منابع پایان نامه با موضوع فرهنگ نامه

دانلود پایان نامه ارشد

اسلام تشخيص داد و پس از مرگ معاويه و جانشيني يزيد، با وي بيعت نكرد و سرانجام در زميني كه بعداً به نام حائر و كربلا و غاضريه معروف شد، پس از زد و خورد با لشكر يزيد، حسين و حدود هفتاد و دو تن از يارانش در روز جمعه دهم محرم سال 61 هجرت شهيد شد و در ادبيات شيعي وي را به لقب شهيد و سيدالشهدا و خامس آل عبا و سيد شباب اهل الجنّه خوانده‌اند. (همان. به تلخيص از لغت نامه).
زهر خورده: كنايه از حسن بن علي بن ابيطالب است كه ابو محمد كنيه مي‌كرد، مادرش فاطمه دختر رسول خدا بود. دو روز بعد از وفات پدرش هفت روز مانده از رمضان سال چهل هجري مردم دست بيعت بدو دادند، سپس در ماه ربيع الاول سال چهل و يك هجري با معاويه صلح كرد و مدت خلافت او تا روزي بود كه با معاويه صلح كرد شش ماه و سه روز بود و او نخستين خليفه‌اي است كه خود را خلع كرده و حكومت به دست ديگري سپرد چنانكه مذكور است در ماه ربيع الاول سال چهل و نه هجري به سن چهل و شش سالگي در مدينه مسموم و شهيد شد و در كنار گور مادرش فاطمه عليها سلام در قبرستان بقيع مدفون گرديد (همان).
غنچه سيراب: گل سرخ
اين بيت نيز تلميح و اشاره‌اي به سرگذشت دو تن از امامان ما شيعيان دارد.
در اين بيت موازنه رعايت شده است.
معني بيت: به امام حسين آن شهيد تشنه لب كه گلهاي سرخ بر زيبايي او حسد مي‌برند و به امام حسن(ع) آن شهيد شده به وسيلة زهر كه نور چشمان زهرا عليهاسلام بود سوگند.

51)به صدق لهجة بوذر به بوي آه او يس به سوز سينة سلمان به درد بودردا
بوذر: ابوذر: جندب بن جناده بن سفيان بن عبيد، يكي از بزرگان صحابه و از مؤمنان قديم (ف 32 ه‍.ق،/ 652م) گويند وي پس از چهار كس ايمان آورد. در راستي به او مثل زنند و وي نخستين كسي است كه رسول(ص) را به شيوة اسلام تحيت گفت… (معين، ذيل غفاري). نيز تعليقات ديوان، ص 473.
بوي آه اويس: اويس بن عامر بن جزء بن مالك قرني از طايفة بني مراد يكي از پارسايان و از تابعان است. اصل وي از يمن است، او زندگاني حضرت رسول را ادراك نكرد و به درك صحبت آن حضرت موفق نگرديد و بر عمر بن خطاب وارد شد و در جنگ صفين با حضرت علي بن ابيطالب بود و بيشتر برآنند كه وي در همين واقعه كشته شد به سال 37 هجري برابر 657 ميلادي/ و ايضاً رك به: كشف المحجوب الهجويري به تصحيح ژوكوفسكي، ص 1001) و در سفينه البحار آمده كه حضرت رسول(ع) فرمودند:
“تفوح روائح الجنّه من قبل قرن واشوقاه! اليك يا اويس القرني الا و من لقيه فليقرء مني السلام”
ترجمه: بويهاي خوش بهشتي از جانب قرن مي‌وزد، وه! چه مشتاقم به تو اي اويس قرني! هان! هر كس كه او را ببيند او را از من سلام گويد. (تعليقات ديوان مجير، ص 474).نيز قصيدة 9، بيت 30
سوز سينه: سوزش دل و كنايه از محبت و شوق، اضطراب و آشفتگي دل (فرهنگنامه شعري، شاهد خود بيت)
سلمان: اشاره به سلمان فارسي است كه از ياران مشهور پيامبر (ص) بوده است. اصل وي به قولي از جي اصفهان و به قولي از رامهرمز بود. سلمان از اديان و مذهب آگاهي فراوان داشت و مردي پرهيزگار و زيرك بود. در غزوه‌ي خندق بنا به مشهور، وي بود كه مسلمانان را به حفر خندق راهنمايي كرد، و در همين ميانه بود كه حديث “سلمان منا اهل البيت” نشأت يافت. صوفيان او را از پيشگامان طريقه مي دانند.(17)
درد بودردا: عويمر بن‌عامر از كبار صحابه و فقها و برادر خوانده سلمان بود … و درد بودردا ظاهراً به مناسبت مشابهت جزئي از كنيه‌ي او شهرت يافته است و وفات او را از سال 31 تا 39 نوشته اند، در بعضي از شهرهاي ايران آشي به عنوان نذر براي بهبود بيماران بپزند و به خانه‌ها پخش كنند كه به آش بودردا مشهور است و حضرت رسول او را حكيم امت خود خواند و از گردآورندگان قرآن بود و عمر او را قاضي دمشق كرد… شيخ عطار در مناقب او گويد:
از اين مشتي رياست جوي رعنا هيچ نگشايد مسلماني ز سلمان جوي و درد دين ز بودردا
( ديوان عطار، تفضلي، ص 726، به نقل از همان)
بين بوذر، سلمان، اويس و بودردا مراعات‌النظير وجود دارد و نيز بيت تلميح و اشاره‌اي به سرگذشت آنان دارد. بين مسلمان و سلمان جناس زايد و بين درد و بودردا صنعت اشتقاق يا اقتضاب وجود دارد.
معني بيت: به راستي گفتار ابوذر غفاري صحابه پيامبر،به بوي خوش انفاس رحماني و بهشتي اويس، به محبّت و شوق و آشفتگي دل سلمان و به درد ديني حكيم بودردا صحابه پيغمبر قسم مي‌خورم.

