منابع پایان نامه با موضوع حقوق مالی، قرآن کریم، شخصیت حقوقی، دولت اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

خانه و کودکان خود تبدیل میسازد، عامل حفظ و بقاي نوع است.110از این حقیقت والا در نقش آفرینی زنان، قرآن کریم پرده برمیدارد«ومن آیاته ان خلق لکم من انفسکم ازواجا لتسکنوا الیها وجعل بینکم مودت ورحمه ان فی لک لایات لقوم لتفکرون»111 ترجمه: از نشانههاي قدرت اوست که برایتان از جنس خودتان همسرانی آفرید تا به ایشان آرامش یابید و میان شما دوستی و مهربانی نهاد. در این پندها نشانههایی براي مردمی که تفکر میکنند. وجود دارد.
بنابراین همانگونه که براي باقی ماندن بذرها و به دست آوردن غذا و دیگر لوازم حیات و همچنین حفظ آن، به مزرعه نیازمند است، بقاء نسل و دوام بشر نیز بدون وجود زنان ممکن نیست.
با توجه به اینکه جامعه درحال گذار میباشد نقش کارکردی زن نیزبا توجه به شرایط زمانی ومکانی متفاوت میباشد برای مثال درخانواده سنتی زن خانه داراست ومرد نان آور اما اکنون زنان بیش ازهرزمان دیگری درگذشته درفراینداقتصادی نقش دارند اگرچه ازنظرحقوقی این تحول اجتماعی باعث ایجاد ساختارخانواده مبتنی بربرابری نشده است اما درعمل زن ومرد به رفاه اقتصادی واجتماعی خانواده کمک میکنند.112
دین اسلام زن رادرخانواده به شبانی تشبیه میکند که آنرا رهبری واداره میکند. الاکلکم راع وکلکم مسوول عن رعیته… والمرأة راعیة فی بیت زوجها – آگاه باشید! همه شما چوپان هستید واز آنچه تحت اداره شماست مسوول هستید …زن چوپانست درخانه شوهرخود، این تشبیه برای تاکید براهمیت جایگاه زن درخانواده است. حدیث نبوی )ص(.
2-4-2- حقوق اختصاصی زن در اسلام
2-4-2-1- حق مهر
از جمله حقوق مالی زن که اسلام مرد را موظف به پرداخت آن نموده مهریه است. در تعریف مهریه گفته شده است: «نوعی هدیه و پیشکش که باید فرد به عنوان ابراز محبت و وفاداري به بهترین وجه آن را به زن تقدیم کند»113 در عصر جاهلیت، زنان به عنوان شیئی بی ارزش قلمداد میشدند و به طور عموم، مهر که حق مسلم زن بود، در اختیار اولیاي آنها قرار میگرفت و یا اگر برادري، خواهر خود را به ازدواج دیگري درمیآورد، او هم در مقابل، خواهر خود را به عنوان مهریه، به ازدواج وي درمیآورد.114 اسلام مهر را ابداع نکرده بلکه مهر ابداع خلقت است و فقط اسلام آن را به حالت فطریش برگرداند.115
قرآن با جمله«و آتوا النساء صدقاتهن نحله…..» ترجمه:مهر زنان را در کمال رضایت و طیب خاطر بپردازید. مهر را با عنوان(صدقه)یاد کرده یعنی چیزي که نشانه راستین بودن علاقه مرد است و نیز مهر به خود زن تعلق دارد و نه به پدر و مادر و همچنین با کلمه(نحله)کاملا تصریح میکند که مهر عنوانی جز هدیه و پیشکش ندارد.احادیث بسیاري از نبی اکرم در دست است که در آنها مجازات سنگینی براي عدم پرداخت مهر زن ذکر شده است از جمله اینکه فرمودند:
هر کس زنی بگیرد و در نظر داشته باشد که مهر او را نپردازد هنگام مرگ چون زناکاران بمیرد.116در واقع مهر جلوه حمایت مادي از زن است.
