منابع پایان نامه ارشد درمورد کتاب درسی، کتاب های درسی، تحلیل محتوا، نهی از منکر

دانلود پایان نامه ارشد

و ضعف کتاب درسی.144
بند دوم : کاربرد تحلیلی
این کاربرد در پی آن است که تا حد امکان به لایه های درونی تر و متغیّرهای نهفته و آشکار دست یافته و آن ها را مورد نقد علمی قرار دهد. کاربرد این رویکرد می تواند در چهار زمینه زیر باشد:
الف) کتاب های درسی اسناد رسمی و معتبری می باشند که ترجمه ارزش های دینی، اخلاقی، اجتماعی، فرهنگی و علمی حاکم بر یک جامعه به شمار می روند. مطالعه و تعیین میزان توفیق کتاب درسی در انجام این رسالت می تواند بخش قابل توجّهی از پژوهش های تحلیلی در متون درسی را در برگیرد.
ب ) کاربرد دیگر نگاه تحلیلی، در مطالعات محتوای درسی، مطالعه و تحلیل اثرات محتوای درسی بر میزان تحقّق اهداف شناختی، عاطفی و مهارتی آموزش و پرورش می باشد. محتوای درسی پل ارتباط دهنده این اهداف با نیازهای واقعی بوده و وظیفه فراهم سازی فرصت های یادگیری و رشد دانش آموزان در هریک از حوزه های سه گانه بالا را برعهده دارد. لذا مطالعه و تعیین میزان موفقیّت برنامه درسی در نیل به این اهداف از مهم ترین دغدغه های تحلیل گران متون درسی است.
ج) سومین کاربرد نگاه تحلیلی، تعریف و تبیین نقش های افراد، نهادها و مفاهیم اجتماعی درکتاب های درسی می باشد. کتاب های درسی به صورت آشکار و مشخّص، حدود و ثغور نقش های افرادی همچون زنان، مردان، فرزندان، مادران، دانشمندان و… و نهادهایی همچون مساجد، مدارس، خانواده، سازمان ها، مراکز اجرایی و قضایی و همچنین مفاهیمی مانند علم، ارتباطات، محیط زیست، سلامت و … را نشان می دهند.
د) در چهارمین کاربرد رویکرد تحلیلی، نوعی تحلیل فنیّ در کتاب درسی انجام می شود. کتابهای درسی برای تحقق اهداف از پیش تعیین شده و براساس اصول و ضوابط علمی ویژه ای طرّاحی می شوند که «اصول و سازماندهی محتوای آموزشی » خوانده می شود. بنابراین تحلیلگران محتوای درسی به دنبال شناسایی میزان رعایت این اصول در طرّاحی و تدوین کتاب های درسی هستند.145 در فصل آتی به تبیین این اصول خواهیم پرداخت.
بند سوم : کاربرد توسعه ای
برنامه های درسی از ماهیّت و موجودیّتی پویا برخوردارند و مدام در حال تغییر و تحول هستند. در واقع، پویایی و بهسازی مستمر، شرط بقاء و عامل مؤثّری در اثر بخشی محتوای آموزشی است. به همین منظور نظام های آموزشی پیشرفته ساختارها و مسیرهای توانمند سازی خود را طرّاحی و مورد استفاده قرار می دهند. این کار با مطالعه و شناخت وضع موجود از یک طرف و شناخت وضع مطلوب از طرف دیگر انجام می شود.146
گفتار دوم : ابعاد تحلیل محتوای کتاب درسی
در یک نگاه نظام مند و جامع می توان کتاب درسی را از دو نظر درونی و بیرونی موردتوجّه قرار داد. در هر یک از این ابعاد نیز می توان به دو جنبه فرعی اشاره کرد. عامل درونی بر ظاهر و همچنین محتوای کتاب تاکید دارد و عامل بیرونی بر ارتباط و هم خوانی کتاب درسی با کتابهای دیگر در همان پایه و رابطه یک عنوان کتاب درسی با همان عنوان در پایه های قبل و بعد مطالعه می شود.147
بند اوّل: بعد درونی کتاب درسی
در این بعد، کتاب درسی به عنوان یک بسته آموزشی کامل و مستقل در نظر گرفته می شود که می توان آن را از جهات متفاوت مورد تحلیل و مطالعه قرار داد. در این بعد دو جنبه اصلی کتاب، یعنی بعد ظاهری و بعد محتوایی یا علمی تحلیل می شود.
