منابع پایان نامه با موضوع بخش کشاورزی، انقلاب اسلامی، سرمایه انسانی، جنگ تحمیلی

دانلود پایان نامه ارشد

در بحرانهای ناشی از وقوع انقلاب اسلامی و جنگ تحمیلی و کاهش واردات از کشورهای عضو گروه هفت جستجو کرد. در دوران پس از جنگ تحمیلی، که مصادف با اجرای برنامه های توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی بعد از انقلاب اسلامی است، رشد انباشت سرمایه R&D خارجی بخش کشاورزی با نوساناتی همراه بوده و در برخی از سالها رشد انباشت R&D خارجی روندی منفی را به خود اختصاص داده است. که علل آن میتوان به اعمال تحریمهای جدید بر علیه کشور و همچنین نوسانات قیمت و در پی آن درآمد نفت اشاره نمود. برنامه اول توسعه نسبت به دورههای ماقبل 16 درصد رشد را نشان میدهد همچنین بالاترین رشد انباشت تحقیق و توسعه خارجی بعد از انقلاب اسلامی مربوط به برنامه سوم توسعه با نرخ رشد 31 درصدی است، و علت آن را میتوان به حل و فصل مشکلات ناشی از سیاستهای ارزی در طی برنامه اول توسعه و اتخاذ سیاستهای دولت در جهت افزایش واردات نهادهها و کالاهای واسطهای و سرمایهای نسبت داد. همچنین پایینترین مقدار رشد انباشت خارجی در بخش کشاورزی مربوط به سالهای 67-1363 با کاهش نرخ رشد 11 درصد نسبت به سالهای 62-1358 است. نکته دیگر آنکه، در سال 1375 با افزایش درآمدهای حاصل از نفت مواجهایم که خود میتواند به افزایش واردات کشاورزی منجر شود، اما نرخ رشد 2- درصدی طی سالهای 78-1374 خلاف آنرا ثابت میکند. که این مطلب نیز دلیلی بر وابستگی کمتر بخش کشاورزی نسبت به دیگر بخشها به نوسانات ناشی از نفت میباشد. همچنین بررسی آمار نشان میدهد قبل از انقلاب اسلامی اسلامی، قسمت اعظمی از واردات کشاورزی ایران از کشورهای گروه هفت انجام گرفته اما بعد از انقلاب اسلامی سهم این کشورها از واردات بدلیل مقابله با تحریمهای اقتصادی روندی نزولی پیدا کرده ولی باز هم قسمت عمده واردات کشاورزی اقتصاد ایران، از کشورهای گروه هفت انجام میگیرد. همچنین بعد از انقلاب اسلامی نیز ترکیب شرکای تجاری ایران بتدریج تغییریافته بطوریکه، قبل از انقلاب اسلامی آمریکا و آلمان و بعد از انقلاب اسلامی بدلیل تحریمهای واردات کالا از کشور آمریکا؛ آلمان و ژاپن شرکای تجاری اصلی بخش کشاورزی بودهاند. در ضمن شایان ذکر است، با توجه به اینکه بخش اعظم واردات کشاورزی ایران از کشورهای گروه هفت (دارای انباشت سرمایه تحقیق و توسعه بسیار بالا) انجام میگیرد، در نتیجه میتوان با واردات هدفمند نهادهها و کالاهای واسطهای و سرمایهای، اقدام به جذب و نهادینه نمودن فناوری متبلور در آنها نمود و از این طریق تولید کشاورزی و درآمد روستاییان را افزایش داد. اما واقعیتهای آماری بیانکننده چنین امری نمیباشد. شاید بتوان این امر را ناشی از غیرهدفمند بودن واردات و اتخاذ سیاستهای نامناسب اقتصادی دانست. در سطح جهان عمدهترین تولیدكنندگان و صادركنندگان محصولات و نهادههای كشاورزی كشورهای ایالاتمتحده، اتحادیه اروپا، استرالیا، برزیل، چین، آرژانتین، تایلند، مكزیك، كانادا، نیوزلند و پاكستان میباشند. آمارها نشان میدهد كه سهم كشورهای اروپایی در صادرات محصولات كشاورزی به ایران در جایگاه اول قرار دارد ولیكن سهم قارههای آسیا و آمریكای لاتین در رتبههای دوم و سوم است. نتایج جدول 3-1 همچنین نشان میدهد نسبت انباشت تحقیق و توسعه خارجی به ارزش‌افزوده بخش کشاورزی با روند فزایندهای در حال افزایش است حتی با وجود کاهش انباشت تحقیق و توسعه خارجی شاهد افزایش در این نسبت هستیم که نشاندهنده وجود فضای بکر و مناسب در جهت افزایش ارزش‌افزوده بخش کشاورزی و درآمد روستاییان با استفاده از واردات نهاده و کالاهای واسطهای و سرمایهای است.
