منابع پایان نامه با موضوع کاخ گلستان، دوره قاجار، اجتماعی و سیاسی، ارزشهای فرهنگی

دانلود پایان نامه ارشد

یکپارچه، توسط طرح های بدیع به قسمتهای یکسان تقسیم شده است. مانند کتیبه ارسی خانه بهنام در تبریز(شکل3-94). در برخی از ارسی ها، سطح کتیبه در امتداد لنگهها تقسیم شده و به صورت لنگههای جدا از هم دیده میشود، مانند کتیبه ارسی نُه لنگه خانه امام جمعه در تهران (شکل3-95).

(شکل3-92): کتیبه با تقسیمات و
تزئینات یکسان در ارسی نه لنگه،
خانه سلماسی، تبریز، نگارنده

(شکل3-93): کتیبه با تقسیمات و تزئینات متفاوت در ارسی نه لنگه، حسینیه امینی ها، قزوین، نگارنده

(شکل3-94): کتیبه ارسی نه لنگه، خانه بهنام، تبریز، نگارنده

(شکل3-95): کتیبه با تقسیمات جدا از هم و تزئینات متفاوت، خانه امام جمعه، تهران، نگارنده
در برخی از ارسیها بدلیل استفاده در بخش تابستان نشین خانه و جهت تهویه و خنک نمودن هوای محل، کتیبه نقش بادخور را داشته و در چنین مواردی متناسب با طرح استفاده شده بر روی آن، بخشهایی از این جزء ارسی بدون شیشه بوده و عبور هوا از این منافذ را میسر کرده و بدین ترتیب این بخش در تهویه و خنکی هوای محیط کمک فراوان مینموده است. همانند کتیبه ارسی هفت لنگه تالار سفره خانه در خانه وثوق تهران(شکل3-96).
کتیبههای چهارگوش به دو شکل مربع و مستطیل دیده میشوند که این امر به تعداد لنگه های موجود در ارسی بستگی داشته و هر چه پهنای درگاه ارسی بیشتر شود، تعداد لنگههای ارسی بیشتر شده و بدین ترتیب از کتیبه مستطیل شکل استفاده میگردد و در ارسیهای یک و دو لنگه میتوان کتیبه مربع شکل را مشاهده نمود.

(شکل3-96): ارسی هفت لنگه خانه وثوق با کتیبه مستطیل، تالار سفره خانه، تهران، نگارنده
ارتفاع برخی از کتیبههای مستطیل شکل بقدری بلند است که بیشترین قسمت لنگه، در صورت بالا رفتن، درون آن جای گرفته و فضای بین دو وادار کاملاً باز و احتمالا عبور و مرور راحتتر انجام میگرفته است (شکل3-97). در نوعی دیگر از ارسیها که بحث نورگیری و تهویه هوا موردنظر بوده و امکان عبور و مرور از آنجا وجود نداشته است، کتیبهها کوتاه گرفته شده و لنگههای با بلندای معمولی، تا نیمه در این جایگاه بالا رفته(شکل3-98) و یا اینکه در این ارسیها از درکهای دو تکه استفاده شده است(شکل3-99).

(شکل3-97): ارسی پنج لنگه سمت حیاط
داخلی با کتیبه بلند، خانه مشروطیت،
اصفهان، نگارنده

(شکل3-98): ارسی سه لنگه با پاتاق کوتاه
و لنگه های بلند در اتاقی کوچک،
خانه مشروطیت، اصفهان، نگارنده

(شکل3-99): ارسی پنج لنگه با درک های دو تکه و پاتاق کوتاه، حسینیه امینی ها، قزوین، نگارنده

3-3-8-3-2-کتیبه های قوس دار:
این نوع از کتیبهها تابع درگاه پنجره بوده و هم چنین از نوع قوس معمولی26میباشند (شکل3-100) که با اعمال تغییراتی اندک در اجزا قوس پاتاقها، بسیار متنوع گشته، اما اغلب دارای ساختاری یکسان هستند و به شکلهای قوس با دور دایره(شکل3-101)، قوس با دور بیضی(شکل3-102)، قوس تیزه دار (شکل3-103) و قوس کلیل(شکل3-104)دیده میشوند27که هرکدام از این قوسها ممکن است به شکل افزوده (شکل3-105) و یا شکسته(شکل3-106) در بنا وجود داشته باشند . در این نوع پاتاق، بیشتر طرحهای گردان همراه با تزئینات مختلف، طرحهای موسوم به شعاعی و یا طاووسی که از تکرار یک واگیره بوجود میآیند، استفاده شده و بر این اساس دارای تقسیم بندیهای متفاوتی میباشند. از این نوع کتیبه در ارسی هایی با تعداد لنگههای مختلف استفاده شده است.

