکل3-174).

(شکل3-172): استفاده از شیشه های رنگی در تمام سطح لنگه های ارسیِ پنج لنگه، خانه تمیزی، اصفهان، نگارنده

(شکل3-173): استفاده از شیشه های رنگی در
تمام سطح لنگه های ارسی، قلعۀ والی، ایلام،
برگرفته از سایت ilamToday:

(شکل3-174): استفاده از شیشه رنگی در قطع کوچک
بین نقوشِ لنگۀ ارسیِ سه درکِ خانۀ وثوق، تهران،
نگارنده

استفاده از شیشه سفید نیز مرسوم بوده که از آن در همۀ سطح لنگه و یا بخشی از آن استفاده میشده است، و بدین ترتیب امکان نورگیری بیشتر و یا ایجاد ارتباط بصری با فضای بیرون، برای ساکنین خانه فراهم میشده است(شکل های 3-175و 3-176).

(شکل3-175): استفاده از شیشه سفید در ارسیِ
سه لنگه خانه کلاه دوزها، یزد، نگارنده

(شکل3-176): استفاده از شیشه سفید در سطح بسیار
باریک، ارسی سه لنگه خانه دهدشتی، بوشهر،
برگرفته از سایت: parsgard(پارس گرد)

در سطح لنگههای برخی ارسیها، اگر چه از شیشه سفید استفاده کردهاند اما برای تزئین ارسی، در خود تقسیم بندیهایِ چوبِ لنگهها، برشهای تزئینی ایجاد شده است. مانند یکی از ارسیهای عمارت شمس العماره کاخ گلستان (شکل3-177). هم چنین در مکانهایی که نیاز به تهویه هوا وجود داشته نیز، از ارسی هایی با لنگه گره چینی شده و بدون شیشه استفاده شده است(شکل3-178).

(شکل3-177): استفاده از شیشه سفید و
برشهای تزئینی چوب ها در متن،
عمارت شمس العماره، طبقه اول،
کاخ گلستان، تهران، نگارنده

(شکل3-178): گره چینی بدون شیشه در ارسی
سه لنگۀ طبقۀ فوقانی، خانه علامه، اصفهان،
عکس از بهرام حسینی مقدم

در برخی از اماکن، مانند بازارها بدلیل رعایت بحث ایمنی محل، لنگههای ارسی دارای طرح گره چینی بوده که در قسمت پشت آنها نیز از پوشش چوبی استفاده شده است. دلیل این امر را می توان استحکام بخشی به ارسی با استفاده از گره چینی در لنگهها دانست، چرا که وجود آلتهای اصلی در لنگه ها، مقاومت آنها را بیشتر مینماید و هم چنین پوشش چوبی در پشت لنگه ها نیز به نوعی نقش حفاظتی داشته و باعث محفوظ ماندن محیط داخلی بوده و کنار هم قرار گرفتن این دو عامل باعث استحکام بیشتر در بنا میگردد36(شکل3-179).

(شکل3-179): استفاده از پوشش چوبی در پشتِ گره چینی های ارسیِ سه لنگه، بازار هنر، اصفهان، نگارنده
گره چینی نیز یکی از تزئیناتی است که متن لنگه را میپوشاند و چون نقشی هندسی است، پس قابلیت تکرار داشته و در دو حالت دیده میشود: به صورت تکرار یک نقش در کل سطح متن و محصور در حاشیه اصلی، و یا گستردگی نقش در متن را بدون وجود حاشیه شاهد هستیم.
در شبکههای گره چینی یا فاصله مابین گره ها باز و بزرگ بوده و در میانه گرهها، از شیشههای رنگی و یا سفید استفاده گردیده است(شکل3-180) و یا بسیار پرکار و فشرده و ریز نقش هستند ( شکل3-181).