جدول 3-1: انباشت سرمایه تحقیق و توسعه داخلی و خارجی در بخش کشاورزی ایران
(میلیارد ریال-میلیارد دلار-درصد) به قیمت ثابت سال 1376
رشد انباشت R&D خارجی بخش کشااورزی
رشد انباشت R&D داخلی بخش کشاورزی
انباشت هزینه R&D
داخلی بخش کشاورزی
انباشت هزینه R&D خارجی بخش کشاورزی
رشد سالانه اعتیارات تحقیقات
بخش کشاورزی
نسبت هزینه تحقیق و توسعه خارجی کشاورزی به ارزش‌افزوده آن (شدت R&D خارجی)
نسبت هزینه تحقیق و توسعه داخلی کشاورزی به ارزش‌افزوده آن (شدت R&D داخلی)
میزان اعتبارات تحقیقات
بخش کشاورزی
میانگین
دوره
40
27
7.97
1468.18
26
0.6
0.02
2.23
1357-1350
15
11
21.46
1143.25
18
0.4
0.01
3.50
1362-1358
11-
20
46.05
838.66
25
0.2
0.05
11.88
1367-1363
16
34
180.53
1831.80
57
2
0.2
64.86
1372-1368
2-
33
944.22
896.68
24
4
0.8
314.92
1378-1374
31
21
2938.68
2229.14
60
28.7
1.7
776.05
1383-1379
0.9
24
8047.90
3123.48
22
47.8
4.1
2175.88
1388-1384
3-
13
14047.70
2954.46
39
45.2
8.6
5236.19
1390-1389

مأخذ: گمرک جمهوری اسلامی ایران، FAO، WDI
3-3-5 سرمایه فیزیکی در بخش کشاورزی
در اقتصاد ایران، موضوع سرمایه و سرمایهگذاری، به دلیل وابستگی شدید به درآمدهای نفتی و بیثباتی قیمت آن، بالا بودن ریسک و محدودیتهای اجرایی و حقوقی همواره با مشکلات فراوانی مواجه بوده و به همین دلیل، سرمایهگذاری در بخشهای مختلف از جمله بخش کشاورزی، با نوسانهای شدیدی روبرو بوده است. در بخش کشاورزی به دلیل وجود تنگناهای ساختاری، کمبود امکانات مالی اکثر بهرهبرداران، ریسک ناشی از عدم بازدهی طرحهای کشاورزی و منابع طبیعی بدلیل شرایط آب و هوایی و در نهایت پایین بودن میزان رشد بهرهوری کل عوامل در این بخش، مشکلات مربوط به سرمایهگذاری نمود بیشتری داشته که باعث جریان سرمایه از این بخش به سایر فعالیتهای اقتصادی شده است (سلطانی، 1383). سرمایهگذاری در بخش کشاورزی، به لحاظ تأمین اشتغال برای درصد بالایی از نیروی کار و تأمین نیاز غذایی جمعیت رو به رشد کشور از اهمیت بالایی برخوردار است. بخش کشاورزی به دلیل برخورداری از رشد مستمر و پایدار و درونزای اقتصادی و نقش حیاتی در ایجاد عدالت اجتماعی، تأمین امنیت غذایی و توسعه اشتغال در جامعه مستلزم توجه خاص و حمایت کارآمد میباشد(سلطانی و همکاران، 1386).
