منابع پایان نامه با موضوع کاخ گلستان، نقوش هندسی، میراث فرهنگی، دوره قاجار

دانلود پایان نامه ارشد

و در معرض ضربۀ پا قرار نمیگرفته است، میتوان تزئینات بسیار پرکار با استفاده از انواع مواد و با شیوه های مختلف مشاهده نمود. چنانچه در پاشنه ارسی های طبقه بالای تالار اصلی انگورستان ملک، خانه دیبا و خانه شیخ الاسلام در اصفهان، تزئینات با طرح هندسی گردان و یا زاویه دار با استفاده از شیشه های رنگی و آینه، بر زیبایی این مجموعهها افزوده است (شکل های 3-148و 3-149و 3-150).

(شکل3-148): طرح گردان، پاشنۀ ارسیِ سه لنگه در طبقۀ بالا، خانه دیبا، اصفهان، عکس از بهرام حسینی مقدم

(شکل3- 149): طرح گره ترقه(آلت قمی)، پاشنۀ ارسی پنج لنگۀ تالار ارسی، طبقه بالا، انگورستان ملک، اصفهان، نگارنده

(شکل3-150): طرح آلت چینی هشت، پاشنۀ ارسیِ سه لنگۀ خانه شیخ الاسلام، اصفهان، عکس از بهرام حسینی مقدم
3-6-تزئینات لنگهها در ارسیهای دوره قاجار
وجود لنگههای ارسی در بناهای سنتی ایران، بر اساس دو مبنای کاربردی و تزئینی بوده که آنها را بدلیل وسعت عملکردشان به عنوان معبری برای عبور و مرور، نورگیر، محلی برای روًیت محیط بیرون و یا جداکننده فضای درون ساختمان، همراه با تزئیناتی متنوع، میتوان مهمترین بخش از ارسی دانست.
گستره تزئینات بر روی لنگهها بسیار وسیع میباشد، تا جایی که گاه در حد تقسیم بندیهای ساده هندسی و یا نقوش انحنادار دیده میشود و گاهی نیز پرکار میباشد، مانند گره چینیهای ظریف و دقیق و یا قواره بری های زیبا که قطعات آینه و یا شیشه های رنگی و سفید را احاطه کرده اند، بطوری که بیتردید تحسین هر بیننده را برمیانگیزند.
نقوش مورد استفاده در تزئینات لنگهها بسیار متنوع بوده که از نمونههای آنها میتوان به نقوش هندسی دوار و همچنین زاویه دار، نقوش گیاهی، اعم از اسلیمی، بته جقه، گل فرنگ و غیره، همچنین نقوش تلفیقی( هندسی و گیاهی) اشاره کرد که هنگام قرارگیری در مجموعه یا به لحاظ شکل و رنگ قرینه بوده و با ترسیم خطی فرضی دقیقاً به دو قسمت یکسان تقسیم میشوند(شکل3-151).

(شکل3-151): نقوش قرینه در لنگه های ارسی،
تالار اصلیِ خانه مشروطیت، رو به سمت حیاط بیرونی
اصفهان، نگارنده

برخی از نقوش در سطح لنگهها، با انسجامی حساب شده و یکدست گسترش یافته(شکل3-152) و در این راه، هنرمند از قوۀ ذوق و تخیل هنری خویش، در خلق برخی آثارش استفاده کرده و یا حتی طرحهایی را دستمایه کار خویش قرار داده که در زندگی روزمره، کاربرد داشته است. مانند ارسی سه لنگۀ شمس العماره در مجموعه کاخ گلستان که نقوش مورد بحث بسیار شبیه به بطری میباشند(شکل3-153).

(شکل3-152): گستردگی یک دست نقش بر لنگه ارسی، (شکل3-153): تداعی نقش بطری بر لنگه های ارسی،
اتاقی کوچک، خانه مشروطیت، اصفهان، نگارنده عمارت شمس العماره، کاخ گلستان، تهران، نگارنده
شیوههای استفاده شده در تزئین لنگهها متفاوت بوده و در برخی از ارسیها، از یک شیوه جهت تزئین استفاده شده است(شکل3-154) و گاه نیز تلفیقی از شیوههای مختلف، آذین بخش لنگهها میباشد. مانند لنگه ارسی در بقعه هفده تن، در مسلم شهرِ گلپایگان(شکل3-155).

