منابع پایان نامه با موضوع معناشناسی، هم معنایی، معناشناسی تاریخی

دانلود پایان نامه ارشد

آن به طور مداوم و مستمر این صفت را داراست، اما فعل، بر تجدّد و حدوث دلالت می کند و مقید به زمان حال، آینده و گذشته است(تفتازی، 1369: 135).
3- معناشناسی نحوی:
نحو یا همان دستور زبان نیز نقش بسیار بسزایی در تبیین معنا و شناخت آن دارد. نحو عبارت است از مطالعه روابط معنایی موجود در جمله. علم نحو علمی است که از حالات اواخر کلمات، بعد از ترکیب آنها و از موضع مفردات، در جمله و ساختن جمله از مفردات، بر اساس مقتضای کلام عربی صحیح، بحث می کند. صرف و نحو ارتباط محکمی با هم دارند. نحو، ترکیب را و صرف، ذات کلمه را بررسی می کند(شرتوتی، 1391، ج4: 10).
4- معناشناسی واژگانی:
اصطلاحی است که به معنای مفردات با ذکر مترادف، متضاد، شمول معنایی می پردازد.
معنای مفردات :
نخستين سطح در معناشناسىِ هر متن، شناخت معناى مفردات و واژگان و شناخت ریشه و تبار و سرگذشت واژگان و مطالعه تغییرات معنا در طول زمان (معناشناسی تاریخی)، می باشد.
ترادف(هم معنایی):
ترادف به این معناست که اگر دو واژه به جای یکدیگر به کار روند نباید در معنای گفتار تغییری حاصل شود، البته در هیچ زبانی، هم معنایی مطلق وجود ندارد(صفوی، 1379: 106).
تضاد(تقابل معنایی):
دو صورت با معناهای مختلف و محدود به دو واژه که مفهومشان در مقابل یکدیگرند. گاهی تقابل معنایی، نفی یک واژه متقابل و اثبات واژه دیگر است، مانند: زنده و مرده و گاهی تقابل معنایی، نفی یک واژه و اثبات دیگری نیست، مانند: سرد و گرم(خائفی، 1379: 64).

