منابع پایان نامه ارشد درمورد کتاب های درسی، آموزش و پرورش، تعلیمات اجتماعی، کودکان و نوجوان

دانلود پایان نامه ارشد

دقیق تر مفاهیم آموزشی باید بر مبنای نیازهای هر جامعه و شرایط محیطی فراگیران تدوین شود.180
هر جامعه ای در هر دوره ای با مسائل و نیازهای متعدّدی مواجه می باشد که ممکن است خاصّ همان جامعه باشد. به عنوان مثال آسیب عدم توجّه به حجاب، شئونات اسلامی، معاد، نماز و به طور کلی بی توجّهی به دین که امروزه منجر به افزایش آمار بزهکاری و بزه دیدگی در کشور شده است، در مناطق و شهرهای مختلف علل گوناگونی دارد. در شهرها و روستاهای کوچک و دور افتاده این معضل اغلب به دلیل عدم علم و آگاهی صحیح نسبت به اسلام و آداب آن به وجود می آید و در شهرهای بزرگ و به اصطلاح مدرن به دلایلی چون ترویج فرهنگ غربی، تأثیر مخّرب ماهواره ، مدهای نادرست داخلی، عدم فرهنگ سازی و… به وجود می آید. اگر برای از بین بردن این معظل از طریق آموزش، اقدام به ارائه ی محتوای یکسان برای این دو جامعه بکنیم در واقع مانند این است که برای درمان دو بیماری مختلف دارویی واحد تجویز شود.
مطالب آموزشی مطرح شده در کتاب های درسی باید بتواند اهداف مذکور در سند تحوّل بنیادین را محقّق سازد و ارائه ی محتوای یکسان برای تمام مناطق، آموزش را از اهداف اساسی اش دور می کند.
می توان درس هایی چون هدیه های آسمانی و تعلیمات اجتماعی که بیشتر مرتبط با فرهنگ ها و کاستی های هر جامعه است را انعطاف پذیر کند. به این شکل که انتخاب مفاهیم و الگوی ارائهی آن ها، این دروس به آموزش و پرورش هر استان و برنامه ریزان درسی آن ها واگذار شود تا بر مبنای نیازهای جامعه استانی خود به تألیف این کتب بپردازند.
در حال حاضر کتاب های هدیه های آسمانی اگرچه از لحاظ انتخاب مفاهیم با نیازهای جامعه و فراگیران در انطباق است ولی نحوه ی ارائه مفاهیم این انطباق را ندارد. به عنوان مثال عمدهی مطالب کتاب هدیه های آسمانی پایه سوم به دلیل رسیدن دختران به سنّ تکلیف، در مورد نماز، روزه، حجاب و آموزش این موارد است. اصل ارائه ی این مفاهیم مورد تایید است. آنچه محل اشکال می باشد، الگوی یکسان برای ارئه ی مفاهیم مذکور است. آموزشی که در این کتاب به فراگیر داده می شود برای شهرها و روستاهای دور افتاده که با اصل این احکام آشنا نیستند مناسب می باشد ولی برای شهرهایی چون قم که کودک قبل ورود به مدرسه کاملا با این مسائل آشناست کمی سطحی است و از توانایی ذهنی وی پایین تر می باشد؛ در حالی که می توان همین محتوا را فنیّ تر و با تکیه بر دلایل عقلی به وی آموزش داد. به این معنا که حال که وی با اصل مفاهیم آشنا است، علل لزوم رعایت آن ها که همانا حفظ مصونیت وی و دوری از فحشا، و منکر و انحرافات است را به او آموزش دهیم. یا حداقل از حجم دروس مربوط به نماز و… کتاب بکاهیم و به جای آن بر مفاهیمی تکیه کنیم که ارتباط بیشتری با آسیب های موجود در جامعه وی دارد.