52)به مفتيان شريعت به مبدعان سخن به سالكان طريقت به رهروان صفا
مفتيان شريعت: عموماً به فقهاء دين اسلام، خصوصاً به ائمة چهارگانة اهل سنت گفته مي‌شود:
1-ابوحنيفه نعمان بن ثابت موسّس مذهب حنفي (متولّد 80 هجرت، متوفي 15 هجرت).
2-ابوعبدالله مالك بن انس مؤسس مذهب مالكي (متولّد 101 هجرت، متوفي 182).
3-ابوعبدالله محمدبن ادريس شافعي مؤسس مذهب شافعي (متولّد 150 هجرت، متوفي 203 هجرت).
4-ابو عبدالله احمد بن محمد بن حنبل مؤسس مذهب حنبلي (متولّد 164 هجرت، متوفي 241 هجرت) (تعليقات ديوان مجير).
مبدعان سخن: كنايه از شاعران و سخن سرايان.
رهروان صفا: سالكان كوي صفا، كنايه از صوفيه.
در بيت موازنه رعايت شده است./ بين طريقت و شريعت و نيز سالكان و رهروان تناسب وجود دارد.
معني بيت: به فقهاء دين اسلام ( و يا ائمة چهارگانه اهل سنّت) و شاعران و سخنوران سوگند و به رهروان طريقت عرفان و سالكان و صوفيان سوگند.