(شکل3-180): نمایی از گره چینی در ارسی سه لنگه (شکل 3-181): گره چینی بسیار پرکارِ ارسیِ نه لنگه
خانه لاریها، یزد، نگارنده عمارت بادگیر، کاخ گلستان، تهران، نگارنده

تزئینات در درکهای دو تکه، به همان شیوه درکهای یک پارچه، اما در سطحی ساده تر بوده و دو تکه لنگهها، گاه دارای تزئیناتی یکسان هستند و گاهی نیز تزئینات دو تکه با هم متفاوتند. مانند ارسی سه لنگه، در مسجد جامع عتیق قزوین، که در درکهای پایین از تقسیم بندیهای ساده با پوشش چوبی یک دست برای حفظ حریم داخلی استفاده شده و در درکهای بالایی، جهت نورگیری، پوشش چوبی را به شکل لوزی برداشته و از شیشه سفید استفاده کرده اند(شکل3-182).

(شکل3-182): ارسی با درکهای دو تکه و تزئینات مختلف، ارسیِ سه لنگه، مسجد جامع عتیق، قزوین، نگارنده

3-7-تزئینات کتیبه در ارسیهای دوره قاجار
به لحاظ ساختاری به بخش فوقانی ارسی، که از بالاترین قسمت لنگه شروع و تا بالاترین قسمت چهارچوب ارسی ادامه داشته و گاه تا زیر سقف و یا کمی پایین تر از آن ادامه دارد را، کتیبه یا پاتاق میگویند. کتیبه در ارسی بیشترین و متنوع ترین بخش تزئینات را دارا بوده و اصولاً بحث تزئینی در آنها، بیشتر از موارد کاربردی، مورد نظر بوده است.
کتیبه به شکلهای چهارگوش، منحنی(با دور دایره و بیضی)، جناغی و کلیل دیده میشود و تزئینات آنها، اغلب تابع شکل کتیبه، محیط پیرامون ارسی در جهت هماهنگ سازی، ذوق و سلیقه هنرمند و هم چنین خواست صاحب خانه و البته میزان نورگیری محل و تهویه هوا در بنا، طراحی و ساخته شده است. نقوش مورد استفاده در کتیبه متنوع تر از بخشهای دیگر است، چنانچه علاوه بر نقوش معمول در قسمتهای دیگر، نقشهای انسانی، افسانه ای، حیوانی، نماد37 و حتی خوشنویسی نیز آذین بخش این قسمت از ارسی میباشد.
در نمای کلی، تزئینات درکتیبه به دو صورت انجام گرفته است: در حالت اول، متن اصلی کتیبه توسط بخش مستطیل شکلی در پایین، از لنگهها و یا در بالا از سقف جدا گشته و این قسمت خود به گونهای تزئین شده که کاملاً مستقل از بقیه کتیبه بنظر میرسد(شکل3-185). در قسمت فوق از نقوش هندسی و نقوش اسلیمی، هم چنین نقوش گیاهی با شیوه های تزئینی معمول در ارسی استفاده شده است. در حالت دوم کتیبه یکپارچه بوده که در این صورت متن، محصور در حاشیه اصلی و حاشیه های فرعی میباشد و یا طرح تزئینی بطور یک دست در سطحِ کتیبه گسترده شده است (شکل3-186).

(شکل3-185): کتیبه با بخش مستطیل شکل در پایین، با تزئینات جداگانه (علیپور، 1390،ص. 11)

(شکل3-186): کتیبه ارسی هفت لنگه با متن محصور در حاشیه، خانه مشروطیت، اصفهان، نگارنده
کتیبههای ارسی با توجه به نقش مورد استفاده، اغلب دارای متن، یک حاشیه اصلی، یک یا چند حاشیه باریک میباشند که به شیوهها و توسط مواد گوناگون تزئین شده اند.
حاشیههای اصلی در کتیبه(در صورت وجود) با استفاده از روشهای مختلف و نقوش متنوعی هم چون نقش بته، نقوش هندسی، اسلیمی، گیاهی و غیره تزئین شده که یا به تنهایی متن را احاطه کردهاند و یا با حاشیههای باریکتر که در طرفین آن قرار گرفته اند، قابی را تشکیل میدهند که متن کتیبه، در میانه آنها محصور میگردد (شکل های 3-187و 3-188و 3-189).