بند چهارم : ارتباط با توانایی فراگیران
پژوهش های گسترده ای که روانشناسان تربیتی به ویژه پژوهشگرانی چون ژان پیاژه، روانشناس سوئیسی، درباره ی مراحل رشد ذهنی کودکان و چگونگی یادگیری آنان انجام داده اند، پس از دهه 1960 میلادی به مراکز برنامه ریزی درسی در جهان وارد شد و دگرگونی بزرگی در روش عرضه مفاهیم علمی به دانش آموزان پدید آورد. این پژوهش ها به آگاهی کارشناسان برنامه ریزی درسی از فشارهای روحی بخش هایی از برنامه ها و روش ها بر دانش آموزان افزود و آنان را به سوی طرّاحی برنامه هایی کشاند که با توانایی های ذهنی دانش آموزان سازگاری داشته باشد.181 برای مثال مفاهیم انتزاعی باید از پایه های آموزشی پایین به پایه های بالاتر انتقال یابد و در پایههای پایین تر نیز به جنبه های عینی توجّه بیش تری داشت و در این پایه ها به پرورش مفاهیم از راه آوردن مثال های محسوس تر روی آورد.
باید توجّه داشت که تشخیص سازگاری میزان پیچیدگی مفهوم با سنّ دانش آموزان کاری ساده و قطعی نیست و مشمول محدودیّت هایی است که ناشی از تفاوت در استعداد و بهره ی هوشی می باشد.182 بنابراین منظور از ارتباط با توانایی ذهنی فراگیران، در نظر گرفتن توانایی میانگین گروه سنیّ فراگیران است و نویسنده نباید خود را به یک سطح توانایی تعداد خاصیّ از دانشآموزان محدود کند.
طبق بررسی های به عمل آمده در طی این پژوهش، محتوای کتاب های هدیه های آسمانی دوم و سوم مطابق با توانایی انتزاعی و رشد شناختی دانش آموزان منطبق است. ولی با بررسی محتوای کتاب پایه چهارم و پنجم و ششم به روشنی فهمیده میشود که نه تنها مفاهیم به تدریج فنّی تر و تکامل یافته تر نمی شود بلکه در یک خط صاف ادامه پیدا می کند و حتی در پایه ی چهارم مفاهیم نسبت به پایه سوم از این لحاظ سیری نزولی مییابد.
در پایه سوم دانش آموزان با طیف وسیعی از آموزه های پیشگیرانه از جرم چون حجاب، معادباوری، مسئولیّت اجتماعی در قالب احترام به حقوق دیگران و امر به معروف و نهی ازمنکر، محیطهای مثبت، الگوهای عمل نیکو و… آشنا می شود و این حجم بالا از مفاهیم ذهن وی را برای ورود به مفاهیم پیشگیرانه فنیّ تر در آینده آماده می سازد ولی وقتی وارد محتوای درسی پایه چهارم میشود از طرفی هم از حجم مفاهیم کاسته می شود و هم مفاهیم مطرح شده بسیار سطحیتر از مفاهیم پایه ی قبل است و این روند در دو پایه ی بعد هم ادامه می یابد.
قضاوت در این امرکه آیا مفاهیم پایه سوم فراتر از توانایی فراگیر می باشد یا مفاهیم پایه های بعد پایین تر از قدرت ذهن دانش آموز است، باید به متخصّصان روانشناسی کودک واگذار شود، ولی آن چه در حیطه ی این تحقیق می گنجد این است که همانطور که گفته شد سیر منطقی بیان مفاهیم بر حسب افزایش توانایی تدریجی ذهن فراگیر، رعایت نشده است. در عین حال بانگاه دقیق به کتاب پایه سوم و کمیّت و کیفیّت بالای مفاهیم پیشگیرانه از جرم آن، می توان اظهار نظر کرد که مجموعه ی این کتب، ظرفیّت و قابلیّت طرح مفاهیم به صورت فنیّ تر را دارا می باشند که علیالظاهر توجّه چندانی به این ظرفیت نشده است.