53)به خضر و علم لدنّي و مجمع البحرين به طور و انّي اناالله ز حد طور ندا
خضر: بيت 17، و نيز براي توضيح بيشتر تعليقات ديوان مجير، صص 478-477 .
علم لدنّي: علم لدنّي علمي است كه بنده از خدا آموزد بدون واسطة بشر يا ملك و اين اصطلاح مأخوذ از قرآن است كه فرمودند:” فوجد عبداً من عبادنا آتيناه رحمه من عندنا و علّمناه من لدنّا علماً” (آية 65، كهف 18).
ترجمه: پس يافتند بنده اي از بندگان ما را، كه ما از جانب خويش او را رحمت داده بوديم و از نزد خودمان به وي دانش آموخته بوديم. (تعليقات ديوان مجير) و نيز براي توضيح بيشتر همان، ص 479.
مجمع‌البحرين: اين اصطلاح عرفاست و عبارت از حضرت قاب قوسين است بعضي گفته اند حضرت جمع وجود است. بعضي گويند مجمع‌البحرين دل است (همان).
“و اذ قال موسي لفتاه لا ابرح حتي ابلغ مجمع البحرين امضي حقباً” (آيه 60، كهف 18).
خلاصه تفسير ابوالفتح رازي در مورد اين آيه تعليقات ديوان مجير.ص 479.
در فرهنگ مجمع‌البحرين آمده كه: منظور از بحرين عبارت است از خضر و موسي است كه موسي بحر علم ظاهر و خضر بحر علم باطن بود(همان. ص.48).
انّي اناالله: قصيدة 11، بيت 9
حد: حايل ميان دو چيز (معين).
بيت تلميح و اشاره‌اي به داستان خضر(ع) و زندگاني و علم لدني او و به ماجراي موسي(ع) و كوه طور (در قرآن) دارد.
معني بيت: به خضر(ع) و علم لدني او و مجمع‌البحرين (احتمالاً ميعادگاه موسي و خضر) سوگند. به كوه طور و به نداي انّي اناالله كه از ميان طور به گوش موسي(ع) رسيد سوگند.

54)به عارفان حقيقت گزين غم پرور كه نيستشان ز غم حق، به خويشتن پروا
غم پرور: غم پرورده: آنكه پيوسته در غم و اندوه باشد، كنايه از دلداده (فرهنگنامه شعري).
معني بيت: به عارفان و خداشناساني كه حق را برگزيده و غم پرورند و از فرط توجه به حق، اعتنايي به خود ندارند سوگند.

55)به اهل صفّه كه چون عود خام سوخته‌اند ز تف مجمرة سينه در مقام رضا
اهل صفّه: اين دسته جماعتي بودند زاهد فقير و غريب از مهاجرين صحابه كه در حدود هفتاد نفر بوده و گاهي كمتر و بيشتر مي‌شده اند و اين جماعت به واسطة نداشتن مسكن و مال و اولاد در صفّة مسجد نبوي منزل داشته‌اند… معاريف اهل صفّه عبارتند از: بلال بن رباح، سلمان فارسي، عمار ياسر، صهيب بن سنان، زيد بن خطاب برادر عمر، مقدادبن الاسود، ابوذر، ابوعبيده عامر جراح( تعليقات ديوان مجير)، نيز كشف المهجوب هجويري، تصحيح ژوكوفسكي، ص 97.
عود: چوب درختي كه در هند رويد و چون بسوزانند بوي خوش از آن برخيزد و بهترين نوع آن، سياه كبود است كه سپيدي در آن نباشد.
عود خام: عود خالص ( فرهنگ نامه شعري)
تا شعاع صبح سوزد هر سحر چون عود خام گوهري كان را بر اين سربسته مجمر بسته اند
(ديوان مجير، ص، 71)
مجمره: آتشدان
بين عود، سوخته و مجمره تناسب وجود دارد.
معني بيت: به صحابه خاص رسول كه همچون عود از گرمي آتشدان سينه در مقام رضا و خرسندي سوخته‌اند سوگند.

56)به رنج خاطر خاصان به خام كاري دهر به صبر كردن و تسليم پختگان بلا.
خام كاري: ناآگاهي، نپختگي، كم تجربگي (فرهنگنامه شعري).
پختگان بلا: آنان كه در بلا پخته و آزموده شده اند و كنايه از خاصان و اولياءالله (همان).
بين صبر و تسليم (كه از مقامات سلوك هستند) تناسب وجود دارد.
معني بيت: به در دل بندگان حق و به كارهاي نسنجيدة ايام و به بردباري و خرسندي آزمودگان دست بلا سوگند.

