منابع پایان نامه با موضوع آموزش عالی، دارالفنون، دانشگاه تهران، انقلاب اسلامی

دانلود پایان نامه ارشد

حال تبدیل شدن به مؤسسات خدمات عمومی هستند و نهاد آموزش عالی دورۀ انتقالی را پشت سر می‌گذارد (فاضلی، 1383: 8-7). آموزش عالی اگرچه در طول تاریخ تأسیس خود در خدمت ملت‌ها به جهت علم‌اندوزی، پیشرفت و ارتقای سطح دانش بوده، لکن خود در طی ادوار گذشته تا به امروز دست‌خوش تغییراتی ژرف چه به لحاظ کمی وچه به لحاظ کیفی شده که پرداختن به یک بعد از ابعاد آن مطالعات بسیاری را می‌طلبد، این مطالعه نیز در صدد است به یک بعد از ابعاد کمی آموزش عالی که همانا افزایش تعداد دانشجویان به آموزش عالی با تأکید برگرایش زنان به آن است، بپردازد.
2-2-2 تاریخچۀ شکل گیری آموزش عالی درایران
2-2-2-1 اولین دانشگاه‌ها در ایران باستان
امروزه اطلاعات در زمینۀ آموزش عالی در ایران باستان محدود است، ولی با توجه به منابعی که از دوران کهن به جا مانده‌، می‌توان به دو دانشگاه برجستۀ آن زمان اشاره کرد.
یکی از آنها دانشگاه نصیبین بود که در آن، اساتیدی که از آتن رانده شده بودند در حال کنکاش و آموزش مسائل پزشکی و ریاضیات و نجوم بودند (دونالد27، 1993: 4). همچنین دانشگاه جندی‌شاپور که شهرت آن در پزشکی تا به امروز باقی است، به طوری که تاريخ‌نگاران کهنسال‌ترین دانشگاه جهان را جندي شاپور معرفي مي‌کنند. اين دانشگاه در دوران قبل از اسلام به‌ وجود آمد و شهرت جهاني يافت. دانشگاه جندي‌شاپور از لحاظ آموزش و تحقيق در فلسفه و طب شهرت داشت. «اين دانشگاه دامنۀ علوم آن روز را وسعت بخشيد و با تلفيق نکات مثبت از روش هاي يوناني و هندي، قوانيني وضع شد که در دنياي آن روز روش نوين علم پزشکي بود» (متقی، 1348: 16).
با ظهور اسلام، خواجه نظام‌الملک طوسی حرکت گسترده‌ای برای ایجاد دانشگاه آغاز کرد، او در قرن پنجم هجری در شهرهای بغداد، بلخ، بصره، هرات، اصفهان و نیشابور مراکزی که می‌توان آن را دانشگاهی نامید ایجاد کرد. تأسیس این واحدها را می‌توان سرآغاز حرکتی تازه در تاریخ آموزش عالی در جهان دانست. از معروفترین انواع این مراکز که به نظامیه شهرت داشتند، نظامیه بغداد بود که به روایت مورخین از همۀ دیگر نظامیه‌ها بزرگتر بود و در سال 459 هجری شروع به کار کرد (فرشاد، 1365: 813).
البته از شروع قرن هفتم هجري که هجوم قوم مغول به ايران شروع شد تا قرن دهم هجري که حکومت صفويان در ايران مستقر گرديد، کمترین توجهی به مدارس عالي نشد و رو به ويراني نهاد.
حاکمان حکومت صفويه در پرتو وحدت سياسي و مذهبي که به ارمغان آوردند، سيستمي را بنيان گذاري نمودند که به موجب آن، مردم خودشان دواطلب ايجاد، اداره و حفظ مدارس شدند و اين نظام تا به امروز در آموزش عالي کما‌بيش به همان نحو عمل مي‌کند (تقی طیب و اولادزاد، 1353: 5)
2-2-2-2 مدرسۀ دارالفنون در ايران
اميرکبير که در مراحل خدمات ديواني خود در آذربايجان، شاهد بسياري از تجارب تلخ و ناگوار بود و ترتيبات زندگي و معارف جديد را به اجمال در مدت اقامت کوتاه خود در روسيه و مأموریت طولاني خويش در کشور عثماني ديده و در جريان کارهاي اداري، قرار گرفته بود، احتياج ايران را به افرادي کاردان که از معارف جديد با اطلاع باشند، دريافته بود (پناهی سمنانی، 1376: 200) لکن با علم به اینکه به مشاوران خارجي نبايد اميد بست، در سال 1267 هجری قمری مدرسۀ دارالفنون ایران را تأسیس کرد. بسیاری از مورخین آن را اولین مؤسسۀ آموزش‌عالی ایران دانسته‌اند (اسعدی، 1371: 36).