میانگین نرخ رشد سالانه انباشت سرمایه بخش کشاورزی طی سالهای 56-1350 (قبل از انقلاب اسلامی) 6/13 درصد بوده درحالی که این میانگین نرخ رشد سالانه در طول دوران انقلاب اسلامی (62-1357) و دوران جنگ تحمیلی (67-1363)، برنامه اول، دوم، سوم، چهارم و دو سال اول برنامه پنجم توسعه اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی جمهوری اسلامی ایران به ترتیب 018/0، 02/02-، 05/0-، 06/0، 08/0، 06/0 و 03/0 درصد میباشد. شاید بتوان دلیل منفی بودن نرخ انباشت سرمایه فیزیکی بخش کشاورزی در دوران جنگ تحمیلی، را ناشی از استهلاک انباشت سرمایه، هزینههای ناشی از تبعات جنگ تحمیلی، عدم اطمینان خاطر از برگشت سرمایه، کاهش انگیزه بخش خصوصی به انجام انباشت سرمایهگذاری و… دانست. همچنین باید خاطر نشان ساخت علیرغم قابلیتها و ظرفیتهای فراوان این بخش، هیچگاه سهم بخش کشاورزی از سرمایه در اقتصاد کشور بیش از 3/5 درصد نبوده است، از طرفی اتخاذ سیاستهای تثبیت قیمت کالاهای کشاورزی جهت حمایت از مصرفکنندگان در دوران جنگ تحمیلی و کاهش اعتبارات اعطایی بانکها به این بخش در بعضی سالها منجر به کاهش درآمد انتظاری کشاورزان و در نتیجه کاهش سرمایهگذاری در این بخش شده است(امیری، 1389).
پس از پایان یافتن جنگ تحمیلی و شروع برنامه اول توسعه، هرچند به علت دلایلی چون اعمال حذف تدریجی سیاست تثبیت قیمت محصولات کشاورزی، انتظار میرفت سرمایهگذاری در این بخش از رشد زیادی برخوردار شود، لکن به دلایلی چون رشد منفی اعطای تسهیلات بانکی در این بخش (عدم حمایت نظام بانکی در تامین منابع مالی) این مهم تحقق نیافت. در سالهای اولیه برنامه دوم توسعه نیز با وجود سرلوحه قرار دادن بخش کشاورزی، سرمایهگذاری در این بخش با کاهش مواجه شد. اما در سال 1375 به دنبال افزایش درآمدهای نفتی دولت، سرمایهگذاری در این بخش از رشد قابل توجه 5/52 درصدی نسبت به سال قبل برخوردار شد. در سالهای 76 و 77 به دلیل کاهش شدید قیمت نفت در بازارهای جهانی، میزان سرمایهگذاری در بخش کشاورزی بطور چشمگیری کاهش یافت. اما در سال 78 با بهبود نسبی درآمدهای ارزی حاصل از صدور نفت و به تبع آن سرمایهگذاری بخش خصوصی در نتیجه افزایش تسهیلات بانکها- سرمایهگذاری در بخش کشاورزی با 5/21 درصد افزایش نسبت به سال قبل به 6/500 میلیارد ریال به قیمت ثابت سال 1376 رسید. در سال 1379 که با اولین سال شروع برنامه سوم توسعه اقتصادی کشور مصادف بود در بخش سیاستگذاری و اصلاح ساختار اداری بخش کشاورزی تحولات گستردهای صورت گرفت. در این سال دولت با ایجاد حساب ذخیره ارزی، زمینه را برای سرمایهگذاری و نوسازی ساختار سنتی بخش کشاورزی و حضور فعالتر بخش خصوصی در فعالیتهای تولیدی فراهم نمود در این سال انباشت سرمایه در بخش کشاورزی به 1/462385 میلیارد ریال رسید. همچنین در این دوره وضعیت اعتبارات عمرانی بهتر شد و نیز برخی از بدهیهای بانکی بدلیل خشکسالی استمهال شدند. اما میانگین رشد