منابع پایان نامه با موضوع اجتماعی و سیاسی، تعدد زوجات، علامه طباطبایی، روابط اقتصادی

دانلود پایان نامه ارشد

احده…. »133 ترجمه: چنانچه بیم دارید که به عدالت رفتار نکنید به یک زن اکتفا ورزید.
ونکته مهم اینکه بر خلاف تبلیغات دشمنان، اسلام پایهگذار اولیه این قانون نسیت بلکه آن را از صورت افراطآمیز و ناهنجارخود در آورده و محدود کرده است و احکام و مقرراتی همچون عدالت میان همسران را براي آن قرار داده است.134در اسلام امر به تعدد زوجات نشده و اصل زندگی خانوادگی بر تک همسري استوار است با این حال مسئله تعدد زوجات را بحکم ضرورت ها و با رعایت شرایطی مجاز میشمارد که از جمله این شرایط رعایت عدالت بین زوجات است.
قرآن کریم به صراحت مردان را موظف کرده در صورت تعدد زوجات بین آن ها به عدالت رفتار نماید
«فانکحوا ما طاب لکم من النساء مثنی و ثلاث و رباع فان خفتم الاتعدلوا فو احده او ما ملکت ایمانکم ذالک ادنی الا تعولوا »135 هر چه از زنان(دیگر) که شما را پسند افتاد، دو دو، سه سه، چهار چهار، به زنى گیرید. پس اگر بیم دارید که به عدالت رفتار نکنید، به یک (زن آزاد) یا به آنچه (از کنیزان) مالک شدهاید (اکتفا کنید) این (خوددارى) نزدیکتر است تا به ستم گرایید(و بیهوده عیال وار گردید). وظیفه مرد در اجراي عدالت بین همسران شامل جنبههایی چون نفقه، مسکن، سرپرستی، کفالت مالی و…است.136
در اسلام اهمیت رعایت عدالت در بحث تعدد زوجات تا جایی است که رسول اکرم) ص) در این زمینه فرموده اند:«هرکس دو زن داشته باشد و در میان آن ها به عدالت رفتار نکند، به یکی از آن ها بیش از دیگري اظهار تمایل کند در روز قیامت در حالی محشور خواهد شد که یک طرف بدن خود را به زمین می کشد تا سرانجام داخل آتش شود».137

فصل سوم
مفهوم مقتضیات زمان و مکان

3-1- مفهوم مقتضیات زمان و مکان در لغت و اصطلاح
3-1-1- مفهوم مکان در لغت
مکان به (فتح میم)به معني جا و جایگاه است.138
و در فرهنگ معین به معناي موضع و محل آمده است.
درالمنجد به معناي«جای»،«فضا»و لیس لهُ مكانُ، یعني براي او جایي نیست و مكانه نیز به معناي مقام موقعیت رتبه و جا.139
3-1-2- مفهوم مکان از دیدگاه قدماء و معاصرین
از دیدگاه قدما:
به اعتقاد ارسطو مکان عبارت است از سطح داخلی جسمی – که مماس با سطح خارجی جسم دیگر باشد – مانند سطح داخلی لیوان که مماس با سطح خارجی آبی است که در آن ابن سینا و فارابی قول منقول از ارسطو را تا -یید میکند.140 از نظر افلاطون مکان همان حجم جهان است که ذهن انسان آن را از اجسام تجرید میکند یعنی آن را جداگانه در نظر میگیرد.