الف ) بعد ظاهری کتاب
دراین بعد اجزای کتاب مانند جلد، صفحات، تصاویر، متن و… مورد مطالعه قرار می گیرد. برخی از پرسش هایی که می تواند موضوع تحلیل محتوای کتاب های درسی در این بعد باشد به قرار زیر هستند:
1-حجم کتاب تا چه اندازه متناسب با ویژگی های فراگیران می باشد؟
2-آیا جلد کتاب از استحکام لازم جهت استفاده در طول یک سال تحصیلی برخوردار است؟
3-آیا بین متن و تصاویر تناسب لازم وجود دارد؟
4- اندازه و سایز کتاب، نوشته ها و تصاویر تا چه اندازه با توجّه به ویژگی های سنّی فراگیران طرّاحی شده است ؟148
ب) بعد محتوایی کتاب درسی
این بعد اصلی ترین بعد تحلیل محتوای کتاب درسی است و بیشترین مطالعات انجام شده در زمینه تحلیل محتوای کتاب درسی نیز مربوط به این بعد می باشد.
بند دوم : بعد بیرونی کتاب درسی
منظور از این بعد در تحلیل کتاب های درسی توجّه به سایر متغیرهای خارج از کتاب درسی می باشد. در این بعد، ویژگی و کارکرد کتاب درسی بر اساس تحلیل رابطه آن با متغیّرهای بیرونی مطالعه می شود. این رابطه به دو سطح افقی و عمودی یا عرضی و طولی تفکیک می شود.
الف ) ارتباط عرضی
دراین نوع ارتباط، کتاب درسی هر پایه را می توان در ارتباط با سایر کتاب های درسی همان پایه مورد مطالعه قرار داد. به عبارت دیگر مجموعه کتاب های درسی یک پایه تحصیلی مجموعا هدف های آموزشی معیّنی را دنبال می کنند که تحقّق این هدف کلّی نه تنها مستلزم تحقّق هدفهای هر یک از کتاب های درسی به صورت جداگانه می باشد، بلکه همچنین به میزان برقراری ارتباط اثر بخش بین کتاب های درسی مختلف نیز وابسته است .149
ب )ارتباط طولی
این نوع ارتباط شامل ارتباط یک کتاب درسی با کتاب های درسی دیگر در پایه های بعد یا قبل می باشد. از این منظر کتاب درسی در هر پایه تحصیلی حلقه ای از زنجیره محتواهای آموزشی در نظر گرفته می شود، که به منظور تحقق هدف یا اهداف خاص از نظم و توالی برنامه ریزی شدهای تبعیت می کند. 150

فصل سوم
تجزیه و تحلیل محتوای کتب هدیه های آسمانی

پس از پرداختن به کلّیات و مبانی موضوع پژوهش، اینک در فصل سوم در راستای ارزیابی نحوه و میزان توجّه محتوای کتب درسی هدیه های آسمانی به مفاهیم پیشگیرانه از جرم، به تجزیه و تحلیل محتوای مذکور در دو مبحث خواهیم پرداخت.
