منابع پایان نامه با موضوع تحقیق و توسعه، بخش کشاورزی، توزیع درآمد، مناطق روستایی

دانلود پایان نامه ارشد

دارند را جزء گروههای فقیر قلمداد میکنند. از حیث تاریخی مطالعات علمی درباره فقر مبارزه با آن، به اواخر قرن نوزدهم باز میگردد که تحقیقات بوث1 در سال )1897( و راونتری2 در سال )1901( در انگلستان نقطۀ شروع برای این نوع مطالعه است. در ایران برای نخستین بار، در اواسط دهۀ 1320 و با تأسیس وزارت کار مطالعاتی در زمینه فقر صورت گرفت(غفاری و حقپرست، 1383). نگاهی به آمارهای فقر در کشورهای در حال توسعه نشان میدهد هرچند فقر در هر دو جامعه شهری و روستایی به چشم میخورد، لیکن اغلب افراد فقیر در روستاها ساکناند و شدت فقر در مناطق روستایی غالباً بیشتر از مناطق شهری است. با توجه به اینکه افراد ساکن در روستاها اغلب به مشاغل کشاورزی و دامداری اشتغال دارند و این مشاغل در کشورهای در حال توسعه عموماً به صورت سنتی و با بهرهوری پایینی همراه هستند، لذا به نظر میرسد رابطۀ مستقیمی بین میزان بهرهوری و کاهش فقر در این جوامع وجود داشته باشد. این امر به لحاظ نظری نیز دارای مبانی مشخص است، زیرا مطابق مبانی نظری موجود، میزان دستمزد نیروی کار ارتباط مستقیمی با مقدار بهرهوری یا تولید نهایی آن دارد. از این رو هرچه مقدار بهرهوری نیروی کار بیشتر باشد سهم نیروی کار از تولید افزایش مییابد و بالطبع مقدار دستمزد بیشتری به نیروی کار تعلق میگیرد، که این دستمزد بیشتر زمینه کاهش فقر را فراهم میآورد(مؤمنی و همکاران، 1388). در فرآیند فقرزدایی، با توجه به اشتغال بخش عظیمی از جمعیت روستایی، توجه به بخش کشاورزی از اهمیت ویژهای برخوردار است. بدیهی است که ایجاد تحول اساسی در افزایش پایدار محصولات تولید شده در روستاها از جمله محصولات کشاورزی و دامی، محصولات صنعتی کارگاههای روستایی و صنایع دستی و محلی مستلزم وجود و بهبود زیرساختهایی از قبیل راهها، تأسیسات آبیاری و آبخیزداری، برق و… است. در کنار اقدامات مذکور، سرمایهگذاری در تحقیق و توسعه کشاورزی برای کاهش فقر روستایی باید مورد توجه جدی قرار بگیرد. هزینه تحقیق و توسعه منجر به افزایش بهرهوری عوامل تولید و افزایش ارزش‌افزوده بخش کشاورزی و افزایش تولید و درآمد روستاییان میشود. اما به علت اینکه هزینه تحقیق و توسعه در ایران مشکلات فراوانی دارد که در ادامه این فصل بیان شده است، لذا به نظر نمیرسد بتواند فقر روستایی را تحت تأثیر قرار دهد اما هزینه تحقیق و توسعه خارجی یا همان سرریز 3R&D میتواند به واسطهی واردات کالاهای سرمایهای و واسطهای بخش کشاورزی از کشورهای با R&D بالا میتواند فقر روستایی را کاهش دهد. مؤلفه دیگری که تحت تأثیر تحقیق و توسعه قرار میگیرد توزیع درآمد روستاییان است که در این تحقیق نیز مورد بررسی قرار گرفته است. در تحقیقی که به وسیله پسران4(1976) با استفاده از ضریب جینی، سهم گروههای درآمدی و میانگین