منابع پایان نامه با موضوع برنامه درسی، کتاب های درسی، برنامه ی درسی، قابلیت یادگیری

دانلود پایان نامه ارشد

اوقات، آموزش ها آن قدر سطحي و يا دور از زندگي و واقعيت ها است كه تقريباًبي ارزش هستند ( مير كمالي، 1386 ).

2-2-5- محتوا
2-2-5-1- مفهوم محتوا
پس از انتخاب هدف، محتواي برنامه درسي انتخاب و سازماندهي مي شود. گر چه در تعيين هدف هاي آموزشي، بررسي و داشتن دقت ضروري است، اما تلاش براي تحقق آن ها ضروري تر است. نخستين گام براي ايجاد امكان تحقق هدف، انتخاب محتواي آموزشي مناسب و مطلوب است. چون هدف ها بوسيله محتوا تأمين مي شوند. توجه به انتخاب محتوا هميشه به عنوان يك عنصر مهم برنامه درسي در نظر بوده است ( ملكي، 1389 ).
منظور از محتواي يك ماده درسي عبارت از: دانش سازمان يافته و اندوخته شده، اصطلاحات، اطلاعات، واقعيات، حقايق، قوانين، اصول، روش ها، مفاهيم، تعميم ها، پديده ها و مسايل مربوط به همان ماده درسي است ( قورچيان و همكاران، 1389 ).
محتوا اصول و مفاهيمي هستند كه به شاگردان ارائه مي شود تا ورود آنان را به فعاليت هاي آموزشي، مسير و رسيدن آنان را به هدف هاي اجرايي امكان پذير سازد. محتواي آموزشي بايد بر اساس هدف هاي آموزشي معين، تهيه و تنظيم شود. مطالب و فعاليت هاي پيشنهادي بايد دقيقاً با هدف هاي كلي، جزئي و رفتاري مطابق و همسو باشد. تا تحقق آن را امكان پذير سازد. به عبارت ديگر، رفتارهايي كه در هدف هاي اجرايي ذكر مي شوند، بايد راهنماي گزينش محتواي آموزشي قرار گيرند ( شعباني، 1387 ).

2-2-5-2- ماهيت محتوا
اگر در تهيه محتواي برنامه درسي تنها از ساختار رشته علمي استفاده كنيم، برنامه ي درسي ماهيت رشته علمي را به خود خواهد گرفت و براي يادگيرنده معني دار نخواهد بود، زيرا در اين حالت مجبور هستيم، مفاهيم كلي و بنيادي رشته ي علمي را در برنامه درسي دوره ي ابتدايي و مفاهيم جزيي تر را در دوره هاي بالاتر آموزشي ياد دهيم. در حالي كه دانش آموزان ابتدايي به علت داشتن تفكر عيني به مفاهيم و مطالب عيني تر و ملموس تر كه از زندگي پيرامون آنان گرفته شده باشد نياز دارند و دانش آموزان دوره هاي بالاتر به تدريج توانايي كسب مفاهيم انتزاعي را به دست مي آورند؛ از اين رو مي توان گفت: در آموزش عمومي كه افراد براي زندگي آماده مي شوند و صلاحيت هاي لازم را براي حيات اجتماعي خود به دست مي آورند، نمي توان برنامه درسي را منطبق بر ساختار رشته علمي تهيه كرد. از علم به صورت يكي از عوامل مؤثر بر انتخاب محتوا بايد بهره جست، ولي حد و نوع مفاهيمي كه از رشته علمي انتخاب مي شود بايد بر اساس نياز و احتياجي باشدكه ياد گيرنده براي كسب آمادگي يك زندگي سالم دارد ( ملكي، 1389).