(شکل3-154): استفاده از شیوه قواره بری در متنِ
لنگه های ارسی، خانه کاظمی، تهران،
نگارنده

(شکل3-155): استفاده از شیوه های گره چینی و مشبک
در متن، ارسی بقعه هفده تن، مسلم شهر، گلپایگان
برگرفته از سایت:irangardi (ایران گردی)

اغلب لنگهها در ارسی دارای طرح و رنگی یکسان و هماهنگ هستند و شاهد تکرار نقش لنگهها در کل مجموعه هستیم، مانند ارسی نه لنگه حسینیه امینیها در قزوین(شکل3-156).

(شکل3-156): ارسی نه لنگه، با تزئیناتی یکسان در لنگه ها، حسینیه امینی ها به سمت حیاط بیرونی، قزوین، نگارنده
در تزئین ارسیهای برخی از بناها برای جلوگیری از تکرار و یکنواختی، با اعمال تغییراتی چند، تفاوتهایی مشاهده میگردد، مانند وجود لنگهها با طرحهای متفاوت هندسی و گردان، که به زیبایی و با انسجامی منظم، سطح لنگه ها را پوشاندهاند(شکل3-157) و یا ارسی با لنگههایی مزین به طرح های یکسان و شیشه هایی با رنگهای مختلف، که آنها را آذین بخشیدهاند(شکل3-158).

(شکل3-157): لنگه های ارسی با نقوش متفاوت
تالار ارسیِ انگورستان ملک، اصفهان، نگارنده

(شکل3-158): نقش یکسان با شیشه هایی به
رنگهای مختلف،ارسی سه لنگۀ خانه صالحی، اصفهان
مأخذ: آرشیو میراث فرهنگی اصفهان

هر لنگه در ارسی، معمولاً از یک قاب محیطی، متن، در صورت وجود، یک حاشیه پهن و دو یا چند حاشیه باریک تشکیل شده است. قابها اغلب ساده بوده و تابع شکل چهارچوب، یا مستطیل هستند و یا در بخش بالایی، انحنا دارند. پهنای قابها متفاوت بوده و محل قرارگیری آنها، در درون چهارچوب و بین وادارهای عمودی میباشد. حاشیه پهن موجود در لنگهها را میتوان حاشیه اصلی نامید که دارای تزئینات متنوعی است. مانند قوارهبری (شکل3-159)، گرهچینی(شکل3-160)، اسلیمیبری(شکل3-161)، نقاشی بر روی چوب(شکل3-162) و غیره، که فضاهای خالی بین چوب ها بنا بر کاربرد ارسی در محل، توسط شیشههای رنگی و یا آینه پر شده و یا اینکه بین گرهها خالی بوده و بصورت مشبک دیده میشوند.

(شکل3-159): نمایی از تزئین حاشیۀ اصلی به شیوه (شکل3-160): نمایی از گره چینی در حاشیه اصلی،
قواره بری در لنگه ارسی، حسینیه امینی ها، لنگۀ ارسی، بقعه هفده تن مسلم شهر، گلپایگان
قزوین، نگارنده سایتirangardi: (ایرانگردی)

(شکل3-161): نمایی از حاشیه مزین با شیوه اسلیمی بری،
در لنگه ارسی، تالار ارسی انگورستان ملک،
اصفهان، نگارنده

(شکل3-162): نمایی ازحاشیه مزین به نقاشی،
ارسی سه لنگه، تالار سفره خانه، خانه وثوق،
تهران، نگارنده

در اغلب لنگهها شکل قاب و حاشیه تزئین شده، تابع یکدیگر بوده و هر دو یا مستطیل هستند و یا در بخش فوقانی دارای انحنا میباشند. اما گاهی قاب و حاشیه تزئینی از این قاعده پیروی نکرده و بدین ترتیب اثر بدیعی بوجود آمده است.
در برخی ارسی ها، قاب به شکل مستطیل بوده و حاشیه انحنا داشته، که در این صورت بین قاب و حاشیه، فضایی به شکل مثلث تشکیل میشود که یا ساده میماند و یا بنا به ذوق و سلیقه هنرمند با انواع نقوش پر میشود(شکل3-163).

(شکل3-163): حاشیه انحنادار در قاب مستطیل شکل لنگه، تالار شاه نشین موزۀ قاجار، تبریز، نگارنده

گاهی هم شکل قاب، منحنی بوده ولی با تقسیمات چوبی، فضای موجود را به دو بخش نیم دایره در بالا؛ و مستطیل در پایین تقسیم کرده و با نقوش متنوعی این بخش را مزین کردهاند(شکل3-164) .