(شکل3-100): قوس معمولی و اجزای آن،(رئیس زاده و مفید، 1389،ص. 4)

(شکل3-101): قوس با دور دایره،(همان،ص 5) (شکل3-102): قوس با دور بیضی، (همان،ص. 6)

(شکل3-103): قوس تیزه دار، (همان،ص. 9) (شکل3-104): قوس کلیل، (همان،ص. 21)

(شکل3-105): قوس افزوده، (همان،ص. 11) (شکل3-106): قوس شکسته، ( همان،ص. 9)

الف) کتیبه های قوس دار با دور دایره: در ارسیها، این نوع از کتیبه ها به شکل نیم دایره (دور تمام) دیده میشوند. گاهی در برخی از ارسی ها ساقه قوس کتیبه کوتاه بوده (شکل3-107) و گاهی نیز بلند می باشد که در این صورت در برخی ارسیها در قسمت پایین کتیبه، تزئیناتی اضافه میگردد(شکل3-108).

(شکل3-107): کتیبه قوس دار با دور دایره،
ارسی سه لنگه، کاخ گلستان، نگارنده

(شکل3-108): کتیبه قوس دار با ساقه بلند، ارسی سه سه لنگه، شاه نشین باغ فین، کاشان، نگارنده

کتیبههای قوسدار با دور دایره، در دو حالت مشاهده میشوند:
در دیوارهایی که بیشترین پهنای آن توسط پنجرههای ارسی اشغال میشود و اغلب سه دهانه ارسی با ابعاد مساوی و شکل یکسان درآنها تعبیه شده است(شکل3-109)؛ و دیوارهایی که دهانههای موجود در آنها جهت قرارگیری ارسی، نامساوی بوده و دارای کتیبه هایی نابرابر میباشند(شکل3-110).

(شکل3-109): سه ارسی با سه لنگه برابر،
خانه کاظمی، تهران، نگارنده

(شکل3-110): ارسی با دهانه های نابرابر
تالار شاه نشین، موزۀ قاجار، تبریز
نگارنده

ب)کتیبه های با قوسِ دور بیضی یا گهواره ای: این نوع از کتیبه را نیز میتوان در انواع ارسی با تعداد لنگههای سه و پنج و هفت مشاهده نمود. اغلب ارسی های با این نوع پاتاق، در دیوارهای با یک درگاه قرار میگیرند. از نمونههای زیبای این نوع کتیبه می توان به کتیبه ارسی هفت لنگه خانه رسولیها در یزد، ارسی سه لنگه در تالار شاه نشین کاخ موزه باغچه جوق در ماکو اشاره نمود (شکل3-111).

(شکل3-111): ارسی هفت لنگه با کتیبه گهواره ای، خانه رسولیها، یزد، نگارنده

ج)کتیبه های قوسی تیزه دار (جناغی): کتیبههایی هستند که رأس آنها تیز میباشد. ابعاد این نوع کتیبه نیز متفاوت بوده و بستگی به کاربرد ارسی در محل و تعداد لنگههای آن دارد. چنانچه جهت نورگیری بیشتر فضای داخل، ساقه کتیبه را بلند میگیرند(قوس افزوده)، مانند کتیبه آرامگاه شاهچراغ در شیراز و یا جهت نورگیری معمولی این ساقه کوتاهتر است، مانند مسجد- مدرسه صالحیه قزوین (شکل3-112).

(شکل3-112): نورگیر ارسیِ مسجد-مدرسه صالحیه، قزوین، برگرفته از سایت:negahmedia
(نگاه مدیا)

در اغلب این کتیبهها از انواع طرحهای هندسی به شیوه گره چینی، یا تقسیم بندیهای ساده ولی منظم استفاده شده و هم چنین در معدودی از آنها می توان طرحهای زیبا با شیوهها و تزئینات دیگر را مشاهده کرد. مانند کتیبه ارسی سه لنگه خانه امام جمعه در تهران که آینه کاریهای آن، جلوه خاصی به فضا می بخشد (شکل3-113). از دیگر نمونههای ارزشمند ارسی با این نوع کتیبه، می توان ارسی تخت مرمر کاخ گلستان در تهران را نام برد که با تزئیناتی بی نظیر یکی از شاهکارهای موجود در این مجموعه میباشد. این نوع پاتاق اغلب بر روی ارسیهای یک تا پنج لنگه دیده میشود.