2-2-5-3- چگونگی فرایند انتخاب محتوا
از جمله عواملی که امروزه ضرورت بازبینی و تجدید نظر و اصلاح محتوای برنامه درسی را ضروری ساخته است، مسئله انفجار علوم است. انفجار دانش بشری برنامه درسی را موارد بسیاری، همانند سازمان دهی دانش، رویکردهای برنامه درسی، روش های یاددهی و یادگیری و شیوه های ارزشیابی دچار تحول و دگرگونی کرده است.
بنابراین بایستی در انتخاب و گزینش محتوای مناسب و تناسب و هماهنگی آن با اهداف مورد نظر، حداکثر دقت به عمل آید. با توجه به آن که یکی از اهداف برنامه درسی، کسب دانش و معلومات است، بنابراین بایستی محتوا، در جهت تحقق این هدف قرار گیرد. علاوه بر این بایستی محتوا، برنامه درسی را در رسیدن به اهداف کامل شناختی و همچنین کسب ارزش ها، مهارت ها، نگرش ها و گرایش های مطلوب هر جامعه، کمک نماید. محتوا، همچنین باید علاوه بر توجه به مجموعه ای از دانش، اطلاعات و مفاهیم، امکان فعالیت های مختلف یادگیری را فراهم سازد. برنامه ریزان درسی که محتوای برنامه درسی، کتب و فعالیت های آموزشی را انتخاب می کنند، به دلیل فاصله سنی و فکری شان با دانش آموزان، اغلب در تهیه و انتخاب محتوای مطلوب و متناسب ناموفق اند. دیویی48، خاطر نشان می سازد که تجربه نابالغ یادگیرنده با بزرگسالان تفاوت زیادی دارد؛ به گونه ای که محتوای یکسان را به دو شیوه ی کاملا متفاوت می بینند ( ملکی، 1384 ).
بنابراین محتوایی که صرفا بر اساس نیات و تفکرات برنامه ریزان و مولفان نوشته می شود، منجر به ایجاد یادگیری سطحی و طوطی وار خواهد شد. همچنین انتخاب محتوا بر اساس برداشت برنامه ریزان و تولید کنندگان مواد آموزشی و بدون توجه به تجارب یادگیرندگان باعث می شود که به عنوان مثال دانش آموزان در محیط مدرسه مدت های طولانی، زبان انگلیسی بخوانند ولی بدون یادگیری مکالمه و دستور زبان آن از مدرسه فارغ التحصیل شود ( همان منبع ).
در مورد فرایند تدوین محتوای مناسب، همچنین باید افزود که محتوایی مفید است که باعث فعال ساختن دانش آموز گردد. کانت49 هم در این باره می گوید: بهترین راه فهمیدن، انجام دادن است. ما چیزی را بهتر می فهمیم و بهتر به یاد می آوریم که به شیوه ای آن را آموخته باشیم ( نقیب زاده، 1390 ).
به بیانی دیگر محتوا باید طوری باشد که یادگیرنده را به عمل و فعالیت تشویق کند. بر این اساس مطالب درسی باید برای دانش آموزان، به شیوه ای معمایی باشند به طوری که یادگیرندگان بتوانند برای حل آن مسئله به جمع آوری منابع، سازمان دادن، مقایسه کردن، ترجمه کردن، تفسیر کردن روی آورند ( شریعتمداری، 1386 ).