درآمدی، صورت گرفت، دریافت که توزیع درآمد مناطق روستایی نابرابرتر از مناطق شهری بوده و خانوارهایی که در فقیرترین دهک قرار داشتند همگی بیسواد و با سطح بیکاری بالاتری روبرو بودند. آدامز5(1995) با استفاده از تابع کاپ- داگلاس نشان داد که از 5 منبع درآمد روستایی(کشاورزی، دامداری، اجارهداری، مشاغل غیر کشاورزی و حمل و نقل) درآمد کشاورزی سهم بزرگتری از نابرابری را در روستاهای پاکستان تشکیل میدهد و علت اصلی آن توزیع نامناسب زمین است. در ادبیات توسعه اقتصادی، بین رشد بهرهوری و توزیع درآمد رابطهای وجود دارد که از آن با عبارت U وارون کوزنتس یاد میشود(اهلووالیا6، 1977)، به عبارت دیگر، رابطه رشد بهرهوری با نابرابری درآمد ابتدا مستقیم و سپس حالت معکوس به خود میگیرد. امروزه مطالعات اقتصاددانان توسعه نشان میدهد که سیاستهای دولتها، از جمله سرمایهگذاری در سرمایه انسانی و مخارج تحقیق و توسعه، نه تنها بر رشد و بهرهوری اقتصادی، بلکه بر توزیع مناسب درآمد و کاهش نابرابری در اقتصاد کشورها نیز مؤثر است(فان7، 2007).
1-2 تعریف مسئله
با توجه به وجود فقر و نابرابری در روستا و همچنین نقشهای بسزایی که روستاها در تأمین امنیت غذایی، تولید مواد اولیه صنایع، افزایش ارزش‌افزوده و اشتغال و کاهش فقر و نابرابری ایفا میکند و از طرفی با توجه به رشد بالای جمعیت و افزایش مستمر تقاضای مواد غذایی در کشور، ایجاد تحول در کشاورزی را به نحوی که بتواند کمیت و تنوع محصولات را در مدت کوتاهی افزایش دهد، اجتناب ناپذیر ساخته است. از طرفی یکی از راههای مؤثر در افزایش تولیدات بخش کشاورزی و کاهش هزینههای تولید در این بخش و همچنین افزایش درآمد روستاییان بهبود فناوریهای نوین از طریق افزایش هزینه تحقیق و توسعه است. هزینههای تحقیق و توسعه محصول خود را در شکل فناوری، وارد تابع تولید مینماید، وارد شدن این متغیر در تابع تولید و مدلهای اقتصادی ضمن اینکه در ساختارهای اقتصادی، اجتماعی و فنی اثر میگذارد و آنها را متحول مینماید، در بهرهوری نهادههای تولید نیز مؤثر است. با تحقیقات کشاورزی، بهرهوری منابع افزایش مییابد و نهادههای جدید با بهرهوری بالاتر تولید میشود. همچنین روشهای نوین برای تولید محصولات غذایی و پتانسیلهایی جهت افزایش تولیدات کشاورزی و کاهش فشار روی منابع طبیعی ایجاد میشود. از طرفی تحقیقات باعث وضع سیاستهای جدید و بهبود یافته و یا تغییرات نهادی میشود. به عبارت دیگر، این نوع تحقیقات میتواند به کاهش هزینهها کمک کند؛ زیرا افزایش بهرهوری حاصل از انجام دادن تحقیقات کشاورزی باعث انتقال توابع تولید کشاورزی به سمت بالا میشود. در واقع تحقیقات، هزینه هر واحد نهاده اضافی به کار رفته با فناوری جدید را میکاهد(مهرابی بشرآبادی و جاودان، 1390)، به بیان دیگر تحقیقات کشاورزی از طریق مدرن کردن تجهیزات و شیوههای تولید با افزایش بهرهوری بخش کشاورزی، موجب افزایش پایدار محصولات