انباشت سرمایه در بخش کشاورزی در دو سال اول برنامه پنجم توسعه کاهش یافته، بطوریکه در سال 1389 به 04/0- و در سال 1390 به 01/0 رسیده است. جدول 3-2، میانگین نرخ رشد سالانه نسبت انباشت سرمایه به نیروی‌کار یا شاخص شدت انباشت سرمایه در بخش کشاورزی، طی دوره 90-1350 را نشان میدهد. در واقع این شاخص از نسبت انباشت سرمایه فیزیکی بخش کشاورزی به نیروی کار شاغل در این بخش بدست میآید. بنابراین اگر انباشت سرمایه در بخش کشاورزی دارای رشد بیشتری نسبت به نیروی کار باشد، این امر منجر به افزایش نسبت انباشت سرمایه به نیروی کار (شاخص شدت سرمایه) میگردد. براساس این جدول، مشاهده میشود میانگین نرخ رشد سالانه نسبت انباشت سرمایه به نیروی‌کار بخش کشاورزی در طول سالهای 1357-1350 شامل دو سال آخر برنامه چهارم و برنامه پنجم عمرانی قبل از انقلاب اسلامی(1356-1352) به قیمتهای ثابت سال 1376، 34/6 درصد بوده، درحالی که میانگین نرخ رشد سالانه شدت انباشت سرمایه فیزیکی بخش کشاورزی در طول دوران جنگ تحمیلی و بعد از جنگ تحمیلی(11سال بدون برنامه)، برنامه اول، دوم، سوم، برنامه چهارم و دو سال اول برنامه پنجم توسعه اقتصادی، به ترتیب 07/10، 59/9، 17/9، 84/9، 69/12، 91/16، 95/20 و 47/26 درصد میباشد.
3-3-6 سرمایه انسانی بخش کشاورزی
یک تفاوت مهم سرمایه انسانی و سرمایه پولی در این است که سرمایه انسانی غالبا و در طی زمان روندی افزایشی را طی می‌کند، در حالی که سرمایه پولی بسته به شرایط اقتصادی ممکن است کم یا زیاد شود. مثلا در دوران رونق و شکوفایی اقتصادی بر حجم سرمایه پولی افزوده می‌شود در حالی که در زمانه رکود و پسرفت اقتصادی، سرمایه پولی هم کاهش می‌یابد. اما سرمایه انسانی اینگونه نیست. معمولا حجم سرمایه انسانی در نسل فعلی بیشتر از حجم سرمایه انسانی در نسل قبلی است، چرا که به طور معمول، وضعیت آموزشی و بهداشتی هر نسل بهتر از نسل قبلی است. پس می‌توان گفت سرمایه انسانی و ظرفیت تولیدی هر نسل بهتر از نسل قبل از خود است و انتظار بر این است که نرخ تشکیل سرمایه انسانی در یک کشور، با گذشت زمان بیشتر شود. این همان رشد تراکمی و انباشته سرمایه انسانی است. میانگین نرخ رشد سرمایه انسانی طی سالهای قبل از انقلاب اسلامی(56-1350) شامل برنامه پنجم عمرانی، سالهای بعد از انقلاب اسلامی (62-1357) و دوران جنگ تحمیلی (67-1363) به ترتیب برابر با 1/0، 05/0 و 05/0 است، همچنین این مقدار طی برنامه اول، دوم، سوم، چهارم و دو سال اول برنامه پنجم توسعه به ترتیب برابر با 09/0، 06/0، 06/0، 1/0 و 02/0- است. همانطور که در جدول 3-2 مشاهده میگردد شدت سرمایه انسانی (H/L) طی دوره مورد مطالعه افزایش داشته است و از 02/0 درصد

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه با موضوع ضریب جینی، توزیع درآمد، جنگ تحمیلی، تعدیل اقتصادی Next Entries منابع پایان نامه با موضوع بخش کشاورزی، تحقیق و توسعه، سرمایه انسانی، انقلاب اسلامی