البته در ارتباط با اهداف ايجاد مدرسه دارالفنون، نظرات متفاوتي وجود دارد. بعضي از تاريخ نگاران، اهداف نظامي موجود در ذهن اميرکبیر را، در درجه دوم اهميت قرار مي‌دهند؛ (پناهی سمنانی، 1376: 200).
البته دو نکته قابل ذکر است که، نخست در دارالفنون اکثر استادن اولیه خارجی بودند و هر کدام مترجم داشتند که اغلب آنها در آن رشته دارای اطلاعات قبلی بودند و در طول سال‌های بعد نیز معلمین خارجی اکثراً توسط شاگردانشان جایگزین شدند (محسنی، 1386: 233). دوم اين که شاگردان دارالفنون از برگزيدگان خانواده‌هاي اعيان و اشراف بودند (صدیق، 1354: 352) و اين مدرسه، به نوجوانان عادي تعلق نداشت. پس از آن که قبول شدگان در اولين امتحان نهايي دارالفنون، گواهينامه گرفتند و عده‌اي از آنان از طرف دولت ايران به فرانسه اعزام شدند، تمايل زيادي از جانب مردم نسبت به تحصيل در اين مدرسه ابراز شد، ولي دولت به جاي استفاده از اين تمايل، درصدد جلوگيري از توقع آنان برآمد و طي بيانيه‌اي، عدم نياز به تعليم و تربيت محصلان جديد را اعلام نمود (محبوبی اردکانی، 1350: 51-50). از جمله تأثیرات تأسیس دارالفنون در ایران عبارتند از: اشاعۀ علوم جدید فاقد زمینۀ منسجم و روزآمد، دگرگونی در ساخت و نگرش‌های فرهنگی و طرح بحث سنت و تجدد، بوجود آمدن قشر تحصیل کرده، ایجاد دوگانگی در کادر مدیریت و دیوان سالاری کشور و تضاد گرایش‌های سنتی و نو، تحول در نگرش‌های سیاسی و بوجود آمدن انتظارات تازۀ سیاسی و اجتماعی.(محسنی، 1386: 233)
2-2-2-3 آموزش عالی نوین در ایران
وزارت علوم در ایران در سال 1234 هجری شمسی تأسیس شد و علیقلی میرزا اعتضاد السلطنه از سوی ناصرالدین شاه قاجار به سمت وزیری برگزیده شد (تکمیل همایون، 1382: 53). اگر چه تاریخ آموزش عالی در دورۀ نوین عموماً با تأسیس دارالفنون آغاز می‌گردد اما پیش از آن نیز فعالیت‌های متعددی برای کسب علوم و تخصص از خارج از کشور وجود داشت، به طور نمونه عباس میرزا اولین بار در سال 1811 میلادی تعدادی داشجوی بورسیه را جهت تحصیلات به فرنگ اعزام داشت (کلاوسن و رابین28، 2005: 34).
پس از دارالفنون به دلیل بسیاری از عوامل سیاسی، اجتماعی و فرهنگی پیشرفت آموزش عالی در ایران، علی‌رغم پیشینۀ درخشان آن تنها چند مؤسسه آموزشیِ تخصصی دیگر، طی پنجاه سال بعد از دارالفنون تأسیس شد. به طوری که پس از توسعۀ دارالفنون و قبل از تأسیس دانشگاه تهران در ایران چند مدرسه عالی به روش مؤسسات آموزش عالی غرب تأسیس شدند که تقریباً همه به وزارتخانه‌ها وابسته بودند و هدف، تربیت نیروی انسانی مورد نیاز دولت بود. در سال 1317هجری قمری مدرسۀ عالی علوم سیاسی، در سال 1300 شمسی مدرسه عالی فلاحت، در 1305 شمسی مدرسه تجارت ، در 1310 دارالمعلمین عالی، و در سال 1311 مدرسه دامپزشکی تأسیس شد (همان منبع).