در فرهنگ اسلامی سابقه تعلق مهریه به عنوان حقی از حقوق مالی زنان طبق حدیثی از امام صادق(ع) به زمان آفرینش انسان بر میگردد«هنگامی که حضرت آدم(ع) میخواست حوا را خواستگاري کند به خداوند فرمود: تا به چه مهریهاي رضا دهی، خداوند فرمود: به اینکه دستورات دینی را به او بیاموزي بدان خشنود میشوم، آدم گفت: خداي من اگر در مورد مهریه همین رضاي توست آن را پذیرفتم و براي تو گردن میگیرم و تعهد میکنم و خداوند فرمود: خواست من نیز همین است».117
«مهر در اسلام وسیلهاي براي بالا بردن حیثیت زن و عاملی براي دلگرمی او در اداره کانون خانواده و زمینه اي جهت تأمین آسایش فکري اوست مهر و پرداخت آن در اسلام اهمیت ویژه اي دارد تا جایی که«اگر شوهرِ زنی کافر شود و مهر زنش را نپردازد دولت اسلامی او را موظف به پرداخت آن میکند و در صورت عدم قدرت از محل بیت المال به او می پردازد».118
موضوع مهر در اسلام مشمول هر چیزي میشود که عنوان عطیه و هدیه را داشته باشد و آنچه که حرام و آلوده باشد وشخص نتواند مالک آن گردد نمیتواند موضوع مهر واقع شود.
اسلام مقدار و حد مهر را مشخص نکرده بلکه توافق و رضایت طرفین را معیار مقبولیت آن دانسته است.
در اسلام زن پس از ازدواج و با گرفتن مهر استقلال اقتصادي خود را از دست نمیدهد و درآمد وي از آن شوهرش نمیشود. گوستاولوبون در این زمینه چنین نوشته است:
«زنان اسلام نه اینکه فقط مهر میگیرند بلکه املاك شخصی آن ها کاملا در ید تصرف خود آنهاست و در هزینه ومصارف خانوادگی دیناري ملزم نیستند شرکت کنند و هر وقت مطلقه شوند کسوه و نفقه خود را باید بگیرند».119
2-4-2-2- نفقه
یکی از حقوق مالی که اسلام به زن اختصاص داده و مرد را موظف به رعایت و پرداخت آن کرده نفقه است. در اسلام وجوب پرداخت نفقه بازه زمانی از آغاز زندگی مشترك تا زمان مرگ و حتی در مدت عده طلاق رجعی خواه زن فقیر باشد خواه غنی را در برمیگیرد. در تعریف نفقه چنین آمده:«از حقوق اختصاصی زن و از تکالیف مرد عبارت از تأمین هزینههاي عمومی و عادي زن در خانواده است که عبارتند از: خوراك، پوشاك، مسکن و دیگر مایحتاج ضروري زندگی».120
طبق این تعاریف نفقه چیزي است که زن براي زندگی متعادل و متعارف خود به آنها نیازمند و هزینه هایی است که مرد در ازاي پیمان زناشویی باید تقبل کند نفقه در آیات و روایات اسلامی از اهمیت خاصی برخوردار است و خداوند در آیه233بقره به این امر اشاره کرده است و اهمیت آن به حدي است که در صورت عدم پرداخت نفقه از طرف مرد، زن میتواند نفقه مورد نیاز خود را از دارایی مرد بردارد. پیامبر اسلام(ص) در خطبههاي حجه الوداع نیز به لزوم پرداخت این حق به زنان اشاره کرد.121 مدتهاي زیادي در غرب، زن از تصرف در اموال خود محجور و ممنوع بود. در قرن نوزدهم تا حدي محجوریت زن شوهردار و در قرن حاضر محجوریت همه زنها برداشته شد.122 اما اسلام سیزده قرن پیش از اروپا، قانون استقلال اقتصادي هر یک از زن و مرد را تصویب کرد چنانکه قرآن میگوید123«للرجال نصیب مما اکتسبوا و للنساء نصیب مما اکتسبن»ترجمه: براي مردان بهرهاي است از آنچه کسب میکنند و براي زن بهرهاي است از آنچه کسب میکنند.124و مرد حقی در مال و درآمد زن ندارد و نمیتواند او را وادار به صرف اموال خود در زندگی مشترك کند.