از دیدگاه معاصرین:
صدرالمتالهین در مورد مکان قول منقول از افلاطون یعنی مجرد بودن فضا را تایید میکند141.از دیدگاه علامه طباطبایی مکان چیزی است که دارای وضع میباشد؛ یعنی میتوان با واژههای «اینجا» و «آنجا» بدان اشاره نمود.و سرانجام، مکان به گونهای است که یک واحد از آن، دو جسم را در زمان واحد در خود نمیگنجاند اما ظاهرا مناسبترین تعریف برای مکان آن است که بگوییم: «مکان هر شئ عبارت است از مقداری از حجم جهان که مساوی با حجم جسم منسوب به مکان باشد، از آن جهت که در آن گنجیده است ».142
3-1-3- مفهوم مکان در عرف
مكان عبارت است از موقعیت قرار گرفتن هر چیز در محل خود لذ ا مكان شهرها و روستاها را براساس تقسیمات طبیعي و جغرافیایي قارهها و دریاها قرار ميدهند و در روي نقشهها جایگاه آنها را مشخص ميكنند.143
3-2-1- مفهوم زمان در لغت
زمان در لغت به معنای وقت اندک و بسیار، هنگام و روزگار میباشد درفارسی به معنی اجل و مرگ هم گفته شده مثال از فردوسی:
چون بشنید رستم گو سرفراز بدانست کامد زمانش فراز
زمان خواستن یعني مهلت خواستن وقت خواستن آمده است144.
3-2-2- مفهوم زمان از دیدگاه فلاسفه
بیشتر فلاسفه،زمان را امری واقعی میدانند که عبارت است از مقدار حرکت ولی برخی از فلاسفه قدیم یونان(مثلا زنون)حرکت را امری موهوم دانستهاند.145 درباره حقیقت زمان نیز اقوال عجیبی نقل شده – که شیخ الرئیس درطبیعات شفاء به آنها اشاره کرده است- ولی گویا حل مسئله زمان از نظرفلاسفه اسلامی- سهلتر از مسئله مکان بوده – زیرا تقریبا همگی بر این قول اتفاق داشتهاند – که زمان نوعی مقدار وکمیت متصل است که ویژگی آن قرار ناپذیری میباشد – و به واسطه حرکت عارض بر اجسام میشود .حال سوال این است به چه دلیل باید زمان را کمیت حرکت دانست؟ جواب سادهای که به این سوال داده میشود، این است که زمان امری سیال و بی قرار است، به گونهای که حتی دو لحظه از آن قابل اجتماع نیست، وضرورتا باید یک جزء از آن بگذرد، تا جزء بعدی بوجود آید و چنین کمیتی را تنها میتوان به چیزی نسبت داد که ذاتا سیال و بیقرار باشد و آن غیر از حرکت نخواهد بود.146
از دیدگاه صدرالمتالهین:
صدرالمتالهین نیز در بسیاری از سخنانش – مطالب بالا را آورده است – ولی پس از تحقیق در مسئله نهایی در مسئله حرکت – بیان جدیدی را ارائه کرده که اهمیت ویژای دارد او با پذیرفتن نقطههای مثبتی که – در سخنان پیشینیان در پیرامون زمان وجود داشته –و با تکیه بر آنها به زدودن نقاط ضعف –وجبران کمبودها و کاستیهای نظریه آنها میپردازد –و در نتیجه نظریه جدیدی را ارائه میدهد که عبارت است از: زمان امری ممتد و انقسام پذیر –و به یک معنی از کمیات است .زمان و حرکت رابطهای نزدیک و ناگسستنی دارند و هیچ حرکتی بدون زمان تحقق نمییابد –چنانکه تحقق زمان بدون وجود نوعی حرکت –و دگرگونی پیوسته و تدریجی امکان ندارد، چه اینکه گذشت اجزاء پی در پی زمان –خود نوعی دگرگونی تدریجی حرکت- برای شئ زمان دار است.147
از دیدگاه علامه طباطبایی:
علامه طباطبایی زمان را اینگونه تعریف نموده است:
“الزمان موجود و ماهیته انه مقدار متصل غیر قار عارض للحرکة; زمان موجود است و ماهیتش عبارت است از اندازه به هم پیوسته و غیر ثابتی که بر حرکت عارض میشود.148
از دیدگاه امام خمینی:
