منابع پایان نامه با موضوع تحقیق و توسعه، بخش کشاورزی، هزینه تحقیق و توسعه، انقلاب اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

کاهش میکند و بیشترین کاهش را هم در دوسال اول برنامه پنجم توسعه به اندازه 5 درصد داشته است. علاوه بر آن طی برنامههای سوم و چهارم توسعه کاهش نرخ رشدی به اندازه 1درصد و طی برنامه دوم رشد ضریب جینی روستایی 1/0 درصد کاهش داشته است.
همانطور که ملاحظه نمودید برنامههای قبل و بعد از انقلاب جمهوری اسلامی ایران نتوانسته است به خوبی نابرابریهای روستایی را کاهش دهد و همانند استدلالی که برای فقر نسبی روستایی داشتیم برنامههای توسعه و اقدامات انجام شده در جهت بهبود رفاه حال روستاییان و کاهش نابرابری روستایی نیازمند توجه ویژه به فاکتورهای توسعه در جهان امروز در جهت افزایش توان رقابت محصولات داخلی در بازرهای بینالمللی و افزایش درآمد روستاییان است. نمودار 3-3 نشاندهنده روند میانگین نرخ رشد ضریب جینی و انباشت تحقیق و توسعه داخلی و خارجی است. نمودار 3-3 نشاندهنده روند میانگین نرخ رشد ضریب جینی روستایی و انباشت تحقیق و توسعه داخلی و خارجی است. همانطور که میبینید روند رشد ضریب جینی روستایی دارای نوسانهای متعدد اما خلاف جهت رشد انباشت تحقیق و توسعه داخلی و همجهت با رشد انباشت تحقیق و توسعه خارجی است.
نمودار 3-3: روند میانگین نرخ رشد ضریب جینی روستایی در مقایسه با انباشت هزینههای
تحقیق و توسعه داخلی و خارجی
مأخذ: مرکز آمار ایران
3-3-3 تحقیق و توسعه داخلی بخش کشاورزی
تحقیق و توسعه در بخش کشاورزی، عبارتست از مجموع فعالیتهایی که حاصل آن فراهم شدن اطلاعات و دستاوردها برای کشاورزی است. این امر باعث افزایش کمی و کیفی محصولات کشاورزی میشود. از طرفی در ایران هزینههای تحقیقاتی تمامی هزینههایی را در بر میگیرد که دولت صرف آموزش کشاورزان و تحقیقات کشاورزی میکند (امیری، 1389). آمارهای مربوط به جدول 3-1 نشان میدهند میانگین نرخ رشد سالانه هزینههای تحقیق و توسعه بخش کشاورزی در طول سالهای 1357-1350 شامل دو سال آخر برنامه چهارم و پنجم عمرانی قبل از انقلاب اسلامی(1356-1352) به قیمتهای ثابت سال 76، 26 درصد بوده، درحالی که میانگین نرخ رشد سالانه هزینه تحقیق و توسعه این بخش در طول دوران جنگ تحمیلی و بعد از جنگ(11سال بدون برنامه)، برنامه اول، دوم، سوم، برنامه چهارم و دو سال اول برنامه پنجم توسعه اقتصادی، به ترتیب 18، 25، 57، 24، 60، 22 و 38 درصد میباشد. به عبارت دیگر، میانگین نرخ رشد سالانه هزینه تحقیق و توسعه کشاورزی و انباشت آن در طول دوره قبل از انقلاب اسلامی (56-1350) به ترتیب 28 و 30 درصد بوده، درحالیکه در دوران بعد از انقلاب اسلامی (90-1357)، این نرخها نیز به ترتیب 33 و 23 درصد میباشد. همچنین در دوران مذکور میزان سهم اعتبارات تحقیقاتی کشاورزی از کل بودجه پژوهشی کشور به ترتیب 6/29 و 9/36 درصد میباشد. یعنی در دوران بعد از انقلاب اسلامی با وجود تاکیدات خاص و در نظر گرفتن جایگاه ویژهای برای تحقیقات در کشاورزی، الزاماً باید شاهد رشد چشمگیر بودجه تخصیصی تحقیقات به این بخش باشیم اما در عمل تنها با اختلاف اندکی نسبت به دوران قبل از انقلاب اسلامی مواجه هستیم.