مبحث اوّل: تجزیه محتوای کتب هدیه های آسمانی از حیث توجّه به مفاهیم پیشگیرانه از جرم
کتاب هدیه های آسمانی به جهت موضوع و ماهیّت آن، بیشترین فضا را نسبت به سایرکتب برای طرح مفاهیم پیشگیرانه ازجرم و انحراف دارا می باشد. محتوای این منبع مهم آموزشی از دیر باز مورد توجّه ویژه ی طرّاحان آموزشی بوده است. در این مبحث در پی آن هستیم که با تجزیه ی متن این کتب، راه را برای تحلیل این مفاهیم ازجهات گوناگون همچون انعطاف پذیری، تطابق با رشد شناختی فراگیران و… هموار کنیم. به این منظور کتب هدیه های آسمانی پایه دوم تا ششم را در پنج گفتار بر اساس مفاهیم موجود مورد بررسی قرار می دهیم.
گفتار اوّل: کتاب هدیه های آسمانی پایه دوم
بند اوّل: نماز
با نگاهی به آموزه های دینی می بینیم که آن چه امروزه از آن به عنوان پیشگیری از جرم یاد می شود، در تار و پود پیام های آسمانی و رهنمودهای انبیاء و اوّلیا الهی بوده است. یکی از عوامل کاهش جرائم در میان افراد جامعه اسلامی و در مراکز اصلاح و تربیت و زندان ها، انتشار فرهنگ اقامه نماز است. نمازی که با بصیرت و توجّه اقامه شده همچون چراغی است که در دل روشن میشود و انسان را به عالم ملکوت هدایت می نماید و مانعی از عصیان و نافرمانی انسان می باشد. اگر افراد جامعه به خصوص نوجوانان اهل نماز شوند درصد احتمال ارتکاب جرم توسط آنان به میزان چشم گیری کاهش می یابد. خداوند متعال در قرآن کریم می فرماید: «اِنَّ الصَّلاة تَنهی عَنِ الفَحشاءِ وَ المُنکَر: همانا نماز از فحشا و منکر جلوگیری می کند». حضرت امام خمینی ره میفرمایند: «به نماز و مساجد اهمیّت دهید که پرونده های دادگستری مال بی نماز هاست و نماز خوانهای واقعی در دادگستری پرونده ندارند، نماز خوب، فحشا و منکر را از یک ملّت بیرن میکند. این هایی که به مراکز فساد کشیده شده اند بی نمازها هستند».151 لذا در می یابیم که یکی از مفاهیم پیشگیرانه مهم از جرم و انحراف توجّه به نماز است.152 این امر از نگاه طرّاحان کتاب های هدیه های آسمانی دور نمانده است. در ادامه به ذکر مصادیق توجّه به نماز در محتوای کتاب هدیههای آسمانی پایه دوم می پردازیم:
1- درس دوم: «غروب یک روز بهاری بود. گنجشک ها بر روی درختان جیک جیک می کردند. ساجده گفت: مادر چرا گنجشک ها جیک جیک می کنند؟ آن ها چه می گویند؟ مادر گفت دخترم گنجشک ها هم حرف می زنند. فکرمی کنم آن ها با این کار از خدا تشکر می کنند… در این هنگام صدای اذان از مسجد بلند شد. مادر وضو گرفت و به نماز ایستاد. ساجده با خود گفت مادر با خدا حرف می زند و از او تشکّر می کند. او هم وضو گرفت. چادر گل دارش را سر کرد و کنار مادر به نماز ایستاد.»
2- درس یازدهم: «چند روزی است زینب با مادرش تمرین می کند او می خواهد نماز خواندن را خوب یاد بگیرد. یک روز مادرش می گوید: وقت آن رسیده است که دو رکعت نماز با هم بخوانیم… مادر زینب می گوید: بهترین راه حرف زدن با خدای مهربان، خواندن نماز است.»