ایشان زمان را به معنای مجموعه شرایط حاصل از روابط اقتصادی و سیاسی و اجتماعی دانسته و میفرماید: زمان و مکان دو عنصر تعیین کننده در اجتهادند، مسالهای که در قدیم دارای حکمی بوده است به ظاهرهمان مساله در روابط حاکم بر سیاست و اجتماع و اقتصاد یک نظام ممکن است حکم جدیدی پیدا کند بدان معنا که با شناخت دقیق روابط اقتصادی و اجتماعی و سیاسی، همان موضوع اول که از نظر ظاهر با قدیم فرقی نکرده است، واقعا موضوع جدیدی شده است که قهرا حکم جدیدی میطلبد مجتهد باید به مسائل زمان خود احاطه داشته باشد.149
از دیدگاه شهید مطهری:
ایشان در کتاب «حرکت و زمان در فلسفه اسلامی »آورده است:
«از زمان ارسطو این حرف مطرح شد که زمان مقدار حرکت است، نه جوهر مادی است و نه جوهر مجرد و نه یک عرض غیرقار، ونه خود حرکت، بلکه عبارت است از، مقدارحرکت .این نظریه را فلاسفه اسلامی قبول کردهاند با این تفاوت که ارسطو و بوعلی زمان را مقدار حرکت وضعی به دور خود میدانستند ولی صدرالمتالهین زمان را مقدار حرکت جوهری میداند».150
استاد شهید مطهری، تاثیر زمان در احکام را پذیرفته و آن را با عنوان مقتضیات زمان مطرح و سپس سه معنا برای آن، مطرح میکند:
1- مقتضیات زمان بدین معنا که در هر زمان پدیدههایی به وجود آمده است که باید از آنها تبعیت کرد; پدیدههای هر قرن مستلزم آن است که خود را با آن تطبیق دهیم.
2- مقتضیات زمان به معنای تقاضای مردم هر زمان و پسند آنان است، که در هر زمان ذوق و سلیقه مردم متفاوت است.(مثل مد لباس و کفش و…)پس ببینیم اکثریت چه میگویند و تابع آنها شویم.
3- به معنای این که احتیاجات واقعی در طول زمان تغییر میکند و هر احتیاجی که بشر دارد یک نوع تقاضا میکند، ابزار و وسایل تکامل مییابد و در هر عصر فرق میکند، احتیاج به مسکن، کشاورزی، خیاطی، حمل و نقل، آموختن، وسایل فنی و…که انسان اجبارا باید به دنبال آنها برود …و اسلام جلوی احتیاجات واقعی را نمیگیرد، بلکه جلوی هوس را میگیرد.جلوی فیلم خوب را نمیگیرد بلکه جلوی فیلمهای فاسد را میگیرد.151
3-2-3- مفهوم زمان در عرف
در نظر مردم زمان همان وقت است كه با واحد ساعت و دقیقه و ثانیه اندازهگیری مي شود و این همان مقدار حركت زمین است كه در هر كشور به نوع خاصي زمانبندي مي شود و سال و ماه)شمسي قمري و میلادي و…..)را به وجود ميآورد.152

3-3- تاثیر زمان و مکان بر وضع و تغییر احکام فقهی
عواملی که در زمان و مکان واقع میشوند و به عنوان”شرایط زمان و مکان” و یا به بیان کلی تر، “زمان و مکان” در فقه مطرح هستند، عبارتند از:
– عوامل جغرافیایی و مکانی; مثل هوای سرد و گرم، مکان پر آب و کم آب و…
– پیشرفتهای علمی و تکنولوژیک بشر
– آگاهیهای تخصصی بشر.
– تغییر نیازهای انسان (مثل: عقد بیمه و…)
– تغییر ساختار اقتصادی جامعه اسلامی و جامعه بین الملل و لزوم قوانین جدید; مثل قانون کار، قوانین تجارت بین الملل و…
– تغییر عرف و عادات مردم، که گاهی همچون قاعدهای الزام آور مرسوم میشود (البته منظور عادات خلاف شریعت نیست)
– بنای عقلا، خصوصا در معاملات و عقود جدید که مورد امضای شارع است.
– ضرورتهایی که در جامعه پیش میآید (قاعده لاضرر و عسر و حرج و…)
– مصلحت که پایه اصلی احکام حکومتی است (مصالح عمومی جامعه یا مصلحت حفظ نظام و اسلام).