اسلام شرایط متعددي را براي وجوب نفقه زن بر مرد تعیین نموده که میتوان آن ها را در دو مورد خلاصه نمود که عبارتند از اینکه:
پیوند میان زن و مرد به صورت عقد دائم باشد و در نکاح موقت نیز در صورتی که شرط نفقه قبلاً ذکر شده باشد، علاوه بر آن زن به طور کامل در مقابل مرد تمکین نماید در غیر این صورت وظیفه پرداخت نفقه از مرد ساقط خواهد شد.
اسلام دستور داده کیفیت پرداخت نفقه به بهترین وجه صورت گیرد. پیامبر اکرم(ص) در این باره فرموده اند:«فعلیکم کسوتهن و رزقهن بالمعروف»بر شما واجب است تهیه لباس و غذا و نان به نیکی و شایستگی قرآن کریم در آیات متعددي مردان را موظف به پرداخت نفقه کرده است. از جمله در سوره بقره می فرماید:«فامساک بمعروف او تسریح باحسان»125 یا ][باید زن را[ بخوبى نگاه داشتن، یا بشایستگى آزاد کردن. باید گفت منظور آیه شریفه از نگهداري معروف چیزي جز فراهم نمودن مقدمات و ملزومات زندگی مانند خوراك، پوشاك و غیره نیست.126
2-4-2-3- ارث
ارث، حق دیگري است که با بعثت پیامبر و نزول آیات قرآنی براي زنان مسجل گردید. بر این اساس، خداوند در قرآن،آیاتی از سوره نساء را به این مسئله اختصاص داده است. شأن نزول هر یک از این آیات، برخی از اجحافهاي اعراب دربارهي ارث زنان بود. که با نزول آیات ارث این حق از سوي پیامبر به زنان بازگردانده شد.در اعراب جاهلی گاهی کسی را پسرخوانده قرار میدادند، این پسر خوانده، به این دلیل که پسر بود از مزایایی مانند ارث برخوردار میشد که حتی دختران نسلی از این مزایا برخوردار نبودند.127
استقلال و شخصیت حقوقی زنان در طول تاریخ فراز و فرودهاي فراوانی را طی کرده است. یکی از حقوق مالی زن ارث است که در زمان گذشته به دلایلی نادیده گرفته میشده است. با طلوع اسلام حق ارث براي زنان به رسمیت شناخته شد و همزمان با نزول قرآن کریم آیات متعددي در رد محرومیت آنان از ارث نازل شد. از جمله«للرجال نصیب مما ترک الوالدان الاقربون وللنسا نصیب مما ترک الوالدان الاقربون مما قل منه او کثر نصیبا مفروضا»128 از هر چه پدر و مادر و خویشاوندان به ارث مىگذارند، مردان را نصیبى است. و از آنچه پدر و مادر و خویشاوندان به ارث مىگذارند چه اندك و چه بسیار آنان{آنان} را نیز نصیبى است، نصیبى معین در اسلام طبق آیات قرآن کریم سهم الإرث زن نصف مرد است.