در قسمت با هم بخوانیم این درس شعری ساده در چند بیت نیز آمده که تأثیر متن را با توجّه به قالب شعر گونه و مورد علاقه ی کودک، افزایش می دهد. بیت نهایی شعر: «نماز خواندن چه خوب و زیباست…یاد خداوند فروغ دل هاست »
3- درس هفدهم: «قوقولی قوقو…..این صدای خروس همسایه است. از خواب بیدار می شوم. صدای اذان به گوش می رسد. سحرگاه زیبایی است. مادرم با چادر سفیدش آماده است تا با هم نماز بخوانیم. او به من یاد داده است که صبح دو رکعت نماز می خوانیم…. ظهر است، خورشید به وسط آسمان رسیده است. صدای اذان در حیاط مدرسه می پیچد. من و دوستانم وضو می گیریم و به نمازخانه می رویم. من دوست دارم نمازم را به جماعت بخوانم….خورشید غروب می کند. بار دیگر صدای زیبای اذان از مسجد محلّه شنیده می شود. پدرم می گوید: اذان ما را به نماز دعوت می کند. به همراه پدر و مادرم به مسجد می رویم.»
در قسمت پیام این درس آمده است: «دوست دارم هر روز با معلّم و دوستانم نماز را اوّل وقت بخوانم». در بخش با هم بخوانیم هم سرودی مرتبط با موضوع درس آمده است که زیبایی نماز را در قالب شعری زیبا، جذاب و دلنشین با زبان کودکانه، انتقال می دهد: «صبح است و دارد بر چهره لبخند … وقت نماز است، برخیز فرزند». در ادامه ی فعّالیت های جانبی درس نیز به زبانی ساده و در قالب تصاویری رنگارنگ زمان هر کدام از نمازها و تعداد رکعت ها بیان شده است.
کلیه ی دروس این کتاب که به مبحث نماز پرداخته اند دارای متنی جذاب و روان می باشد به همراه تصاویری کودکانه، شاد، رنگارنگ و جذاب که در عین سادگی پیام اصلی متن را منتقل میکند.
بند دوّم: مسئولیّت اجتماعی
از نظر اجتماعی مسئول بودن یعنی داشتن حساسیت مثبت نسبت به مسائل اجتماعی، فرهنگی و… . مسئولیت اجتماعی به عنوان پدیده ای جامعه شناختی و روانشناختی نه تنها در بهبود زندگی تک تک افراد نقش دارد بلکه به نوعی زندگی سالم و مثبت را برای سایر افراد و جامعه فراهم میکند.153 می توان گفت تلاش برای برقراری مسئولیّت اجتماعی در حقیقت تلاشی است برای کاهش آمار جرم و انحراف و جلوگیری از بروز رفتارهای نابهنجار.
مسئولیّت اجتماعی مفهوم وسیعی است که دارای مصادیق متعدّد می باشد.
الف) امر به معروف و نهی از منکر
امر به معروف و نهی از منکر در سیاست جنایی، از جلوه های سیاست جنایی مشارکتی است.154 امر به معروف و نهی از منکر فریضه و تکلیفی است بر عهده ی افراد جامعه که دارای آثار مثبت متعدّدی است و مهم ترین آن پیشگیری از هنجار شکنی می باشد. وجود افرادی مخصوص امر به معروف و نهی از منکر و اساس وجود نفس این دو فریضه از ویژگی های جامعه صالح و نیز افراد صالح جامعه است.155 این فریضه واجب در کاهش موقعیت هایی که انسان را در معرض ارتکاب جرم قرار می دهد اثر گذار است. اگر معروف در جامعه گسترش یابد، کاهش منکر، خود به خود اتفاق می افتد. لذا برای جلوگیری از گسترش و بروز منکر و جرم ترویج معروف و نهی منکر ضروری است.
1-درس ششم: «آقای امیری روی تابلوی کلاس نوشت: خدا. پیامبر. مردم، و از بچّه ها خواست با این کلمات جمله بسازند. بچّه ها قلم به دست گرفتند و جمله هایی نوشتند. معلم جمله ها را روی تابلو نوشت و از

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد آموزش و پرورش، قوانین داخل، قوانین داخلی، سازمان ملل Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد نماز جماعت، همبستگی اجتماعی، امر به معروف، نهی از منکر