فکر تأسيس دانشگاه از سال 1307 و در زمان وزارت معارف سيد محمد تدين به وجود آمد، ولي چون امکانات لازم فراهم نبود، اجراي آن به تأخير افتاد؛ با اين توضيح که در سال 1305 در مذاکرات قبل از دستور مجلس شوراي ملي، دکتر سنگ درباره تأسيس «اونيورسيته» از وزير معارف پرسيد که «آيا اقدامي شده يا نه؟»، و در ادامه اضافه کرد: «به واسطه نداشتن اورنيورسيته است که محصل به اروپا مي‌رود و دست ما به طرف خارجي‌ها براي جلب مستخدمين خارجي دراز است.» (محبوبی اردکانی، 1350: 55). در سال 1310، دکتر عيسي صديق اطراف دولت آمريکا براي مطالعه در امور آموزش و پرورش آن کشور دعوت شد و همان وقت، وزير دربار، عبدالحسين تيمورتاش، ملقب به سردار معظم به دستور رضا خان، وي را مأمور ساخت که طرحي براي تأسيس يک دارالفنون (که بعدها دانشگاه تهران خوانده شد) در تهران با تعيين نوع تأسيسات، عدۀ معلم و بودجۀ آن تهيه و تقديم دارد. وي نيز طرح کلي را تهيه کرد و در خرداد ماه 1310 آن را از نيويورک براي وزير دربار فرستاد. سپس طرح مزبور مورد تصويب رضاخان قرار گرفت و دستور اجراي آن را به وزير معارف وقت، يحيي خان قراگوزلوي اعتمادالدوله داد. قانون تأسيس دانشگاه در کميسيوني مرکب از دکتر صديق، دکتر شفق، دکتر سياسي، دکتر حسابي و محمد علي گرگاني، مورد مطالعه و رسيدگي قرار گرفت. سرانجام در سال 1313 هجری شمسی فکر تأسيس دانشگاه و مرکزي که جامع همه يا اغلب مدارس عاليه باشد به مرحلۀ عمل درآمد. به موجب قانون مصوب خرداد همان سال، تأسيس «دانشگاه از تصويب مجلس شوراي ملي گذشت. افتتاح رسمي دانشگاه تهران روز جمعه 24 اسفند 1313 يک ساعت و نيم پيش از ظهر در دانشکدۀ حقوق انجام پذيرفت» (محبوبی اردکانی، 1350: 56). بنا به نظر منصوری دانشگاه تهران با انگیزۀ تربیت معلم و اهل فن و حتی الامکان برای برطرف کردن احتیاجات روزمره تأسیس گردیده تا کشور از زیر بار هزینۀ معلمان، مهندسان و پزشکان خارجی خلاص شود. بر خلاف دارالفنون که با مدرسان خارجی شروع به کار کرد، دانشگاه تهران از همان ابتدا جذب نیروهای بومی- ایرانی را در صدر امور قرار داد (منصوری، 1378: 139-140).
با تأسیس دانشگاه تهران و به مرور زمان دانشگاه‌ها دیگری در سراسر کشور به وجود آمد و تعداد مؤسسات آموزش عالی رو به کثرت گذاشت.
در سال 1326 دانشگاه تبریز و سپس در سال 1328 دانشگاه شیراز به وجود آمدند و در سال های قبل از 1340 دانشگاه‌های مشهد (1335)، اصفهان (1337)، اهواز (1337)، دانشکده صنعتی پلی تکنیک تهران (1338)، دانشگاه ملی ایران (1339) و هنرسرای عالی (1342) به وجود آمد و تعداد مؤسسات آموزش عالی رو به کثرت گذاشت. از سال 1340 به بعد نیز متدرجاً تعداد زیادی مؤسسات آموزش عالی به شکل وابسته به مؤسسات دولتی و وزارتخانه‌ها و یا وابسته به بخش صوصی تحت عناوینی مانند آموزشگاه عالی، مؤسسۀ عالی و مدرسه عالی در کشور تأسیس شدند (محسنی، 1386: 234-233).