شواهد حاکی از این است که، بالاترین نرخ رشد هزینه تحقیق و توسعه در بخش کشاورزی به ترتیب مربوط به سالهای 1383، 1372، 1369 و 1375 با نرخ رشد 76/2، 13/1، 85/0 و 75/0 میباشد، همچنین پایینترین نرخ رشد هزینه تحقیق و توسعه این بخش به ترتیب مربوط به سالهای 82، 56 (سال آخر برنامه پنجم عمرانی)، 85 و 58 با نرخ رشد 63/0-، 23/0-، 2/0- و 19/0- میباشد. علت پایین بودن نرخ رشد در سالهای 56 و 58 را میتوان به شوکهای اقتصادی ناشی از وقوع پدیده انقلاب اسلامی نسبت داد. با وجودی که در سال 52 با رشد قابل ملاحظه درآمدهای نفتی دولت مواجه هستیم اما در تخصیص اعتبارات تحقیقاتی بخش کشاورزی شاهد آمار بسیار ناخوشایندی میباشیم و نرخ رشد تحقیقات بخش کشاورزی به اندازه 37/0 درصد نسبت به سال 51 کاهش نشان میدهد. در برنامه اول توسعه اقتصادی (72-1368)، میانگین سالانه هزینه تحقیق و توسعه بخش کشاورزی ایران 8558/64 میلیارد ریال بوده که متوسط رشد 446 درصدی را نسبت به دوره قبل از خود(سالهای بدون برنامه و دوران جنگ تحمیلی 67- 1363) را نشان میدهد که بیشترین نرخ رشد دورهها در همین برنامه است. علاوه بر آن میانگین رشد سالانه هزینه تحقیق و توسعه در بخش کشاورزی طی این دوره 57 درصد بوده است. از دلایل این رشد بالا میتوان به تاکید برنامه اول در جهت انجام فعالیتهای پژوهشی در بخش کشاورزی پس از پایان یافتن جنگ تحمیلی اشاره کرد. در سالهای ابتدایی برنامه اول توسعه، نرخ رشد اعتبارات پژوهشی در بخش کشاورزی افزایش محسوسی یافته اما در سالهای 70 و 71 این نرخ با روند نزولی بسیار شدیدی مواجه بوده تا اینکه در سال 72، بعنوان سال پایانی برنامه به رشد قابل ملاحظهای نیز دست یافته است به این ترتیب کمترین و بیشترین میزان اعتبارات تخصیصی به امر تحقیقات طی این دوره به ترتیب در سالهای 70 و 72 اتفاق افتاده است که توانستهاند پایینترین و بالاترین نرخ رشد اعتبارات پژوهشی طی این دوره یعنی 18 و 113 درصد به خود اختصاص دهند به بیان دیگر، با وجود به همراه داشتن نوساناتی طی دوره، نرخ رشد روندی صعودی داشته است. در سال 1373 تغییر در نرخ رشد هزینه تحقیق و توسعه در بخش کشاورزی منفی و برابر 8/0 درصد و به میزان 9787/48 میلیارد ریال رسیده است، لازم به یادآوری است در این سال برنامه توسعهای نداشتیم در سالهای بعد از 73 نیز تا سال 77، یعنی برنامه دوم توسعه (78-1374) به غیر از سال 78 تغییر نرخ رشد سالانه انباشت تحقیق و توسعه داخلی منفی است و همین امر منجر به کاهش نرخ رشد این برنامه نسبت به برنامه دوم به میزان 58 درصد شده است. همچنین میانگین نرخ رشد سالانه هزینه تحقیق و توسعه و انباشت آن به ترتیب 24 و 33 درصد است که بالاترین نرخ انباشت را در دوره مورد مطالعه دارد و همین امر منجر به افزایش 385 درصدی میانگین هزینه تحقیق و توسعه بخش کشاورزی در این دوره نسبت به برنامه اول شده است.