شمول معنایی:
این امکان وجود دارد که مفهومی بتواند یک یا چند مفهوم دیگر را شامل شود. در این صورت رابطه شمول معنایی، رابطه یک مفهوم و مفهوم های تحت شمول آن است. برای مثال: مفهوم واژه (گل)، مفهوم واژه های(لاله)، (سنبل) و(میخک) را هم دربرمی گیرد(خوانین زاده، 1389: 45).
معناشناسی در آیات قرآن هم جلوه زیبایی به خود گرفته است و نقش به سزایی را در کشف معانی قرآن ایفا می کند. قرآن کریم سرچشمه تمام سخنان زیبا و دلنشین و والاترین متن ادبی است. فهم معانی عبارات و تک واژگانش در ارتباط مستقیم با درک دلالت عبارات و مفردات زبان عربی است. در قرآن، میان موسیقی حروف، الفاظ، عبارات و معانی آنها بر حسب موضوعات مختلف، هماهنگی وجود دارد. به طوری که اگر کلمه ای را تبدیل به کلمه مرادف آن بنماییم یا حرفی را جایگزین حرفی دیگر و یا حذف کنیم و یا حرکت، وصل، وقف، اوج و حضیض کلمات رعایت نشود، در نظم و هماهنگی و رسانیدن معنا و مفهوم، اختلال ایجاد می شود.(طالقانی،1345،ج3، 3). ارتباط بین الفاظ و مفاهیم والای قرآن به طور کامل حفظ شده است و نظم خاصی در آیات دیده می شود که از جنبه های مختلف آوایی، صرفی و نحوی، لغوی قابل تأمل و بررسی است. از این رو با توجه به اهمیت مسائل مطرح شده و حرف های جدیدی که می توان از طریق این علم از قرآن فهمید و از این اقیانوس عظیم، بهره مند شد و از جهتی دیگر، توجه نکردن برخی از مفسران به آهنگ کلام، ارتباط آنها با معانی و قواعد صرفی و نحوی و لغوی ، ما را بر آن داشت تا با محور قرار دادن تفسیر پرتوی از قرآن، از جهت اینکه از مباحث جدید و نوینی در بحث آهنگ کلمات و موسیقی آیات ، ریشه یابی لغات و معانی واژه ها برخوردار می باشد، پژوهشی کاربردی در زمینه معناشناسی در هر چهار شکل( آوایی، صرفی، نحوی و لغوی) در حد توان ارائه کنیم.
تفسیر پرتوی از قرآن اثر سید محمود علائی طالقانی(1289-1358 ه.ش) یکی از برجسته ترین عالمان نواندیش معاصر به شمار می آید که از ویژگی های برجسته این تفسیر، توجه خاص مفسر به واژه ها، آواها و ساختار صوری الفاظ و ارتباط آنها با معنای آیه و همچنین طرح برداشت های جدید و جسارت در تسلیم نشدن به نظریات غالب و تلاش وی در گشودن افقهای جدید می باشد. وی معتقد بود که تفسیر قرآن باید متکی به تفسیری لغوی- ادبی باشد. توجه به لغت شناسی و معناشناسی و سبک شناسی ادبی قرآن، سنّتی دیرینه است که حد اعلای آن در تفسیر کشّاف، اثر جارالله زمخشری(538 ق) دیده می شود. آیت الله طالقانی نیز از تفسیر کشّاف، به خوبی استفاده کرده و در بسیاری از تأمّلات لغوی، از این میراث بهره گرفته است. ما نیز در این پژوهش با محور قرار دادن تفسیر پرتوی از قرآن، تفاسیر گرانقدر بسیاری از جمله المیزان، نوین، نمونه، التبیان، روح المعانی، فی ضلال القرآن، مجمع البیان، مفاتیح الغیب، کشّاف و … را مورد توجه قرار خواهیم داد و از این تفاسیر ارزشمند، بهره خواهیم برد.
1-2- پیشینه پژوهش
در مورد موضوع معناشناسی سوره نبأ با محوریت پرتوی از قرآن، پژوهشی صورت نگرفته، اما موضوعات مشابه آن به طور کلی در بحث معنا شناسی واژگان قرآن، مطرح شده است.
پایان نامه ها:
1- معناشناسی واژه عفو در قرآن، سید محمود طیب حسینی، راضیه مشک مسجدی، 1391.
