منابع پایان نامه با موضوع سلسله مراتب، سلسله مراتبی، تکنیک AHP، روش طوفان مغزی

دانلود پایان نامه ارشد

پرسشنامه مقایسات زوجی معیارها و گزینه‌ها بین اعضای تیم توزیع گردید.
تجزیه و تحلیل و نتیجه‌گیری
نتایج حاصل از پرسشنامه‌های مقایسات زوجی به روش سلسله مراتب تحلیلی در برنامه Expert Choice 11 پیاده گردید و معیار ایمنی و قوانین زیست محیطی به عنوان مهم‌ترین عامل موثر از میان عوامل موثر بر استقرار صنعت بازیافت کشتی و مکان الف به عنوان مناسب‌ترین مکان جهت استقرار صنعت بازیافت کشتی مشخص گردید.
در ادامه هر کدام از روش‌های مورد استفاده بصورت گسترده مورد بررسی قرار می‌گیرند.
3-3-3 روش طوفان مغزی
روش طوفان مغزی47 بيش از شصت سال پيش توسط الکس آزبورن48 به منظور افزايش کميت و کيفيت ايده‌هاي تبليغاتي، طراحي شد و چنان مورد استفاده و استقبال مردم و سازمان‌ها در غرب قرار گرفت که جزئي از زندگي آن‌ها گرديد. طوفان مغزی چندین دهه است که برای آماده سازی ذهن جهت تصمیم‌گیری، تولید ایده و رفع مشکلات و مسائل به کار می رود، از این رو برای سازمان‌ها و کسب و کارها یک معجزه به حساب می‌آید که کارکنان آنها به خصوص افراد خلاق در کنار هم بتوانند از دل مشکلات و مسائل پیرامون سازمان، راه‌حل و ایده‌های چشمگیری بیرون بکشند و بدین طریق به رشد سازمان‌شان کمک کنند (محمد قلیزاده، 1392).
تعريف: اجراي يک تکنيک گردهمايي که از طريق آن، گروهي مي‌کوشند راه‌حلي براي يک مسأله‌ به‌خصوص با انباشتن تمام ايده‌هايي که بلافاصله به وسيله‌ اعضا ارائه مي‌گردد، بيابند (بوگدال و همکاران، 1387).
طوفان فکري بايد در گروه‌هاي کوچک انجام پذيرد. تعداد 12 نفر حد مطلوب براي اعضاء (پيشنهاددهندگان) يک جلسه مي‌باشد. در جلسات، يک نفر به عنوان رهبر گروه و يک نفر به عنوان منشي (دبير) حضور دارند (بوگدال و همکاران، 1387).
مراحل اجرای روش طوفان مغزی
الف. خلاقيت و توليد انديشه
آماده‌سازي اعضاء (از لحاظ قوانين جلسه)
ارائه مسأله يا فعاليت (در صورت لزوم اطلاعات جانبي نيز داده مي‌شود که اعضاء با موضوع، بيشتر درگير شوند)
ارائه پيشنهاد به صورت نوبتي
ثبت تمامي پيشنهادها و انديشه‌ها
ب. قضاوت و ارزشيابي
تعيين معيار جهت امتيازدهي به ايده‌ها
ادغام نظريات مشابه
انتخاب ايده‌هاي برتر با توجه به امتيازات كسب شده
تعيين روش و زمان لازم براي اجراي ايده‌ها
تلفيق ايده‌هاي همزمان، تعيين روش و زمان لازم براي اجرا
تعيين برنامه‌هاي اجرايي ايده‌هاي منتخب (محمد قلیزاده، 1392).