(شکل3-164): تقسیمات و تزئین لنگه ها در ارسی عمارت مشیردیوان، سنندج
برگرفته از سایت:negahmedi ( نگاه مدیا)
در برخی ارسیها، در بالای قاب مستطیلی شکل لنگهها و در بخش پایین کتیبه، نوعی از تقسیمات با خطوط منحنی و تزئینات فراوان مشاهده میشود، بطوری که در نظر اول هماهنگی این دو قسمت، نوعی “در” مستطیل شکل، با روزن انحنادار را تداعی میکند(شکل3-165).

(شکل3-165): کتیبه مستطیل شکل با تقسیمات هلالی در پایین، یکی از اتاق ها، خانه لاریها، یزد
نگارنده
حاشیههای فرعی نیز باریک بوده و در طرفین حاشیۀ اصلی قرار میگیرند. تعداد این حاشیهها به بزرگی و هم چنین پرکاری ارسی بستگی دارد. به طوری که در برخی ارسیها تا شش حاشیه فرعی، در طرفین حاشیه اصلی وجود داشته و این بخشها نیز با وجود باریک بودن، جایگاه هنرنمایی هنرمندان ارسی ساز بوده و با انواع نقوش گیاهی گل و برگ، بته، نقوش هندسی و با شیوه های مختلف قواره بری، مشبک به همراه شیشههای رنگی و یا شیشه های سفید، تزئین گردیدهاند(شکل های 3-166 و 3-167و 3-168و 3-169).

(شکل3-166): حاشیه باریک با نقوش تزئینی و (شکل3-167): مشبک چوب با نقوش هندسی در
یکسان تالار اصلی خانه مشروطیت، اصفهان، نگارنده حاشیه های باریک، حسینیه امینی ها، قزوین، نگارنده

(شکل3-168): حاشیه مشبک، تزئین شده با آینه، (شکل3-169): حاشیه های باریک با نقش گل و برگ، 0 عمارت بادگیر، کاخ گلستان، تهران، نگارنده خانه وثوق، تهران، نگارنده
متن لنگهها گاهی توسط تقسیمات ساده هندسی تزئین یافته (شکل3-170) و در برخی از ارسیها در متن لنگه قوارهبری و مشبکهایی با شبکههای بسیار ریز را شاهد هستیم(شکل3-171). گاهی نیز این گونه تزئینات همزمان استفاده شده و جلوه ای بسیار زیبا به محل میدهد.

(شکل3-170): تزئینات لنگه ها با تقسیمات
شبکه ای ساده و منظم با شیشه های سفید،
ارسیِ پنج لنگه، چادر خانه،کاخ گلستان،
نگارنده

(شکل3-171): نمایی از تزئینات قرینه با مشبک های
بسیار ریز و شیشه رنگی در متن لنگه، ارسی خانۀ کبیری،
نگارنده

کاربرد ارسی در محل نیز باعث تفاوت در تزئین لنگهها میگردد. به عنوان مثال اگر در محل مورد استفاده تعدیل نور در درجه اول اهمیت قرار داشته باشد، بین فواصل نقوش از شیشههای رنگین استفاده میشود که در این صورت با پایین بودن لنگههای ارسی، نور وارده تعدیل شده و در این حالت امکان دید فضای بیرون وجود نخواهد داشت(شکل3-172). استفاده از شیشههای رنگی تقریباً در اغلب ارسیها متداول است، این شیشهها با رنگهای مختلف و در اندازه های بزرگ و یا خیلی کوچک بصورت متنوع و زیبایی نمود دارد. چنانکه در برخی موارد، با الصاق این شیشهها و در حیطۀ رنگهای حاصل بوجود آمده، گویی دیگر نیازی به انواع تزئینات چوبی احساس نمیشود. (شکل3-173) البته تلفیق چشم نواز شیشههای رنگی در کنار هنرهای چوبی، به فراخور محل استفاده و کاربرد ارسی را نیز نمیتوان نادیده گرفت. به عنوان مثال این امر بوفور در خانه وثوق قابل مشاهده است که چگونه شیشههای با قطع

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه با موضوع کاخ گلستان، دوره قاجار، نقوش هندسی، دوره صفویه Next Entries منابع پایان نامه با موضوع کاخ گلستان، نقوش هندسی، استحکام بخشی، دوره قاجار