(شکل3-187): حاشیه مشبک ، ارسیِ هفت لنگه تالارِ (شکل3-188): حاشیۀ با تزئین نقاشی، ارسی میاندر،
سفره خانه، خانۀ وثوق، تهران، نگارنده سمت تالار آینه، خانۀ وثوق، تهران، نگارنده

(شکل3-189): حاشیه گره چینی با نقش هندسی، ارسی هفت لنگه، تالار آینه، خانۀ وثوق، تهران، نگارنده
از نمونههای بسیار زیبای کتیبه در ارسی، می توان به ارسی ایوان تخت مرمر کاخ گلستان اشاره کرد که متن اصلی، محصور در چند حاشیه بوده و حاشیه اصلی، از تکرار یک نقش هندسی، با روش گره چینی و شیشه های رنگی ساخته شده است(شکل3-190).

(شکل3-190): حاشیه گره چینی با نقش
هندسی و شیشه رنگی، ایوان تخت مرمر
کاخ گلستان، تهران، نگارنده

3-7-1-تزئینات در ارسی با کتیبه چهارگوش(مستطیل شکل):
این کتیبهها در دو حالت بلند و کوتاه دیده میشوند که بنا به فراخور اندازهشان، از تزئینات مختلفی برخوردار بوده و اغلب دارای حاشیه میباشند. این نوع از کتیبهها یا با شبکههای ساده و یا توسط نقوشی تزئینی، که به صورت یکنواخت در متن گسترده شده، تزئین یافتهاند. در غیر این صورت، کتیبه دارای تقسیم بندیهای مستطیلی با تزئینات یکسان یا متفاوت، تقسیم بندی مستطیلی با قوس هلالی در بالا، تقسیم بندیهای مستطیل با انحنای جناغی در بالا، تقسیم بندیهای هلالی در پایین کتیبه) میباشند. تنوع تزئینات این بخش بسیار زیاد بوده و در این مجال بدلیل محدودیت، به ذکر نمونه هایی چند از آنها اکتفا مینماییم.
تزئینات در کتیبههای چهارگوش بلند یا به شکل تقسیم بندیهای ساده بوده(شکل3-191) و یا پرکار بوده و در نوع خود بینظیر میباشند(شکل3-192).

(شکل3-191): کتیبه مستطیل شکل با تقسیمات
ساده، ارسی پنج لنگه خانۀ صیفور قاسمی،
اصفهان، عکس از بهرام حسینی مقدم

(شکل3-192): کتیبه مستطیل شکل با نقوش
یکنواخت و پراکنده، تالار سفره خانه،
خانه وثوق، تهران، نگارنده

نقوش استفاده شده در کتیبههای مستطیل شکل بسیار متنوع بوده و شامل نقوش هندسیای است که با شیوۀ گره چینی کار شده، مانند ارسی سه لنگه تالار آینه در خانه وثوق، که توسط آینه و شیشه های رنگی تزئین شده(شکل3-193) و یا نقوش یکسان و منظمی که در سطح متن، تکرار و گسترده شده، مانند ارسی سه لنگه در تالار سفره خانه، خانه وثوق که در میان برشهای چوب، تصاویر گیاهی به شیوه واقعی با رنگ، بر پشت شیشه نقاشی شده است (شکل3-194).

(شکل3-193): کتیبه با نقش هندسی گره چینی شده
با چوب و تزئین شده با آینه و شیشه رنگی،
ارسی تالار آینه، خانه وثوق، تهران، نگارنده

(شکل3-194): تزئین کتیبه ارسی با تکرار نقش موج موج مزین به نقاشی با نقوش گیاهی، ارسی سه لنگه، مزین به نقاشی با نقوش گیاهی، ارسی سه لنگه
تالار سفره خانه، خانه وثوق، تهران، نگارنده

در برخی کتیبههای مستطیلی، تقسیم بندیهای نیم دایره مشاهده میشود که فضای داخلی نیم دایرهها نیز توسط نقوش مختلف تزئین شده و بدین ترتیب بر زیبایی ارسی افزوده است(شکل3-195). در این تصویر تقسیمات نیمدایره بر فضای مستطیل کتیبه غالب است.

(شکل3-195): تقسیمات نیم دایره در کتیبۀ مستطیلِ ارسی هفت لنگه، خانه

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه با موضوع کاخ گلستان، نقوش هندسی، میراث فرهنگی، دوره قاجار Next Entries منابع پایان نامه با موضوع نقوش هندسی، دوره قاجار، نقوش حیوانی