2-2-2-4 آموزش عالی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران
بعد از پیروزی انقلاب اسلامی در اسفند 1357 با تغییر در سازمان و تشکیلات، دو وزارتخانه فرهنگ و هنر و علوم و آموزش عالی در یکدیگر ادغام شده و با نام وزارت فرهنگ و آموزش عالی به انجام امور مربوطه پرداخت. به دنبال آن، طرح ادغام مؤسسات آموزش عالی به مورد اجرا گذاشته شد و به موجب آن، 53 دانشگاه، دانشکده و مؤسسۀ آموزش عالی در قالب 4 مجتمع دانشگاهی فنی و مهندسی، ادبیات و علوم انسانی، علوم اداری و بازرگانی و هنر سازماندهی شدند (ماهنامه پیک‌ آموزش عالی، 1376).
بعد از انقلاب اسلامی آموزش عالی ایران تحولات کمی و کیفی عمیقی پیدا کرد. بعد از انقلاب، گسترش آموزش عالی با سوگیری دینی- اسلامی، ارزشی، مردم سالاری و به نوعی تخصص‌گرایی توأم بوده است. در سال 1359 دانشگاه به مدت سه سال به منظور ایجاد تغییرات بنیادی، ساختاری و «اسلامی کردن دانشگاه‌ها» بسته شد. این رویداد ملازم بود با تشکیل «ستاد انقلاب فرهنگی» با اهداف ایجاد و برنامه ریزی گسترش آموزش عالی اسلامی در ایران، به طوری که، بعد از بازگشایی دانشگاهها در سال 1362، تحولات ساختاری، انسانی و کالبدی عظیمی در نظام آموزش عالی ایجاد شده بود (شمس آوری، به نقل از ودادهیر، 1381: 32-31).
در سال 1360 دانشگاه آزاد اسلامی، به عنوان یک دانشگاه خصوصی، تأسیس شد (صلیبی، 1389: 15). از مهمترین دانشگاههای تأسیس شده در بعد از انقلاب، می‌توان به دانشگاه تربیت مدرس (1981)، دانشگاه پیام نور (1987)، دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین (1990)، دانشگاه شاهد، دانشگاه امام حسین (ع)، دانشگاه امام صادق (ع) و … اشاره کرد (ودادهیر، 1381: 32).
يكي از مهم‌ترين شاخص‌هاي رشد آموزشي كشور طي سال‌های پس از انقلاب، تعداد دانشجويان است؛ به طوري كه تعداد كل دانشجويان كشور در سال 1357، 175 هزار و 675 نفر بود كه اين رقم در سال 90 به چهار ميليون و 117 هزار و 208 نفر رسيده است. علاوه بر رشد تعداد دانشجو طي سال‌هاي گذشته، تعداد رشته‌هاي دانشگاهي در مقاطع مختلف نيز رشد داشته و اين در حالي است كه تعداد رشته‌هاي تحصيلات تكميلي در دانشگاه هاي كشور از 210 رشته در سال 67 به 914 رشته در سال 90 رسيده است. آموزش عالي كشور براي دست‌يابي به اهداف بلند خود زيرساخت‌هاي لازم را نيز فراهم كرده كه بر اين اساس تعداد دانشگاه‌ها و مراكز آموزش عالي كشور از 223 دانشگاه در سال 57 به 2282 دانشگاه در سال 90 رسيده است (خبرگزاری دانشجو، 17/11/90). همچنین آموزش عالی در طی 36 سال پیروزی انقلاب اسلامی، به لحاظ رشدکمی، توزیع منطقه‌ای، افزایش رشته‌های مختلف تحصیلی در تمامی مقاطع از کارشناسی تا دکتری و افزایش پذیرفته‌شدگان دختر در دانشگاه‌ها پیشرفت قابل ملاحظه‌ای داشته است.
2-3 نظریه های

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه با موضوع آموزش عالی، تحرک اجتماعی، طبقه اجتماعی، هویت جهانی Next Entries منابع پایان نامه با موضوع کنش ارتباطی، دانش عمومی، علم و تکنولوژی، انتقال دانش