2- معناشناسی بصیرت در قرآن، مهدی مطیع، نجمه عاملی، 1391.
3- معناشناسی واژگان مترادف قرآن، سید ابوالفضل سجادی، روح الله کرمی، 1389.
4- معناشناسی علم در قرآن با تأکید بر حوزه های معنایی، هادی صادقی، شعبان نصرتی، 1390.
5- بررسی دلالی و معنایی سوره ابراهیم و یوسف(ع)، مصطفی کمال جو، لیلا قربان پور، 1391.
و موارد دیگر…
مقالات:
– معناشناسی قرآن، محمد رضا پهلوان نژاد، علیرضا سزاوار، 1387
– مفهوم شناسی صبر با تأکید بر شبکه معنایی این واژه در قرآن، حسین یوسفی، زهرا اکبری، 1391.
– معناشناسی واژه اخلاق در قرآن، سهراب مروتی، سارا ساکی، 1390.
– معناشناسی صلوه در قرآن، الهام فردوسی، 1389.
– معناشناسی قرب، زهرا لطفی، 1388.
– و بسیاری مقالات دیگر که در زمینه معناشناسی یک واژه در قرآن و معناشناسی تاریخی و توصیفی واژه ها انجام شده است.
1-3- حدود پژوهش
از آنجا که قرآن اقیانوس وسیعی از حقایق ناب است و در مورد موضوعات مختلف و متنوع، سخن دارد، لذا در زمان محدود و توان اندک نمی توان کل آیات این اقیانوس عظیم را درنوردید. از طرفی سوره نبأ جزء سور مکی می باشد، آیات این سور، کوتاه، فشرده و دارای پیوستگی و بلاغت خاصی می باشد. در واقع سوره های بعد از این سور، تکمیل و تفصیل سوره های کوتاه سابق بر آن می باشند. از این جهت معناشناسی و فهم مقاصد سور مکی، کلیدی برای گشوده شدن درهای حقایق قرآن است. لذا سوره نبأ انتخاب گردید.
1-4- سؤال اصلی پژوهش‏:
استفاده از معناشناسی و اصول حاکم بر آن، چه میزان در دریافت و فهم آیات سوره نبأ مؤثر است؟
1-5- سؤالات فرعی پژوهش:
1- جهت دستیابی به معنای آیات قرآن چه مباحث و فرآیندی در معناشناسی آیات قرآن مطرح است؟
2- در معناشناسی سوره نبا، دیدگاه آیت الله طالقانی در مورد معنای صحیح آیات چیست؟
1-6- فرضیات پژوهش:
1- معناشناسی آوایی، صرفی، نحوی و لغوی در تعیین معنا بسیار مؤثر است و معنای صحیح واژه ها مطابق با بافت و سیاق آیات روشن می شود.
2- انتخاب دقیق واژه ها و تناسب آنها با معانی و هماهنگی جایگاه واژه ها با واژگان قبل و بعد در آیات این سوره یافت می شود.
3- دیدگاه های نوین و همه جانبه آیت الله طالقانی در تفسیر پرتوی از قرآن، مفهوم بسیاری از آیات را برای خوانندگان روشن می سازد.
1-7- اهداف پژوهش
قرآن کتابی است جاودانه برای هدایت تمامی انسانها و دارای والاترین متن ادبی است که دارای پیامی قصد شده از جانب خداوند متعال است. هدف از پژوهش حاضر، معناشناسی سوره نبأ با محوریت پرتوی از قرآن است تا با معناشناسی آیات و بررسی دیدگاه آیت الله طالقانی در بحث آهنگ کلمات و معانی و همچنین استناد به فرهنگ های لغت، به پیام مورد نظر و ظرافت های معنایی در آیات سوره نبأ دست یابیم.
1-8- روش شناسي پژوهش
این پژوهش با روش کتابخانه ای انجام پذیرفته و اطلاعات لازم برای پژوهش، با فیش برداری از کتابهای زبان شناسی و معناشناسی و فرهنگ های لغت و تفسیر پرتوی از قرآن و بسیاری تفاسیر دیگر صورت گرفته است. روش پژوهش، توصیفی و تحلیلی است که با تحلیل آیات سوره مبارکه نبأ و تحلیل دیدگاه آیت الله طالقانی و مفسران دیگر، تأثیر معناشناسی در روند کشف معنا و مفهوم اصلی آیات ارائه شده است.

