منابع پایان نامه با موضوع معناشناسی، زبان شناسی، نشانه شناسی

دانلود پایان نامه ارشد

با سخن گفتن و نوشتن مربوط به بُعد تولید زبان و رمز گشایی با گوش دادن و خواندن هم مربوط به بُعد درک زبان می باشد.(وزیرنیا، 1379: 36)
2-3- زبان شناسی (Linguistics) و نشانه شناسی(Semiotics)
زبان، در چهارچوب دانشی قابل بررسی است که به مطالعه نشانه ها در حیات اجتماعی بشر می پردازد که نشانه شناسی( Semiotics) نام دارد.(سوسور، 1380، 21)
زبان، نظامی قراردادی از نشانه‌ها است. نظامهای نشانه‌شناختی ممکن است مجموعه‌ای از رنگها، علایم آوایی، نشانه‎هاي نوشتاری و …. باشند. نظامهای مختلف نشانه‌ای در زندگی وجود دارند و به کار گرفته می‌شوند. دانش نشانه‌شناسی (Semiotics) به مطالعه این نظامهای نشانه‌ای می‌پردازد؛ اما اهمیت ویژه و حجم وسیع زبان موجب شده است، دانشی مستقل به مطالعه آن بپردازد. بنابراین در نشانه‌شناسی به نشانه‌های غیر زبانی پرداخته می‌شود و در زبان‌شناسی به طور ويژه به یک گونه خاص از نشانه‌ها ـ نشانه‌های زبانی ـ پرداخته می‌شود. زبان پدیده‌ای ایستا نیست؛ بلکه در بستر جامعه و تاریخ شکل می‌گیرد و پیشرفت می‌کند. زبان مقوله‌ای اجتماعی است و ماهیت تاریخی دارد. زبان در پیوند تنگاتنگ با ابعاد دیگر زندگی اجتماعی، چون فرهنگ، دانش و دین است. زبان یک موجود اندام وار است که دارای ابزار و آلات و ادوات مختلفی است و همانند انسان که دارای دست، پا، چشم، گوش و … است و همه این اعضاء در قالب یک نظام با یکدیگر در تعامل هستند و هدف و کارکردی را ایفا می‌کنند. زبان دارای اعضا و ساختار سازه‌ای، واجی، دستوری، معنایی، ریشه‌ای و … است و تمام این ساختارها، ساختارهای مستقل از هم نیستند، بلکه همانند اعضای بدن انسان هستند که در قالب یک واحد عمل می‌کنند.(معموری، 1386: 162)
به زبان ساده، زبان شناسی علمی است که به مطالعه و بررسی روشمند زبان می‌پردازد. زبان در چهارچوب زبان شناسی، در حوزه های آوا/صوت، ساختمان کلمه(صرف)، ساختمان جمله(نحو) و واژگان بررسی می شود.(فهمی حجازی، 1379: 36)
2-4- معناشناسی(Semantics)
اصطلاح معناشناسی در زبان انگلیسی به (Semantics) مشهور است. در زبان عربی( علم الدلالة) یا (علم المعنی) نام دارد، گرچه در عربی نیز برخی آن را (سمانتیک) نیز می نامند.( مختار، 1386: 11)
واژه سمانتیک Semantics)) از دو بخش (Sema) به معنای (نشانه) و (semanio) به مفهوم (معنی دادن )تشکیل یافته است.
معناشناسی یا علم الدلالة دانشی است که به شرح و تفسیر واژگان و جمله ها می پردازد و از انواع شیوه های دال بر معنا از نوع زبانی گرفته تا غیر زبانی مانند: حرکات، اشاره ها، حالت ها، رنگ ها، صداهای غیر زبانی و هر اشاره ای که به نوعی موجب ارتباط اجتماعی گردد، بهره می جوید(عکاشه، 1432ق: 11). به عبارتی می توان گفت معناشناسی از مهمترین رشته های زبان شناسی است.