2-2-5-4- معیارهای انتخاب محتوا
محتوای مفید و اثر بخش و مندرج در کتاب های درسی و به طور کلی در دوره های آموزشی محتوایی است که بر مبنای معیارهای مناسب انتخاب شود. صاحب نظران، مولفان و برنامه ریزان درسی، معیارهای گوناگونی را برای انتخاب محتوا در نظر گرفته اند که به بعضی از آن ها اشاره می شود:
شواب50 برای توصیف ساختار رشته ی درسی سه مفهوم را توضیح می دهد:
1- شیوه ای که دانش اندوخته شده در رشته های درسی بر آن اساس، سازمان یافته اند.
2- مجموعه مفاهیم اساسی که برای توصیف انواع پدیده ها در چهارچوب یک رشته ی درسی به کار می رود.
3- روش خاص بررسی های علمی، یعنی مجموعه روش ها و قواعد اساسی مختص به یک رشته ی درسی که در چهارچوب آن رشته شواهد لازم را فراهم می کند ( لوی، 1388 ).
او معیارهای انتخاب محتوا را علاوه بر ساختار رشته درسی و مفاهیم اساسی این گونه می داند: محتوا باید با مسائل روز ارتباط داشته باشد؛ پایه ای برای آموزش مداوم باشد؛ میراث فرهنگی را منتقل کند و فرصت های مناسب برای یادگیری چندگانه باشد ( همان منبع ).
ملکی ( 1389 ) اعتقاد دارد محتوایی که انتخاب می شود علاوه بر اهمیت، اعتبار، انعطاف پذیری و سودمندی، باید مورد علاقه ی مخاطب بوده، قابلیت یادگیری به وسیله یادگیرنده را داشته باشد.
ارنشتاین و هانکینز51 ( 2004 ) به هشت معیار برای انتخاب محتوا اشاره می کند: خودکفایی52، اهمیت53، اعتبار54 و روایی، علایق فراگیر55، سودمندی56، قابلیت یادگیری57، امکان پذیری58 و تعادل59. آیزنر60 ( 2002 ) معیارهای انتخاب محتوا را جذاب بودن61، امکان پذیر بودن، تناسب داشتن با گروه های اقلیت و جنسیت، اهمیت عقلانی داشتن62، تناسب داشتن با جمعیت مورد نظر ( ویژگی های رشد ) و تجربی بودن محتوا با پیشینه علاقه دانش آموزان می داند.
موسی پور ( 1390 ) معیارهای انتخاب محتوا را متناسب با این موارد می داند: هدف های تعیین شده، نیازها و علایق یادگیرنده، نیازها و موضوعات مهم جامعه، پیشرفت های علمی و فناوری، پایه بودن برای یادگیری، کمک به رشد همه جانبه ی فرد و همخوانی با معرفت دینی.
میرزابیگی ( 1387 ) ملاک های انتخاب محتوا را در این زمینه ها معرفی می کند:
1- توالی: توالی عبارتند از نظم زمانی که طی آن تجربیات آموزشی ارائه شود.
2- تداوم: تداوم به توصیف استمراری می پردازد که طی آن یک نوع از تجربیات طی دوره ی زمانی خاص پیشنهاد شود.
3- وسعت: وسعت گستردگی برنامه ی درسی است.
4- تعادل: تعادل به توضیح تناسب برنامه ی درسی و تعیین مقادیر متنوع ولی مناسب با تجربه برای یادگیرندگان در مواقع مشخصی از رشد می پردازد.
از آن چه گفته شد می توان معیارهای انتخاب محتوا را در یک دسته بندی کلی به سه تناسب محتوا با نیازهای اجتماع، نیاز فراگیر و ساختار دانش تقسیم کرد، که هر یک را می توان توضیح داد.