كاربردهای روش طوفان مغزی
کاربردهای روش طوفان مغزی عبارتند از (بوگدال و همکاران، 1387):
به دست آوردن ايده‌هاي بزرگ
اولويت‌بندي مسائل و مشكلات
انتخاب بهترين راه‌حل
ترويج كار تيمي و مديريت مشاركتي
توانمندسازي نيروي انساني و آموزش
افزايش قدرت ابتكار و خلاقيت در نيروي انساني
افزايش انگيزه در كاركنان
مزايای روش طوفان مغزی
استفاده از اصل هم‌افزايي يا سينرژي
استفاده از خلاقيت گروهي به جاي خلاقيت فردي
توليد شمار زيادي پيشنهاد براي حل موضوع جلسه (محمد قلیزاده، 1392).
معايب روش طوفان مغزی
دشوار بودن ايجاد شرايط جهت اظهارنظر آزاد و بي‌واسطه
دشوار بودن پيروي از اصول جلسات
دشواري دستيابي به پيشنهادات متنوع با توجه به تمايل گروه بر حصول توافق
دشواري ارائه پيشنهادات متنوع با توجه به تمايل گروه به ارائه موارد بديهي يا ايده‌آل (محمد قلیزاده، 1392).

3-3-4 فرایند تحلیل سلسله مراتبی یا روش AHP 49
تکنیک فرایند تحلیل سلسله مراتبی یا AHP یکی از انواع تصمیم‌گیری با معیار‌های چندگانه50 است که شاید نماد این نوع تصمیم‌گیری نیز محسوب شود. روش AHP اولین بار توسط فردی عراقی به نام ساعتی51، در دهه 1970 پیشنهاد شد. این روش، مانند آنچه در مغز انجام می‌شود، به تحلیل مسائل می‌پردازد. AHP تصمیم‌گیرندگان را قادر می‌سازد اثرات متقابل و همزمان بسیاری از وضعیت‌های پیچیده و نامعین را تعیین کند. این تکنیک برای حل بسیاری مسائل ساده و پیچیده در زمینه‌های مدیریت، علوم اجتماعی، شهرسازی، مکان‌یابی و مهندسی کاربرد دارد. تکنیک AHP مسائل پیچیده را بر اساس یک رویکرد منطقی مورد بررسی قرار می‌دهد و امکان تحلیل آنها را به شکلی ساده فراهم می‌سازد. از این تکنیک برای پاسخ منطقی و ایده آل به بسیاری از مسائل روزانه می‌توان استفاده کرد. دو کاربرد اساسی تکنیک AHP عبارتند از (مومنی، 1393):
تعیین اولویت و رتبه‌بندی مجموعه‌ای از معیارها و زیر معیارها
تعیین اولویت و انتخاب بهترین گزینه از میان گزینه‌های موجود
در رتبه‌بندی با تکنیک AHP ممکن است همیشه گزینه‌ای در میان نباشد اما همواره کاربرد اول وجود دارد. یعنی خواه هدف انتخاب گزینه بهینه باشد یا خیر در گام نخست باید مجموعه‌ای از عناصر تصمیم (معیارها و زیرمعیارها) رتبه‌بندی شوند. رتبه‌بندی عناصر کاربردهای گوناگونی دارد که موجب شده است تا تکنیک AHP به عنوان مرحله‌ای مقدماتی برای روش‌های دیگر تصمیم‌گیری چند معیاره مانند تاپسیس، ویکور یا پرومته مورد استفاده قرار گیرد.
این فرایند، تصمیم‌گیرندگان را یاری می‌کند تا اولویت‌ها را بر اساس اهداف، دانش و تجربه خود تنظیم نماید؛ به گونه‌ای که احساسات و قضاوت‌های خود را در نظر گیرند. برای حل مسائل تصمیم‌گیری از طریق AHP، باید مسئله به دقت و با همه جزئیات، تبیین و جزئیات آن را به گونه ساختار سلسله مراتبی رسم کرد.