بند پنجم : توجّه به هنجارها و ایجاد زمینه برای پرورش رفتارهای مطلوب انسانی
فعّالیت های کتاب درسی باید فرصت هایی را برای آموزش هنجارها به کودکان و نوجوانان فراهم کند. همانطور که در فصل دوم ذکر شد، این اصل یکی از مهم ترین اصولی است که در سند تحوّل بنیادین آموزش و پرورش مورد تأکید قرار گرفته است. در واقع آن چه موضوع تحقیق حاضر می باشد بررسی میزان توجّه محتوای کتاب ها به همین هنجارها است که یادگیری آن توسط کودکان و نوجوانان باعث کاهش میزان رفتار های نابهنجار و انحرافات و جرائم می شود. به عبارت دقیق تر هنجارها و رفتارهای مطلوب انسانی همان مفاهیم پیشگیرانه از جرمی هستند که در این تحقق در پی بررسی میزان توجّه به آن ها در کتب هدیه های آسمانی بوده ایم.
خوشبختانه یکی از نقاط قوّت کتاب های هدیه های آسمانی دوره ابتدایی، توجّه مطلوب و کافی به اصل این مفاهیم است و صرفنظر از ضعف هایی که گاها در نحوه ی بیان وجود دارد، میتوان گفت اساس محتوای دروس، در انطباق کامل با مفاهیم پیشگیرانه ی قابل طرح در کتب هدیه های آسمانی دوره ابتدایی است .
در نگاه اوّل شاید بتوان انتقاد کرد که مفاهیم مرتبط با پیشگیری از جرم، طیف وسیعی از مفاهیم را شامل می شود و در این کتب تنها به بیان تعدادی محدود و تکرار همین تعداد اکتفا شده است . در جواب به این نقد باید گفت درست است که در محتوای دروس هدیه های آسمانی به تمام مفاهیم پیشگیرانه از جرم پرداخته نشده است ولی باید در نظر داشت که این کتب در واقع کتب «دینی » هستند که امروزه هدیه های آسمانی خوانده می شوند، و همان طور که از عنوان کتاب مشخّص است، موضوع آن دین و مفاهیم دینی می باشد که باید در قالب آیات، روایات و سیره ی پیامبر و ائمه ی اطهار بیان شود. بنابراین نمی توان از این کتاب انتظار داشت که مفاهیم پیشگیرانه ای را مطرح کند که خارج از این قالب قرار بگیرد. هر چند دین مبین اسلام خود یک آکادمی کامل جرم شناسی پیشگیرانه است ولی باید پذیرفت که طرح برخی از همین مفاهیم پیشگیرانه از جرم اسلامی نیز باید در فضاهای دیگر چون کتب تعلیمات اجتماعی و یا در کتب دوره های راهنمایی و دبیرستان صورت بگیرد.
بند ششم : ارتباط پرسش ها و تمرین ها با اهداف و محتوای درس
تأثیر تمرین ها و پرسش های درس در کلّ فرآیند یادگیری و در راستای تثبیت مفاهیم، انکارناپذیر است. تمرین و پرسش باعث تثبیت پیام محتوای درس می شود و از این رو باید در خدمت اهداف درس قرار بگیرد.
درکتب هدیه های آسمانی به دفعات مشاهده می شود که هر درس چندین مفهوم را در بردارد ولی تمرین ها فقط بر روی یک مفهوم متمرکز شده اند و همین امر باعث عدم توجّه دانش آموز به سایر مفاهیم شده است در حالی که اکثر همین پیام هایی که تمرین ها به آن ها نپرداخته اند، حاوی مفاهیم پیشگیرانه از جرمی بوده اند که فضای بسیار مناسبی برای پرداختن به آن وجود داشته است. به مصادیق این ضعف هدیه های آسمانی، در مبحث تجزیه ی محتوای این کتب پرداخته شده است.
بند هفتم : اعتبار علمی مفاهیم
ضرورت اعتبار علمی و پایه و اساس داشتن مطالب و مفاهیم، امری روشن و بی نیاز از توضیح است.