دانش معناشناسی به پیدایش معنا و سیر پیشرفت و دگرگونی های آن می پردازد و روابط معنایی بین مفاهیم مختلف را شناسایی و شبکه ای از معانی مرتبط با هم را استخراج می کند(پالمر، 1374، 25) همچنان که معناشناسی را (بررسی معنا) دانشی که به بررسی معنا می پردازد، (شاخه ای از زبان شناسی که به نظریه معنا می پردازد)، ( شاخه ای که به بررسی شرایط لازم در رمز می پردازد تا قادر بر حمل معنا باشد)(احمدمختار،1386،18) و (شاخه ای از زبان شناسی که به مطالعه معنای الگوی زبانی می پردازد)(ساغروانیان، 1369، 425) نیز تعریف کرده اند.
معناشناسي بخشي از دانش زبانشناسي يا شاخه‌اي مستقل از آن است كه از رهگذر آن مي‌توان به تحليل معناي واژه‌ها و جمله‌هاي يك متن پرداخت و جايگاه دقيق كلمه‌ها و تركيب‌هاي آن را با توجه به نظام معنايي كه در آن قرار دارد، به دست آورد. (علی خانی، 1389، 109 ).
نگاه معناشناختي به متن و تحليل معنايي واژگان آن، يكي از راههاي دستيابي به دقايق معنا و پي بردن به مقصود اصلي گوينده است. اين نوع نگاه، به طور خاص در يك متن ديني مانند قرآن ـ كه به باور مسلمانان عيناً سخن خداوند و معجزة الهي است و از سطوح معنايي متعددي برخوردار است ـ به دليل اهميت پيام و نقش آن در تأمين سعادت جاودانة بشر اهميتي مضاعف مي‌يابد. معناشناسی کار کشف سازوکارهای معنا را با مطالعه علمی به عهده دارد، معنایی که در پس لایه های متن ذخیره شده است. هرچه متن پیچیده تر، ادبی تر، چند لایه تر، درصد انتقال معانی بیشتر و حجم زبانی کمتر باشد، کار معناشناسی نیز به همان میزان سخت تر و پرهیجان تر، و به تبع آن، نیاز به قواعد منظم و قانون های منسجم، بیشتر می شود.(مطیع، پاکتچی،نامور مطلق، 1388: 106)
2-4-1- تاریخچه معناشناسی
اصطلاح سمانتیک به معنای بررسی معنا، دارای سابقه نسبتاً ا ندک است. این اصطلاح در اواخر قرن نوزده از فعل یونانی semanio به معنای دلالت کردن ساخته شد. این نکته بدان معنا نیست که پیش از قرن 19 معنا، در کانون توجه دانشمندان نبوده است، بلکه از گذشته بسیار دور زبان شناسان به معنای واژه، علاقه نشان داده اند. فیلسوفان یونانی در گذشته دور، در پژوهش ها و بررسی های خود به موضوعاتی پرداخته اند که از مسائل اصلی معناشناسی به حساب می آیند، لذا باید گفت که پژوهش های معناشناختی به اندازه ی اندیشه آدمی پیشینه داشته و با پیشرفت و تکامل بشر همگام می باشد(مختار ، 1386، 35) وجود انواع فراوان واژه نامه ها در غرب و سایر نقاط دنیا این واقعیت را تأیید می کند.
می توان گفت، از دیر باز، فیلسوفان، زبان شناسان و منطقیون به بررسی و مطالعه (معنا) پرداخته اند و معناشناسی را به شاخه های گوناگونی تقسیم کرده اند. معناشناسی فلسفی، معناشناسی منطقی و معناشناسی زبانی سه گونه عمده این دانش بودند، با پیشینه تاریخی، تعریف و زمینه ی علمی متمایز. به گونه ای که معناشناسی فلسفی به سده ی 4 ق.م و دیدگاه های افلاطون باز می گردد و بخشی از مطالعه فلسفی زبان است. معناشناسی منطقی با سابقه ای نسبتا جدید، بخشی از منطق ریاضی را تشکیل می دهد و سر انجام، معناشناسی زبانی، با دانش زبان شناسی پیوند دارد و پیشینه ی آن به سده ی 19م. باز می گردد(صفوی، 1379: 28). ولی از ظهور معناشناسی به عنوان یک علم کمتر از نیم قرن نمی گذرد. اولین بار واژه (معناشناسی) توسط( ام.برال) در سال 1893م با اقتباس از زبان یونانی وضع شد(لاینز، 1383، 11) و زمان زیادی طول کشید تا این اصطلاح رسمیت یافت.(پالمر، 1374، 14)
مسأله معنا از دوران باستان تا امروز مورد توجه متفکران بوده است. اگر به تاریخ تفکر و فلسفه مراجعه کنیم، می بینیم که اندیشمندان، مستقیم یا غیر مستقیم به (مسئله معنا) پرداخته اند.