3-3-5 اصول تحلیل سلسله مراتبی
AHP بر اساس سه اصل زیر بنا نهاده شده است (حبیبی و همکاران، 1393):
اصل ترسیم درخت سلسله مراتبی
اصل تدوین و تعیین اولویت‌ها
اصل سازگاری منطقی قضاوت‌ها.
معیارها و زیرمعیارهایی که برای رتبه‌بندی استفاده می‌شوند می‌توانند کمی یا کیفی باشند. یعنی معیارها می‌توانند اساساً بر اساس مقیاس‌های گوناگون و حتی متضاد مورد سنجش قرار گیرند. این همان توانمندی است که در نهاد تکنیک‌های تصمیم‌گیری چندمعیاره وجود دارد. اساس این روش تصمیم‌گیری در مقایسه‌های زوجی نهفته است. تکنیک AHP با طراحی درخت سلسله مراتبی تصمیم آغاز می‌شود. سپس مقایسه‌های زوجی در هر خوشه انجام می‌گیرد. در نهایت با استفاده از تکنیک های میانگین هندسی و نرمال‌سازی خطی، اولویت نهایی مشخص خواهد شد (حبیبی و همکاران، 1393).
اکنون هر یک از سه اصل زیر را شرح می‌دهیم.
اصل ترسیم درخت سلسله مراتبی
بر اساس این اصل، درک یک مسئله در حالت کلی و پیچیده، برای انسان کاری دشوار است و ممکن است ابعاد مختلف و مهم مسئله مورد نظر، فراموش شود. از این رو، تجزیه یک مسئله کلی، به چندین مسئله جزئی‌تر، در شناسایی مسئله بسیار کارساز است. در واقع، تجزیه یک مسئله بزرگتر به مسائل کوچک‌تر، بیانگر روابط موجود بین عناصر کوچک‌تر است؛ به گونه‌ای که با انجام این عمل، روابط و مفاهیم مسئله مورد تصمیم‌گیری و همچنین ارتباط هر عنصر با عناصر دیگر، به دقت درک می‌شود. با این کار، ”درخت سلسله مراتبی تصمیم“ به وجود می‌آید و در درک مسئله، کمک شایانی می‌کند (حبیبی و همکاران، 1393).
تعیین اولویت‌ها
در بسیاری از موارد انسان نمی‌تواند یک مسئله را به طور کلی درک نماید. بنابراین، آن را به مسائل کوچکتر تجزیه می‌کند و با توجه به معیارهای مشخص، بین آنها ”مقایسات زوجی“ انجام داده و برتری یک گزینه بر گزینه دیگر را مشخص می‌کند. سپس این نتایج، وارد مدل‌های مختلف تصمیم‌گیری شده تا درک بهتری از کل مسئله ارائه شود (حبیبی و همکاران، 1393).
سازگاری منطقی قضاوت‌ها
ذهن انسان می‌تواند به گونه‌ای بین اجزا روابط برقرار کند که بین آنها سازگاری منطقی وجود داشته باشد. سازگاری در دو مفهوم به کار می‌رود (حبیبی و همکاران، 1393):
ایده‌ها و اشیاء مشابه با توجه به ارتباطشان، در یک گروه قرار می‌گیرند.
معیار دوم، میزان ارتباط بین ایده‌های مختلف، با توجه به معیار خاص آنهاست.

3-3-6 مدل‌سازی فرایند تحلیل سلسله مراتبی
برای اجرای تکنیک AHP در گام نخست باید مسئله و هدف تصمیم‌گیری به صورت سلسله مراتبی از عناصر تصمیم، نمایش داده شود. این ساختار یک یا چندین خوشه دارد. در طراحی الگوی سلسله مراتبی دو اصل وجود دارد. بر اساس اصل وابستگی، هر عنصر تنها به یک عنصر و آن هم بلا واسطه در یک سطح بالاتر از خود می‌تواند وابسته باشد. این وابستگی به صورت خطی تا بالاترین سطح باید ادامه داشته باشد. همچنین بر اساس اصل انتظارات، هرگاه تغییری در ساختمان سلسله مراتبی رخ دهد فرایند ارزیابی باید از نو انجام گیرد. الگوی نمادین ساختار فرایند سلسله مراتبی در شکل زیر ترسیم شده است (Saaty, 1980).

شکل 3-1 الگوی نمادین ساختار سلسله مراتبی AHP
خوشه نخست: هدف
هدف پژوهش در خوشه نخست نمایش داده می‌شود. خوشه هدف همیشه وجود دارد.
خوشه دو: عناصر تصمیم
معیارهای اصلی تصمیم‌گیری در خوشه دوم یعنی بعد از هدف پژوهش قرار می‌گیرد. در هر مسئله معیارهای اصلی نیز همیشه وجود دارند. این معیارها می‌توانند زیر معیارهایی داشته باشند و زیر معیارها نیز ممکن است از زیرمعیارهای دیگری تشکیل شده باشند. بنابراین هیچ محدودیتی برای خوشه‌های تصمیم گیرد وجود ندارد (Aczel and Saati, 1983; Saaty, 1980).
خوشه‌های پایانی: گزینه‌های تصمیم
گزینه‌های تصمیم در پایین‌ترین سطح نمایش داده می‌شوند. همانگونه که بیان شد همیشه در تکنیک AHP هدف انتخاب بهترین گزینه نیست و گاهی از این تکنیک تنها برای رتبه‌بندی یک مجموعه معیار یا زیرمعیار استفاده می‌شود. بنابراین خوشه هدف همیشه وجود ندارد (Saaty, 1980).