طی دوره 79 تا 83 مقارن با برنامه سوم توسعه اقتصادی، شاهد افزایش چشمگیر رشد اعتبارات تحقیقاتی نسبت به برنامه دوم توسعه هستیم. بطوریکه، متوسط رشد سالانه هزینه تحقیق و توسعه بخش کشاورزی از رشد 23 درصد در دوره ماقبل به رشد 60 درصد در طی برنامه سوم ترقی یافته است. هزینه تحقیق و توسعه در سال 82 نسبت به سال 81 شدیداً کاهش یافته و رشد این اعتبارات به رشد منفی 63 درصد رسیده که پایینترین نرخ رشد هزینه تحقیق و توسعه طی دوره میباشد. از سویی بالاترین نرخ رشد اعتبارات تحقیقاتی طی دوره مذکور در سال بعد از آن یعنی سال 83 و به میزان 276 درصد به وقوع پیوسته است. کمترین مقدار هزینه تحقیق و توسعه طی برنامه سوم به سال 82 تعلق دارد. اما بیشترین میزان اعتبارات تخصیصی به تحقیقات بخش کشاورزی طی این برنامه مربوط به سال 83 و به میزان 73/1306 میلیارد ریال میباشد. همچنین میانگین سالانه هزینه تحقیق و توسعه طی این دوره به رقم 05/776 میلیارد ریال رسیده که نسبت به میانگین سالانه اعتبارات طی برنامه دوم توسعه رشدی قابل ملاحظه را نشان میدهد. در ضمن متوسط انباشت هزینه تحقیق و توسعه در بخش کشاورزی طی این دوره 68/2938 میلیارد ریال میباشد. که نسبت به برنامه دوم(22/944) رشد 211 درصدی را شاهد میباشیم. در برنامه چهارم توسعه اقتصادی (88-1384)، به غیر از سال 85 که دارای رشد منفی نسبت به سال 84 است بقیه سالها دارای رشد یکنواخت است، همچنین میانگین رشد سالانه هزینه تحقیق و توسعه و همچنین انباشت آن طی این دوره 22 درصد و 24 درصد میباشد، همچنین مقدار انباشت هزینه تحقیق و توسعه طی این دوره 90/8047 میلیارد ریال است که از رشد 173 درصدی نسبت به برنامه سوم برخوردار است. بیشترین رشد سالانه در برنامه چهارم مربوط به سال اول برنامه یعنی سال 84 با نرخ رشد 49 درصد است بالا بودن این میزان بیانگر درجه توجه و اهمیت به مقوله R در R&D این بخش در سال مذکور توسعه میباشد. اما درجه توجه به D را باید در میزان بکارگیری R در بخش کشاورزی و نقش مطلوب آنها در توسعه این بخش جستجو کرد (امیری، 1389). در نهایت میانگین رشد سالانه هزینه تحقیق و توسعه در بخش کشاورزی و انباشت آن در دو سال اول برنامه پنجم 39 و 13 درصد است که نسبت به برنامه چهارم دارای میانگین رشد سالانه بهتری است اما نرخ انباشت آن دارای کمترین میزان در دوره مورد مطالعه میباشد که البته علت اصلی این امر میتواند در کمتر بودن تعداد سالهای این دوره دانست.
براساس ستون دوم جدول3-1، میتوان دریافت نسبت هزینه R&D بخش کشاورزی به ارزش‌افزوده آن (شدت R&D کشاورزی)، به جزء سالهای 62-1358 که دارای کمترین مقدار است در بقیه سالها روند روبه رشدی را سپری کرده است. صعودی بودن این شاخص، بیانگر این است که رشد هزینههای تحقیق و توسعه بخش کشاورزی از شدت بیشتری نسبت به تولید برخوردار است و با افزایش آن میتوان تولید بخش کشاورزی و درآمد روستاییان را افزایش داد و از این طریق بر فقر و نابرابری روستایی تأثیر گذاشت.