2-4-2- معناشناسی در میان مسلمانان
هرچند دانش معناشناسي با مؤلفه‌هاي امروزين آن دانشي نوظهور است، بسياري از مباحث پايه‌اي آن در ميان مسلمانان تاريخي طولاني دارد. به عنوان مثال ثبت معانی غریب در قرآن که كهنترين تلاش در غريب القرآن از ابنعباس است كه در پاسخ به پرسشهاي نافع بن ازرق (65 ق) در بارة معناي واژه‌هاي ديرياب قرآن است كه بعدها به ترتيب سوره‌هاي قرآن تنظيم شده است، هر چند که شناخت معنای واژگان قرآن، از زمان پیامبر و پس از ایشان از حضرت علی (ع) وجود داشته است و همواره از طرف مسلمانان عرب از این دو بزرگوار در باب فهم معانی آیات قرآن پرسش هایی می شده است.( همایی، 1383: 19). همچنین سخن در باب مجاز قرآن، نگارش کتاب در باب وجوه و نظایردر قرآن که كهنترين اثري كه در اين زمينه به دست ما رسيده ، نوشتهاي از مقاتلبن سليمان بلخي (150 ق) با نام الوجوه و النظائر في القرآن الكريم است كه در آن، الفاظ مشترك و واجد معاني متعدد، همچون نور، هدايت، مودت و… استخراج شده است(نویا، 1373، 89) و پیدایش فرهنگ های موضوعی و فرهنگ واژگان از مباحث معناشناسی و از نخستین آثار مسلمانان به شمار می آید.( مختار ، 1386، 27).
سابقه پژوهش در باب ارتباط آواها با معانی اولین بار به نیمه دوم قرن دوم هجری در نوشته های ایرانیان مسلمان بر می گردد . علت توجه به آواها و «مخارج حروف» که در هزار سال قبل، بوعلی سینا آن را نام کتاب خود قرار داد، بررسی خصوصیت مربوط به تلفظ یا تجوید کلام قرآن بوده است. مسلمانان خاصه ایرانیان مسلمان، دانش (مخارج الحروف) را ابداع کردند که تا سه قرن و نیم بحث آن ادامه یافت(اختیار، 1348: 115) همچنین تلاش های زیادی در باب وضع قواعد صورت گرفت که در این میان نام (ابی الاسود الدئلی) و بعد نام(خلیل بن احمد فراهیدی) می درخشد. خلیل خدمات زیاده در زمینه صرفی و نحوی ارائه داد و کتاب (العین) اولین فرهنگی است که شامل مفردات عربی می شود(السّعران، بی تا: 324) بعد از خلیل، شاگرد او سیبویه تلاش کرد آنچه را استادش در زمینه آواشناسی شروع کرده بود، تکمیل کند. او چندین باب از کتابش موسوم به «الکتاب» را به مباحث آوایی اختصاص داده است.(حاجی زاده، 1388: 43) ماحصل مطالعات آواشناختی خلیل و سیبویه و دیگر لغویان در قرن چهارم هجری به دست ابن جنّی به بار نشست. ابن جنّی(391ق ) که لغت شناس و نحوی و ادیب بود در شناخت معنای اصلی لغت توجه کافی مبذول دلشت. (سعیدی روشن، 1387: 78) وی در کتاب خصائص خود قریب به هشتاد صفحه از نوشته های خود را به الفاظ تخصیص داده است. او به رابطه لفظ و معنا و اینکه شکل و خصوصیت صوتی کلمات بی ارتباط با معنای آن نیست، اشاره می کند. قرن دهم هجری بررسی لفظ و معنا بسیار کند پیش می رفت، ولی از آن به بعد بدین ارتباط توجه بیشتری شد(اختیار، 1348، 116).