3-3-7 مقایسه زوجی عناصر
تکنیک AHP یک تکنیک رتبه‌بندی است و رتبه‌بندی در این تکنیک بر اساس مقایسه‌های زوجی صورت می‌گیرد. مقایسه زوجی بسیار ساده است و تمامی عناصر هر خوشه باید به صورت دو به دو مقایسه شوند. بنابراین اگر در یک خوشه n عنصر وجود داشته باشد (n(n-1))/2 مقایسه صورت خواهد گرفت (مومنی، 1393).
تعداد مقایسه‌های لازم برای انجام مقایسه‌های زوجی مهم‌ترین محدودیت تکنیک AHP است. چون معمولاً عناصر هر خوشه خود از زیرمعیارهایی تشکیل شده است این تعداد مقایسه‌ها می‌تواند بسیار نامحدود و خسته‌کننده شود. به همین خاطر ساعتی معتقد است حداکثر میزان مجاز در هر خوشه 7 عنصر یا نهایتاً 9 عنصر است (مومنی، 1393 ؛ حبیبی و همکاران، 1393).
ارجحیت نسبی معیار با طیف 9 درجه موسوم به طیف ساعتی انجام می‌گیرد. برای انجام این کار از مقایسه عنصر i ام نسبت به عنصر j ام استفاده می‌شود. در جدول زیر نحوه ارزش‌گذاری معیار‌ها نسبت به هم نشان داده شده است (Saaty, 1980).
جدول 3-1 ارزش‌گذاری معیارها
شرح
تعریف
درجه اهمیت
عنصر i و j اهمیت برابر دارند.
اهمیت یکسان
1
عنصر i نسبت به عنصرj ، نسبتاً برتر باشد.
نسبتاً برتر
3
عنصر i نسبت به عنصرj ، زیاد برتر باشد.
برتری زیاد
5
عنصر i نسبت به عنصرj ، بسیار زیاد برتر باشد.
برتری بسیار زیاد
7
عنصر i نسبت به عنصرj ، فوق‌العاده زیاد برتر باشد.
برتری فوق‌العاده زیاد
9
ارزش‌های بینابین را نشان می‌دهد
ارزش‌های بینابین در قضاوت‌ها
8، 6، 4، 2
هنگامی که عنصر i با j مقایسه می‌شود، یکی از اعداد بالا به آن اختصاص می‌یابد. در مقایسه عنصر j با i ، مقدار معکوس آن عدد اختصاص می‌یابد. xij=1/xij
منبع؛ Saaty, 1980

3-3-8 شرط معکوسی
یکی از اصول تکنیک AHP که شرط معکوسی نامیده می‌شود، در مقایسه زوجی عناصر حاکم است. یعنی اگر ترجیح عنصر i بر عنصر j برابر x باشد، ترجیح عنصر j بر عنصر iبرابر 1/x خواهد بود. همچنین ترجیح یک گزینه نسبت به خودش 1 می‌باشد. از این دو ویژگی در طراحی جدول مقایسه زوجی استفاده خواهد شد (Aczel and Saati, 1983).

3-3-9 الگوریتم AHP
اکنون با مدل AHP ، مسئله را تحلیل کرده و آن را به چند قسمت ساده‌تر تجزیه می‌کنیم. پس از آن که گزینه‌ها و معیارها مشخص شد، بین معیارها

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه با موضوع زیست محیطی، بهداشت شغلی، اتحادیه اروپا، کنوانسیون بازل Next Entries منابع پایان نامه با موضوع ناسازگاری، مقایسات زوجی، قابلیت اعتماد، سلسله مراتبی