– نوع حکومتی که بر جامعه حاکم است.
– سیاستمداران حاکم بر جامعه و روابط سیاسی داخلی و خارجی.
– گروههای اجتماعی و مذهبی و روابط آنها با مردم و حکومت و اسلام.
– وضعیت اقتصادی جامعه: فقر عمومی یا رفاه عمومی و یا انباشته شدن ثروت در دست گروهی خاص
– ابزار تولید ( سادگی و پیچیدگی آن، عمومیت آن برای همه یا افراد خاص)
– روابط خاص اقتصادی و اجتماعی و سیاسی حاکم بر جهان در هر برهه از زمان.
– پیدایش موضوعات و مسائل اهم که موجب تغییر در موضوعات مهم میشود و احکام آنها را تغییر میدهد.(در اثر تزاحم)
– پیشرفت علوم درون حوزوی.
– قدرت فهم و تعقل انسان در هر عصر که دائما در حال رشد است.
– توسعه ارتباطات و اطلاعات و…..
آنچه از مجموعه این عوامل به دست میآید آن است که مقصود از زمان و مکان همان موقعیت تاریخی جامعه و شرایط و تحولات اجتماعی و سیاسی و….است که در ظرف زمان و مکان به وقوع میپیوندد.153
3-4- عوامل موثر در شناخت شرایط زمان و مکان
مجتهدان و علمای اسلامی باید آگاهی لازم از حوادث و متغیرهای زمان داشته باشند اخبار عالم را بشنوند و زمامداران حق وجور که بر جوامع تسلط دارند، را بشناسند، با علوم اسلامی آشنایی داشته و بر پیشرفتهای علمی و صنعتی بصیر باشند، اقتصاد و سیاست وتوسعه و قدرت نظامی َو سیاسی و تاثیرات متقابل آنها در یکدیگر را درک کنند .فقه را از زوایای مدرس و حواشی کتب به متن زندگی مردم ببرند و آن را همراه و همسو با جنبههای گوناگون حیات بشری نمایند.و باید آماده پاسخگویی به نیازهای نو در اجتماع و عکس العمل مناسب در برابر حوادث واقعه نشان داده وجلوتر از رخدادها حرکت کرده و جانی تازه به جامعه بخشیده و در این صورت است که فقه میتواند تحقق بخش تئوری اداره جامعه از گهواره تا گور باشد.چنانچه امام خمینی (ره)در این خصوص میفرماید: «زمان و مکان دو عنصر تعیینکننده در اجتهادند مسالهای که در قدیم دارای حکمی بوده است به ظاهر همان مسئله در روابط حاکم بر سیاست و اجتماع واقتصاد یک نظام ممکن است حکم جدیدی پیدا کند بدان معنا که با شناخت دقیق روابط اقتصادی و اجتماعی و سیاسی همان موضوع اول که از نظر ظاهر با قدیم فرقی نکرده است واقعا موضوع جدیدی شده است که قهرا حکم جدیدی را میطلبد.مجتهد باید با مسائل زمان خود احاطه داشته باشد برای مردم و جوانان و حتی عوام هم قابل قبول نیست که مرجع و مجتهدش بگوید من در مسائل سیاسی اظهار نظر نمیکنم آشنایی به روش برخورد با حیلهها و تزویرهای فرهنگ حاکم بر جهان، داشتن بصیرت و دید اقتصادی، اطلاع از کیفیت برخورد با اقتصاد حاکم برجهان شناخت سیاستها و حتی سیاسیون و فرمولهای دیکته شده آنان و درک موقعیت ونقاط قوت و ضعف دو قطب سرمایهداری و کمونیزم که در حقیقت

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه با موضوع حقوق مالی، قرآن کریم، شخصیت حقوقی، دولت اسلامی Next Entries منابع پایان نامه با موضوع فرهنگ و تمدن، قرآن کریم، حیات اجتماعی، علامه طباطبایی