عالمان مسلمان که انگیزه اصلی تحقیقات معناشناختی خود را به دست آوردن معنی کلمات و آیات قرآن و کشف مراد الهی می دیده اند، علوم گوناگون زبان شناختی، تفسیر، علوم قرآن و اصول فقه را به همین منظور پایه ریزی نمودند. در پایان قرن دهم و آغاز قرن یازدهم میلادی ابن سینا که در فلسفه تحت تأثیر ارسطو قرار می گیرد، در کتاب(مخارج الحروف) خود به توصیف و طبقه بندی آواها و سبب تولید آواها پرداخت. (صفوی،1386: 121)
در نهایت می توان گفت :اطلاعاتی که از سوی مسلمانان به زبان شناسی انتقال یافت، محدود به آواشناسی یا ساخت واژه نمی شد، آنان از طریق فقه اللغة العربی به معناشناسی و به ویژه طبقه بندی گونه های زبانی نیز دست یافتند و از همه مهمتر، با روش ریشه شناسی واژه ها آشنا شدند.(صفوی، 1386: 121)
رویکرد مسلمانان در زمینه معناشناسی متنوع است و جنبه های بسیاری از پژوهش های معناشناسی را در بر می گیرد که به طور کلی مشهورترین رویکردها عبارت است از:
2-4-2-1- رویکرد زبان شناسانه
این رویکرد به صورت های زیر نمود پیدا کرده است:
الف) تلاش ابن فارس در کتاب فرهنگ (المقاییس) در ارتباط معانی جزئی ریشه کلمه به معنای فراگیری که همه را به هم پیوند می دهد.
ب) تلاش زمخشری در فرهنگ( اساس البلاغه) در جداسازی معنای حقیقی و معنای مجازی از همدیگر.
ج) تلاش ابن جنّی در ارتباط با تغییر های ممکن یک ریشه با معنایی واحد. برای مثال وی معتقد است( ک ل م) به هر شکلی که دچار تغییر شود، معنای آن برقدرت دلالت می کند.(ابن جنّی، 1406ق، ج1، 13)
2-4-2-2- رویکرد اصولیان، متکلمان و فیلسوفان
این رویکرد به صورت های زیر نمود پیدا کرده است:
الف) اصولیان باب های مربوط به دلالت را در کتابهایشان گشودند که به موضوع ها و موارد زیر می پردازد: دلالت لفظ، دلالت منطوق، دلالت مفهوم، تقسیم لفظ به حسب پیدایی و پنهانی، ترادف، اشتراک، عموم و خصوص، تخصیص و تقیید و بسیاری پژوهش های دیگر از علمای اصول.(مختار ، 1386، 28)
ب) پژوهش ها و اشاره های فراوان در مورد معنا که می توان نمونه های آن را در آثار و نوشته های فارابی، ابن سینا، ابن رشد، ابن حزم، غزالی، قاضی عبدالجبارو …یافت.(ایزوتسو، 1378، 83)
2-4-2-3- علمای بلاغت
علمای بلاغت نیز در بررسی حقیقت و مجاز، سبک هایی چون امر، نهی و استفهام بدین موضوع توجه کرده که آثار آن در نظریه نظم جرجانی و دیگران متجلی شده است(مختار ، 1386، 28)
2-5- انواع رویکرد ها و نظریه های معناشناسی
معناشناسی در روند شکل گیری خود، دیدگاه ها و نظریه های زیادی را ارائه کرده است. در طول

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه با موضوع معناشناسی، هم معنایی، معناشناسی تاریخی Next Entries منابع پایان نامه با موضوع معناشناسی، حوزه معنایی، معناشناسی تاریخی