2-2-5-5- تناسب محتوا با نیازهای اجتماع
محتواهایی که انتخاب می شوند، باید دارای این ویژگی ها باشند:
1- در نظر داشتن پیشرفت های علمی – فنی و بین المللی: محتوایی که انتخاب می شود باید بتواند تحولات علمی، فنی و اجتماعی را در نظر گیرد. بنابراین، محتوای کتاب های درسی نیز باید فراگیران را با بینش ها و مهارت های لازم برای زندگی در دنیای متحول امروزی آماده سازد.
2- تناسب با نیازهای حال و آینده جامعه: از آن جا که یکی از وظایف آموزش و پرورش، آماده ساختن فراگیران برای زندگی شخصی و اجتماعی با توجه به وضع حال و آینده است، بنابراین، محتوا باید به گونه ای انتخاب شود که علاوه بر مفید بودن برای زندگی حال، برای آینده نیز موثر باشد ( میرلوحی، 1386 ).
3- تناسب با نیازهای بازار کار: شاید بتوان یکی از معیارهای اساسی انتخاب محتوا را، تناسب با نیازهای بازار کار دانست. از آن جا که این نیازها تحت تاثیر عوامل مختلف در حال تغییرند، بنابراین، محتوایی که انتخاب می شود باید در راستای تخصص ها و مهارت هایی باشد که جامعه و به خصوص بازارکار به آن نیاز دارد.
4- تطابق با ویژگی های فرهنگی جامعه: انتقال میراث فرهنگی به نسل های بعد در هر جامعه یکی از مهم ترین وظایف هر برنامه ی درسی و به تبع آن محتوای برنامه ی درسی است.
برنامه ریزان و مولفان کتاب های درسی باید در انتخاب محتوا، تناسب محتوا را با فرهنگ و تمدن، آداب و رسوم، که زیر بنای فرهنگ هر کشور است در نظر گیرند. از ویژگی های هر فرهنگ تغییر و تحول است. برنامه درسی و محتوای آن باید فرض های لازم را برای نقد و ارزشیابی و تحلیل مطالب پیش بینی کند و آن را در برنامه درسی و محتوای آن بگنجاند.
5- در نظر داشتن ویژگی های جنسیتی و اقلیت های موجود در جامعه: محتوا باید به گونه ای انتخاب شود که ضمن به رسمیت شناختن اقلیت های جامعه، ویژگی و آداب و رسوم آن ها را به گروه های اکثریت معرفی کند. همچنین در ارائه مثال ها و نمونه ها، تعادل را برقرار نماید. این مسئله پذیرفته شده است که کتاب های درسی نقش مهمی در انتقال فرهنگ جامعه به فراگیران دارد؛ بنابراین، نقش های جنسیتی جنبه ی بسیار مهمی از فرهنگ هستند ( پندی63، 2006 ).

2-2-5-6- تناسب محتوا با نیاز فراگیر
محتوای انتخاب شده، علاوه بر این که نیازهای اجتماع را در نظر می گیرد، باید به علایق و رغبت های فراگیران توجه کند؛ برای این منظور رعایت اصولی ضروری است.
1- فراهم کردن زمینه یادگیری مادام العمر: یکی از اهداف مهم تحصیل در دانشگاه علاوه بر دانشمندی، عشق به تحقیق، یعنی حقایق تازه یا به تغییری تولید دانش است. این امر مستلزم تکاپوی نظری و علمی و جستجوی دائم، مشاهده و تجربه در عالم واقع و رجوع به منابع علمی گوناگون است. در این میان، کتاب یکی از مهم ترین آن هاست، به طوری که دانشجو روش یادگیری مادام العر را فرا می گیرد ( کاردان، 1382 ).
2- فراهم نمودن فرصت یادگیری چندگانه: بهتر است کتاب های درسی بر انواع فعالیت های یادگیری، اعم از فعالیت های کلاس و خارج از آن ( یادگیری انفرادی ) تاکید داشته باشد. فعالیت های یادگیری که حواس گوناگون را به کار می گیرد، انگیزه و توانایی دانش آموزان و دانشجویان را افزایش می دهد ( آقایی فیشانی، 1386 ).
3- تناسب با میزان علاقه و رغبت فراگیران: یکی از مهم ترین عواملی که باید در کلیه ی فرایندهای آموزش، به خصوص در تدوین محتوای کتاب های درسی مورد نظر باشد، علایق فراگیران است. زیرا اگر دانشجو تمایلی به مطالعه نداشته باشد، هیچ کس نمی تواند او را به یادگیری وادارد ( ستار، 1385 ). خواندن و فهم مطالب به عوامل مختلفی، از جمله توانایی های زبانی و نگرش

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه با موضوع برنامه درسی، کتاب درسی، مهارت های زندگی، هدف های آموزشی Next Entries پایان نامه با واژه های کلیدی نتايج، صنايع، مقايسه، رقابتي