مفاهیم پیشگیرانه از جرم موجود در کتب هدیه های آسمانی تمام پایه ها، مبتنی بر اصول ارزشی و والای دین مبین اسلام می باشد. مفاهیمی چون معاد باوری، نماز، حجاب، امر به معروف و نهی از منکر و … که در مبحث پیشین مورد بررسی قرار گرفت،مفاهیمی هستندکه به دفعات در قرآن کریم و گفتار پیامبران و ائمّه اطهار به عنوان عوامل بازدارنده ی انسان از ارتکاب معاصی و جرائم معرفی شده اند. واضح است که رهنمودهای اسلام به عنوان یک مکتب علمی غنی، اساس و پایه ی محکمی برای اعتبار مفاهیم طرح شده در کتاب های درسی می باشد.

بند هشتم : حجم مفاهیم کتب درسی
حجم مفاهیم کتب درسی باید متناسب با سن دانش آموز و قدرت ذهنی وی باشد. حجم بالای مطالب باعث دشواری آموختن و فشردگی مطالب می شود و همین امر موجب دلزدگی دانشآموز، خستگی ذهنی و در نتیجه یادگیری سطحی مفاهیم می شود.183
مفاهیم پیشگیرانه از جرم موجود در کتب پایه ی دوم وسوم از حجم مطلوبی برخوردار است و متناسب با زمان آموزش و قدرت و توانایی ذهنی دانش آموزان به نظر می رسد. ولی طبق بررسیهای به عمل آمده برروی متن کتب هدیه های آسمانی پایه چهارم، پنجم و ششم، تصور می شود حجم مطالب در مقایسه با مطالب و مفاهیم پایه سوم، کم تر از قدرت ذهنی فراگیران است. قدرت ذهنی دانش آموزان در این سنین به تدریج افزایش می یابد184، منطقی است که باید مفاهیم نیز به تناسب افزایش قدرت ذهنی، رشد بیابد و داده های ارائه شده در کتاب های مذکور به صورت پلکانی افزایش یابد، ولی این اصل در پایه های مذکور رعایت نشده و نه تنها به حجم مفاهیم افزوده نشده بلکه نسبت به پایه سوم، از میزان آن ها کاسته هم شده است . این امر یک ضعف اساسی محسوب می شود که عدم توجّه به آن موجب شده است فضای بسیار مناسبی برای طرح مفاهیم پیشگیرانه و آموزش آن ها به دانش آموز بلا استفاده باقی بماند و از دست برود.
گفتار دوم : اصول سازماندهی محتوای آموزشی
دستیابی به مقاصد، انتظارات و هدف های آرمانی و کلیّ معمولا زمان زیادی را طلب می کند. تحکیم یادگیری، وحدت در یادگیری و تقویّت آموخته ها ایجاب می کند که سازماندهی محتوا به شیوه ی منطقی صورت بگیرد.
سازماندهی محتوا به نحوه چینش محتوا در یک کتاب درسی و یا کتاب های درسی یک پایه و یا پایه های مختلف و چگونگی ارتباط طولی و عرضی مفاهیم در پایه های مختلف با رعایت مجموعه ای از اصول علمی و تربیتی( ملاحظات منطقی، روان شناسی نظیر تحوّلات رشد، اصول یادگیری) محیطی اشاره دارد.185
کتاب های هدیه های آسمانی در طول دوره ی تحصیلی ابتدایی، در هر سال منبع آموزشی قرار می گیرند. لذا رعایت یک سلسله اصول لازم است تا در طی این توالی، محتوای هدفمندی ارائه شود و همچنین محتوای هر کتاب نیز به صورت مجزّا هدفمند باشد.
از نظر

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد برنامه درسی، محتوای آموزشی، آموزش و پرورش، کتاب های درسی Next Entries پایان نامه رایگان درباره امام علی (ع)، ماهیت کار، دوره متوسطه، برنامه درسی