بطور کلی، اگر چه در مجموعه فعالیتهای تحقیقاتی کشور، پژوهش در بخش کشاورزی از قدمت بیشتری برخوردار بوده است ولی بدلیل پایین بودن میزان اعتبارات تخصیص یافته به این بخش تحقیقات اندک صورت گرفته و این میزان تحقیقات نمیتواند نقش مطلوبی را در توسعه کشاورزی ایفا نمایند. در ضمن شایان ذکر است بخش اعظم انباشت سرمایه تحقیق و توسعه داخلی در بخش کشاورزی ایران، دولتی می باشد، در حالی که در کشورهای پیشرفته بدلیل ساختار سالم اقتصادی و علامت دهی صحیح قیمت عوامل به فعالان اقتصادی، بخش اعظم این سرمایه مربوط به بخش خصوصی است که دارای بازدهی بالاتر میباشد که این امر ممکن است ناشی از هدایت صحیح اقتصاد این کشورها و اتخاذ سیاستهای صحیح اقتصادی باشد (امیری، 1389).
3-3-4 تحقیق و توسعه خارجی بخش کشاورزی (سرریز از کانال واردات کالاهای واسطهای و سرمایهای)
موضوع تجارت بینالملل، سابقه دیرینهای داشته و یكی از بحث برانگیزترین مسائل اقتصادی است. اهمیت این موضوع در كشورهای درحال توسعه به قدری است كه اغلب از آن به عنوان موتور رشد و توسعه اقتصاد داخلی نام برده میشود. از طرفی، واردات کالاها و نهادهها نیز یكی از مهمترین اجزاء نظام بازرگانی است كه در اثر گسترش فناوری و افزایش تنوع در تولید محصولات، در جهان روز به روز بر اهمیت آن افزوده میشود. زیرا از طریق واردات کالاهای واسطهای و سرمایهای (از جمله واردات نهادهها و کالاهای سرمایهای بخش کشاورزی)، میتوان انباشت سرمایه R&D شركای تجاری را به كشور انتقال داد و از شکاف فناوری بین کشورهای در‌حال توسعه و توسعه‌یافته کاست. مسلما موفقیت هر یک از کشورها برای کسب فناوری برتر، در گرو دانش فنی، جذب بیشتر R&D خارجی، نیروی انسانی و هنر استفاده از آنهاست. اما واقعیت امر این است که بخش عظیمی از سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه جهان متوجه کشورهای صنعتی است و بیش از 90 درصد این هزینهها در جهان صنعتی متوجه گروه G7 میباشد. با توجه به اینکه نرخ بازگشت R&D نه فقط در کشورهایی که آن را انجام میدهند، بالاست بلکه منافع قابل توجهی نیز به شرکای تجاری این کشورها تعلق میگیرد، لذا کشورهای در‌حال توسعه از جمله ایران جهت پر کردن شکاف فناوری رو به تعمیق، میتواند از طریق دادوستدهای بینالمللی در قالب صادرات و واردات فناوری، روشهای فنی را منتقل نماید و با سرمایهگذاری قابل ملاحظه در زمینه R&D میتواند اقدام به جذب و بومی نمودن R&D خارجی نماید (کمیجانی و شاهآبادی،1380). بر اساس جدول 3-1، بیشترین نرخ رشد انباشت تحقیق و توسعه خارجی طی سالهای 57-1350 میباشد، بعد از انقلاب اسلامی، به دلیل مسائل سیاسی و تحریمهای اقتصادی واردات كالا از كشور آمریكا (سهم کشور آمریکا در انباشت سرمایه R&D خارجی بخش کشاورزی ایران) بسیار کاهش یافته است. نکته شایان ذکر اینکه انباشت تحقیق و توسعه خارجی در بخش کشاورزی طی دوران انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی (67-1357)، با رشد منفی مواجه است که علت آن را میتوان

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه با موضوع ضریب جینی، توزیع درآمد، جنگ تحمیلی، تعدیل اقتصادی Next Entries منابع پایان نامه با موضوع بخش کشاورزی، تحقیق و توسعه، سرمایه انسانی، انقلاب اسلامی