(شکل3-113): ارسی سه لنگه با کتیبۀ آینه کاری، خانه امام جمعه، تهران، نگارنده

چ)کتیبه های با قوس کلیل:
تعداد معدودی از این نوع کتیبه، در ارسیها دیده شده که از نمونههای آن میتوان به کتیبه ارسی سه لنگه خانه لاریها (3-114) و ارسی پنج لنگه خانه ملک التجار در یزد و کتیبه ارسی پنج لنگه مسجد- مدرسه صالحیه در قزوین(شکل3-115) اشاره نمود، که همانند شکل قوس درگاه، دارای طاسه28یا طاقچه میباشند.

(شکل3-114): پاتاق ارسی سه لنگه با قوس کلیل، خانه لاریها، یزد، نگارنده

(شکل3-115): پاتاق با قوس کلیل، ارسی پنج لنگه در طبقه فوقانی مسجد-مدرسه صالحیه، قزوین، نگارنده

3-4-بررسی تزئینات(طرح و نقش) در ارسیهای دوره قاجار
معماری هر اقلیمی نمایانگر نیازهای ساکنان آن منطقه بوده و در دو محدوده طبیعی و فرهنگی، نحوه نگرش انسان به طبیعت پیرامون خویش و چگونگی ارتباط با آن، هم چنین شیوه زندگی وی در رعایت اصول اخلاقی و ارزشهای فرهنگی خاص آن منطقه را نشان داده و آنها را ترویج میدهد. در واقع میتوان گفت، هنر معماری بسیار فراتر از یک ساختار مادی بوده که در هر دوره بر اساس تحولات اجتماعی و سیاسی، ویژگیهای خاصی دارد که منظره فرهنگی جامعه، در آن بازه از زمان را نشان میدهد.
تناسب و تعادل، از ویژگیهای مهم ساختار معماری بوده و در این میان، هم نشینی این دو عامل با عناصر تزئینی، عامل اصلی، جهت برآوردن هماهنگی و در نهایت زیبایی بنا، در هر دوره محسوب میشود. ویژگی خاصی که نتیجه تجسم ذهن خلاق هنرمند و هم چنین، توانایی در قوه دیدن و درک درست از دنیای پیرامون و توازن در بکارگیری درست اجزا در کنار یکدیگر و بیان آن در قالب زیبا و چشم نواز معماری است.
باید اذعان داشت که هنرهای مرتبط یا همان تزئینات وابسته به معماری، نقش بسیار مهمی در هویت بخشی فرهنگ هر سرزمین داشته و لذا این بحث، موضوع پراهمیتی میباشد. زیرا شناخت و درک ظهور و بروز هرگونه تزئین هنری، اعم از استفاده از نمادهای گوناگون، توجه به مفاهیم و مضامین و حتی رنگهای مورد استفاده، به شناخت عمیق این نوع زمینه های فرهنگی، ریشههای وجودی آنها و نحوه بروز و گستره نمودشان وابسته است. چرا که هر نگاره و نقش، در بطن خویش معنایی در بر داشته و بیانگر آرزوهای انسان و برگرفته از نیازهای زندگی وی میباشد. هماهنگی تزئینات با معماری بنا، نه تنها از نظر فرم و رنگ بلکه از نظر محتوایی نیز با دیدگاه معنوی هنرمند و جامعه، رابطه تنگاتنگی را نشان میدهد.
هنر ایران در دوره قاجار نیز از این امر مستثنی نبوده و وابستگی تام به ادراک مفهوم زیبایی در فرهنگ حاکم در سطح اجتماع داشته و هنرمند تحت تأثیر فرهنگ حاکم و بواسطه گسترش روابط با اروپا و وجود آثار هنری فراوان آنان، خالق هنری تلفیقی بوده که بخشی از زیبایی آن، در ادامه روند سنتهای گذشته و در نتیجه تکرار نقوش سنتی بوده است و بخشی نیز بواسطه دیدن آثار خارجی و تحت تأثیر زمینههای فرهنگی بیگانه آفریده شده است. علل بیشماری را در این امر میتوان دخیل دانست، از

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه با موضوع کاخ گلستان، استحکام بخشی، نقوش هندسی Next Entries منابع پایان نامه با موضوع کاخ گلستان، دوره قاجار، نقوش هندسی، دوره صفویه