فصل دوم

معناشناسی

2-1- پیدایش زبان
بشر از دیر باز به صورت اجتماعی می زیسته و یکی از مهمترین نیازهای آدمی در زندگی اجتماعی برقراری ارتباط با هم نوعان و ایجاد تفهیم وتفاهم بوده و برای برقراری ارتباط در جوامع خود از وسایل و ابزارهای مختلفی سود می جسته که در این میان، زبان مهمترین ابزار و وسیله به شمار می آید(باقری، 1380، 11)
ویل دورانت پیدایش «زبان» را نخستین پیشرفت بزرگ تاریخ می‌داند که انسان با استفاده از آن و عوامل دیگری از قبیل کشف آتش و کشاورزی، توانسته گام به گام از عصر جهل و ترس و توحش عبور نماید. (دورانت، 1383، 283) با وجود فرضیه‌های متفاوتی که درباره پیدایش زبان ارائه شده است، ما هنوز نمی‌دانیم که اساساً زبان چگونه تکوین یافته است. تأملات جالبی در زمینه منشأهای زبان گفتاری، صورت پذیرفته، اما این موارد تا به امروز، صرفاً در حد «فرضیات» و نه «حقایق» عرض اندام می‌کنند(یول، 1385: 1). به نظر می‌رسد که در اکثر ادیان، یک منشأ الهی از زبان در اختیار انسان قرار داده شده است. از این رو برخی اصل زبان را منشأ الهی و الهامی دانسته و بر این باورند که خداوند پس از خلق آدم، سخن گفتن را نیز به او آموخت. از این رو زبان، همچون موهبتی الهی نصیب آدمی شده است(علی نیا، 1379، 54). دیدگاه کاملاً متفاوتی در میان حکمای قدیم سرزمین های اسلامی نیز وجود دارد که اساساً پیدایش زبان انسان را تحت تأثیر صداهای طبیعی می‌دانند، به عنوان نمونه ابن جنی معتقد است که صداهایی از قبیل خش خش برگها، شر شر آب، صدای باد و رعد و برق و گردباد، نخستین جرقه هایی بودند که در ذهن انسان زده شدند و انسان با تقلید از آنها توانست اولین واژه ها را تولید کند(ابن جنّي، 1406 ق، ج1: 40). بر اساس این نظریه در حقیقت واژه‌های نخستین می‌توانند تقلیدی از صداهای طبیعی باشند که مردان و زنان بدوی از اطراف محیط زندگی خود شنیده‌اند. نامگذاری برخی اشیاء و پدیده‌ها می‌توانسته ناشی از صداهای مسموع از آنها باشد .
از طرفی گروهی دیگر مانند ارسطو، زبان را زاده توافق و قراردادی می دانست که در زمانی خاص بر اساس توافق چند یا چندین نفر به وجود آمده است.(باقری، 1380: 20)
در یونان باستان، طبیعیون همچون افلاطون که به طبیعی بودن زبان معتقد بودند، بر خلاف قراردادیان همچون ارسطو، عقیده داشتند که زبان ماهیتی طبیعی دارد و از همین رو منشأ و نیز معنی واژه‌ها را می‌توان در صورت آنها جستجو کرد. در اصل واژگان زبان بر پایه رابطه طبیعی میان صورت آوایی و معنی واژه‌ها استوار شده است (مشکوه ‌الدینی، 1373 : 14).
اگر چه این مطلب واقعیت دارد که تعدادی از واژه‌ها در هر زبانی نام‌آوایی یا آنکه بازتاب صدای طبیعی (پژواکی) هستند، ولی درک این مطلب مشکل است که چگونه اکثر اشیاء بی‌صدا و همچنین مفاهیم انتزاعی در دنیا را با زبانی که فقط مبتنی بر انعکاس صداهای زبانی باشد، می‌توان نشان داد (یول، 1385، 1). بررسی واژگان زبان‌های گوناگون نشان می‌دهد که نام‌آواها تنها بخش بسیار محدودی از واژگان را تشکیل می‌دهد و بخش عظیم واژگان بر پایه قرارداد یا توافق‌های اجتماعی استوار است. (مشکوه‌الدینی، 1373، 14)
2-2- تعریف زبان
زبان نظامی از رمزهای آوایی است و ارزش هر رمزی به قراردادی است كه در میان افرادی كه با آن سر و كار دارند استوار است. زبان ابزار ارتباط (ارتباط غیر مستقیم میان دستگاه عصبی گوینده و شنونده) و انتقال اندیشه بین گوینده و شنونده است.( فهمی حجازی، 1379: 19-16) ابن جنّی در تعریف زبان می گوید: زبان عبارت از صوت ها و آواهایی است که هر قومی هدف ها و غرض های خود را به وسیله آن بیان می کند.(ابن جنّی، 1406ق، ج1: 33)در واقع می توان گفت زبان مجموعه ای از قراردادهاست که انتقال مفاهیم را در یک عمل رمز گذاری و رمزگشایی به کمک مجموعه ای از نشانه ها و نمادها امکان پذیر می کند. رمزگذاری

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه با موضوع معناشناسی، زبان شناسی، اعجاز قرآن Next Entries منابع پایان نامه با موضوع معناشناسی، زبان شناسی، نشانه شناسی