کشاورزی میشود و با افزایش درآمد کشاورزان منجر به کاهش فقر در روستا میشود. اما به دلیل اینکه کشاورزی در مناطق روستایی به شکل سنتی است، کشاورزان روستایی توانایی جذب شدن در بخش نوین را ندارند و این گذر از حالت سنتی به حالت مدرن موجب نابرابرتر شدن توزیع درآمد در مناطق روستایی میشود(صادقی و مهرگان، 1379). دیدگاهای متفاوتی از تأثیرگذاری تحقیق و توسعه بر توزیع درآمد در مناطق روستایی وجود دارد. اغلب مطالعات نشان میدهند مخارج تحقیق و توسعه تأثیر مثبت بر توزیع درآمد در مناطق روستایی دارد و فقر را کاهش میدهد. با توجه به ماهیت بخش کشاورزی در کشورهای درحال توسعه، فرآیند تحقیق و توسعه کشاورزی در این کشورها عمدتاً دولتی بوده و بخش خصوصی به دلایلی چون ریسک بالا و نرخ بازدهی پایین نسبت به سایر فعالیتها در این حوزه ورود پیدا نمیکند، ایران نیز از این قاعده مستثنی نیست. در ایران، امور مربوط به تحقیق و توسعه کشاورزی توسط سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی(تات) انجام میگیرد. منابع مالی تحقیقات کشاورزی در ایران از طریق بودجههای سالانه و منابع عمومی دولت تأمین میشود(مهرابی بشرآبادی و جاودان، 1390). از دیگر محدودیتهای تحقیق و توسعه علاوه بر دولتی بودن تحقیقات در ایران که باعث شده تحقیق و توسعه داخلی تأثیر چندانی بر فقر و توزیع درآمد در مناطق روستایی ایران نداشته باشد، ازجمله اینکه، تحقیق و توسعه در ایران در برنامههای آموزش و پرورش و آموزش عالی جایگاه نازلی دارد، هنوز روی ابتکارات در زمینه فناوری، آموزش لازم صورت نمیگیرد و تحقیقات کاربردی نیستند و در ایران نسبت به سایر کشورها تحقیق و توسعه کمتر به تولید منتهی میشود. ماهیت دانشگاه در کشورهای در حال توسعه و به خصوص در ایران آموزشی است، در حالی که ماهیت دانشگاه در کشورهای صنعتی ماهیت پژوهشی بوده و در راستای تولید و صنعت است. به عبارت دیگر در دانشگاههای معتبر جهان نظام تحقیقاتی پشتوانه نظام آموزش است و مواد آموزشی دانشگاهها در واقع بازتاب و نتیجه تحقیقات پژوهشگران است و چون موضوعات تحقیق برخاسته از نیازهای عینی و ملموس نهادهای گوناگون اجتماعی از قبیل صنعت و کشاورزی است، بنابراین یک رابطه تنگاتنگ و پویا بین پژوهش، آموزش و تولید وجود دارد. به همین جهت در کشورهای توسعه یافته مشکل عدم ارتباط بین دانشگاه و صنعت وجود ندارد و این از مشکلات خاص کشورهای در حال توسعه از جمله ایران است. همچنین تحقیقات و نحوه اجرای آن، عدم وجود سیاستگذاریها، مشخص نبودن اولویتها و همانطور توضیح دادیم دولتی بودن تحقیقات ازجمله مواردی هستند که فضای مطمئنی را برای گسترش و رونق تحقیقات نوید نمیدهد(ربیعی، 1387). لذا به نظر میرسد تحقیق و توسعه خارجی یا همان سرریز R&D از طریق واردات کالاهای سرمایهای و واسطهای، بتواند بهرهوری بخش کشاورزی و توزیع درآمد و فقر روستایی را تحت تاًثیر قرار دهد.