این مسئله از جمله قوانینی است که مورد اعتراض مدعیان تساوي حقوق زن و مرد قرار گرفته است در حالی که سخنان حکمت آمیز معصومین(ع) که عدل و مفسر آیات قرآن است حاکی از آن است که در تفاوتهاي موجود میان حقوق زن و مرد هیچ اجحافی نسبت به تضییع حقوق زنان صورت نگرفته است
امام رضا(ع)در پاسخ به سوالی که در مورد علت نصف بودن سهم الإرث زنان از ایشان شد فرمودند:
«وعله اعطاء النساء نصف ما یعطی الرجال المیراث لان المراه اذا تزوجت اخذت و الرجل یعطی فلذاک و فر علی الرجال»
سهم زنان نصف مردان از میراث است و به خاطر آن است که زن هنگامی که ازدواج میکند. چیزي میگیرد و مرد ناچار است چیزي بدهد بعلاوه هزینه زندگی زنان بر دوش مردان است.129همانگونه که از فحواي کلام امام رضا(ع) برداشت میشود علت اینکه اسلام سهم الإرث زن را نصف سهم الإرث مرد قرار داده بدین خاطر است که از دیدگاه اسلام مهر و نفقه زن که بر مرد واجب است از امور لازم و مؤثر در تأمین آسایش واستحکام خانواده است. از این رو چون مهر و نفقه زن بر مرد تحمیل شده، اسلام از طریق دو برابر قرار دادن سهم الإرث مردخواسته است این تحمیل را جبران کند.
سنت ارث، مانند سایر سنتهای رایج در جوامع بشری، همواره رو به تحول بوده و تحولات و پیشرفتها آن را بازیچه خود کرده است. چیزی که هست از آنجایی که این تحول در جوامع بدوی نظام درستی نداشته، به دست آوردن تحول منظم آن از تاریخ انسانها ممکن نیست، و کاری است بس مشکل.
قدر یقین این است که در آن جوامع، زنان و افراد ناتوان، از ارث محروم بودهاند، و ارث در میان خویشاوندان میت، به ویژه قویترها تقسیم میشده است، و این دلیلی جز این نداشته که مردم آن دورهها، با زنان و بردگان و کودکان صغیر و سایر طبقات ناتوان جامعه، مانند یک حیوان عمل میکردند، و آنها را مانند حیوانات رام و وسیله زندگی خود میدانستند.130
در قوانین اسلام هیچ یک از ناهمواریهای گذشته در مورد ارث وجود ندارد چیزی که در قوانین اسلامی مورد اعتراض مدعیان تساوی حقوق است این است که از نظر اسلام پسر دو برابر دختر و برادر دو برابر خواهر وشوهر دو برابر زن ارث میبرد. علت اینکه اسلام سهم الارث زن را نصف سهم الارث مرد قرار داد وضع خاصی است که زن از لحاظ مهر و نفقه و سربازی و برخی قوانین جزایی دارد یعنی وضع خاص ارثی زن معلول وضع خاصی است که زن از لحاظ مهر و نفقه و غیره دارد اسلام چون نفقه و مهر را لازم میداند و تحمیلی از این نظر بر مرد شده است اسلام میخواهد این تحمیل از طریق ارث جبران شود، لهذا برای مرد دو برابر زن سهمالارث قرار داده است پس مهر و نفقه است که سهمالارث زن را تنزیل داده است.131
2-4-2-4- رعایت عدالت
از دیگر حقوق زن بر شوهر که در زمره حقوق معنوي وي به شمار میآید رعایت عدالت در صورت تعدد زوجات است.دشمنان اسلام مسئله چند همسري را به گونهاي براي تبلیغات خود مورد بحث قرار دادهاند که گویا این مسئله یکی از واجبات یا حداقل مستحب است. اگر درست بیندیشیم در میان ملتها و امتهاي پیشین هر مردي که آرزو داشته بدون قید و بند با تعداد کثیري از زنان ازدواج کرده است.132درحالی که در اسلام کسی که داراي زن مناسبی باشد و او را کفایت کند مکروه است با زن دیگري ازدواج کند و همچنین کسی که نمیتواند مخارج زن دوم را تأمین کند و یا مطمئن نیست که بتواند بین آن دو عدالت برقرار نماید حرام است که به ازدواج دوم اقدام کند چنانکه خداوند میفرماید:« فان خفتم الاتعدلوا فو

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه با موضوع جهان بینی، حقوق زنان، روابط اجتماعی، فرهنگ و زبان Next Entries منابع پایان نامه با موضوع اجتماعی و سیاسی، تعدد زوجات، علامه طباطبایی، روابط اقتصادی