57)به سقف خانة معمور و چار حد حرم به ركن كعبه و زنجير مسجدالاقصي
خانة معمور؛ بيت معمور: خانة آباد، البيت المعمور در قرآن سورة طور آية 4 آمده، خانه‌اي هست در آسمان چهارم برابر كعبه (فرهنگ لغات و تعبيرات)
چارحد: چهار جهت، چهار طرف (همان).
حرم: حريم، پناهگاه: خانه شخصي و اطراف آن كه از تعرض ديگران در پناه است، جاي محترم و محفوظ از تعرض، گرداگرد خانة كعبه، گرداگرد كعبه و مكه (فرهنگ لغات و تعبيرات).
ركن: ستون، ستوني كه بدان چيزي ديگر تكيه كند (معين).
مسجدالاقصي: لفظ مسجدالاقصي در اولين آية سورة اسراء موجود است و مراد از آن بيت المقدس مي‌باشد كه به اعتبار دوري آن از مكه، اقصي خوانده شده و به اعتبار آنكه بعداً از مساجد بزرگ مسلمانان خواهد بود به عنوان مسجد، موصوف گرديده و اين خود از معجزات و اخبار غيبيّه قرآن مجيد است… (تعليقات ديوان مجير، ص، 482).
زنجير مسجدالاقصي:”در شرح خاقاني و نقل از آن در حاشية”پا” نوشته: در مسجدالاقصي زنجيري بود كه مردم آن را مي گرفتند و قسم ياد مي‌كردند، “پا” در حاشيه اضافه كرده كه: مردي مبلغي از كسي دزديد و براي قسم به پاي آن رفت و آن زر را در عصايي پنهان كرد و هنگام قسم ياد كردن آن عصا را به دست صاحب زر سپرد و گفت سوگند ميخورم كه زر نزد صاحب آن است، از آن به بعد آن زنجير غايب شد”.
به بوي نفس مكن جان كه بهر گردن خاك كسي نبرد زنجير مسجدالاقصا (خاقاني، 70)
(فرهنگ اشارات، صص 1026-1025)
بين خانة معمور و حرم و كعبه و مسجدالاقصي مراعات النظير يا تناسب وجود دارد.
معني بيت: به سقف بيت المعمور و چهار جهت كعبه و به ستون كعبه و زنجير مسجدالاقصي (بيت‌المقدس) قسم!

58)به هيبت نفس صور و هول لا اقسم به حرمت شب معراج و قرب اَو ادني
نفس صور: نفخ صور، ده مرتبه در قرآن آمده: تعليقات ديوان مجير، ص 482 كه به ذكر يك فقره از آنها بسنده مي كنيم:” و نفخ في‌الصور فصعق من في السموات و من في الارض الاّ من شاءالله ثم نفخ فيه اخري فاذا هم قيام ينظرون” (آية 68 الزّمر 39)
ترجمه: و در “صور” بدمند پس هر كه در آسمانها و هر كه در زمين است مرده افتد مگر كسي كه خدا خواهد، سپس بار ديگر در آن دميده شود و به ناگاه ايشان نگران برخيزند (تعليقات ديوان مجير)
هول: ترس
لا اقسم: قسمتي است از آية “لا اقسم بيوم القيامه” (آية 1، سورة قيامت 74).
منظور از هول لا اقسم وحشتي است كه در روز رستاخيز و قيامت بر مردم مستولي مي‌شود (همان).
قرب او ادني: قصيدة 2، بيت 36، آية 9، سورة نجم
در اين بيت نيز تلميح و اشاره به آياتي از قرآن و ماجراي معراج وجود دارد.

59)به هفت سبع و به هفت اختر و به هفت اقليم به هفت هيكل و هفت آسمان و هفت اعضا
هفت سبع: مراد از هفت حصه قرآن مجيد كه آن را هفت منزل گويند به جهت آنكه قاريان سلف در يك هفته ختم قرآن مجيد مقرر نموده‌اند… (غياث، ص 966) دوم آنكه قرآن مشتمل بر هفت موضوع است: وعد، وعيد، وعظ، قصص، امر، نهي، ادعيه.
هفت اختر: قمر، عطارد، زهره، شمس، مريخ، مشتري و زحل. سيارات سبع… (تعليقات ديوان مجير) نيز قصيدة 18، بيت 7.
اين هفت اختران را هفت آسمان نامند (همان). نام هر يك از دو صورت شمالي، ستارگاني كه نام ديگرشان بنات النعش

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه با موضوع عدل و انصاف Next Entries منابع پایان نامه با موضوع آينه، (فرهنگ، مجير،، نشين