1-3 اهمیت و ضرورت انجام تحقیق
فقر پدیدهای چند بعدی است، یعنی نه تنها شامل بعد اقتصادی برای نیازهای اساسی بلکه شامل بعد انسانی، فیزیکی، زیست محیطی، اجتماعی و سیاسی نیز است(زلر و همکاران8، 2006). یکی از چالشهای مهم جوامع روستایی مسئله فقر روستایی میباشد که اندیشه بسیاری از صاحبنظران مسائل روستایی را به خود معطوف داشته است. در روستاها به علت شرایط جغرافیایی و آب و هوایی، نوع معیشت و توانایی کمتر در مقابله با حوادث، فقر قلمرو گستردهتری دارد(غفاری و حقپرست، 1383). روستاییان کشورهای در حال توسعه عمدتاً به فعالیتهای کشاورزی و یا حرفههای دامپروری و برخی صنایع وابسته به کشاورزی اشتغال دارند و خصوصیت اصلی این نوع از فعالیتها که آنها را از فعالیتهای صنعتی متمایز میسازد درآمد نامشخص و بدون ثبات آن است. از مطالعاتی که در این خصوص انجام گرفته است مشاهده میشود که درآمد کشاورزان و در نتیجه روستاییان از درآمد سایر مشاغل کمتر و با نوسان بیشتری همراه بوده است، از این مهمتر اینکه به دلیل عدم ثبات و نوسان قیمتها که منجر به نوسان در درآمد کشاورزان میشود سهم درآمد آنها نسبت به دیگر اقشار جامعه روز به روز در حال کاهش است(صامتی و کرمی، 1383). فقر روستایی به واسطهی فشار بر منابع طبیعی و بهره برداری غیراصولی و ناپایدار از این منابع موجب تشدید تخریب محیط زیست میشود و بحرانهای زیست محیطی نیز به واسطه تحلیل و از بین بردن منابع مورد استفاده روستاییان، بر شدت فقر آنان میافزاید(شریفینیا و همکاران، 1389)، یافتن شیوه مناسب تولید و در نتیجه افزایش بهرهوری عوامل تولید در بخش کشاورزی و بهبود کیفیت محصولات کشاورزی ارتباط تنگاتنگی با تحقیقات انجام شده در این بخش دارد. بودجههای تحقیقاتی کشورهای توسعهیافته در حوزه کشاورزی در قیاس با کشورهای در حال توسعه از جمله ایران بسیار چشمگیر است. با این وجود در کشورهای در حال توسعه و برای سیاستگذاران مسئول، ارتباط دقیق تحقیقات و بهبود شاخصهای توسعه اقتصادی از جمله کاهش فقر در مناطق روستایی به خوبی تبیین نشده است(جمالیمقدم، 1382). بر اساس دیدگاه محققین توسعه، مسئله فقر از یک طرف به تولید سرانه و از سوی دیگر به درجه عدم تعادل در الگوی توزیع درآمد مربوط میشود(عظیمی، 1371)، لذا شناخت عوامل مؤثر بر توزیع درآمد روستایی میتواند به اقدامات کاهش فقر روستایی کمک کند، بر طبق رهیافت اهلووالیا (1995)، در فرآیند برنامههای نابرابریزدایی کشورها، با توجه به اشتغال بخش عظیمی از جمعیت روستایی در بخش کشاورزی، رسیدگی به ساختارهای پایهای این بخش از اهمیت ویژهای برخوردار است. لذا ایجاد تحول اساسی در افزایش پایدار محصولات تولید شده در روستاها از جمله محصولات دامی و صنایع دستی مستلزم بهبود زیر ساختها از قبیل سرمایهگذاری در تأسیسات برقرسانی، گسترش نرخ سواد و سرمایهگذاری در تحقیق و ترویج کشاورزی در این مناطق است(سادولت9، 2006)، لذا بررسی تحقیق و توسعه داخلی و سرریز R&D بخش کشاورزی از طریق واردات کالاهای سرمایهای و واسطهای بر فقر و توزیع درآمد روستایی امری مهم و ضروری است.
1-4 فرضیههای تحقیق
– انباشت هزینه تحقیق و توسعه داخلی بخش کشاورزی تأثیری بر توزیع درآمد در مناطق روستایی ایران ندارد.
– انباشت هزینه تحقیق و توسعه خارجی بخش کشاورزی تأثیر مثبت بر توزی

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه با موضوع تحقیق و توسعه، بخش کشاورزی، ضریب جینی، سرمایه انسانی Next Entries منابع پایان نامه با موضوع سرمایه انسانی، تحقیق و توسعه، بخش کشاورزی، افزایش درآمد