منابع پایان نامه ارشد درمورد کاربری اراضی، سلسله مراتب، اوقات فراغت

دانلود پایان نامه ارشد

مزراع، فضاهاي سبز، صنايع، مناطق نظامي، تاسيسات و تجهيزات شهري، حمل ونقل و انبارداري، اراضي باير، فضاهاي بازو حريم ها، كاربري هايي با عملكرد ويژه و شبكه ي معابر قابل تقسيم بندي است كه از بين همه ي اين موارد مهمترين كاربري را، كاربري مسكوني تشكيل مي دهد(زياري، 1381: 21). تقويت بخش مسكن به توسعه ي صنعت ساختمان كه براي توسعه ي اقتصادي و اجتماعي ضروري است كمك مي كند و با به تحرك در آمدن صنايع ساختماني عده ي زيادي از مهاجرين و بيكاران بدون مهارت را مي توان در آن به كارگمارد(ويليام، 1357: 35). در ادامه و در نمودار (2-1) به عوامل موثر بر کاربری اراضی مسکونی اشاره می کنیم.

نمودار(2-1): درخت سلسله مراتبي عوامل موثر بر كاربري اراضي مسكونی

در آمد
هر فعاليّت در شهر، نيازمند مكان يا فضاي خاصي است كه مي تواند در مختصّات يا قالب آن مكان يا فضا تحقّق عيني يابدو زمين مهمترين عامل شكل دهنده ي محيط كالبدي و بستر فعاليّتهاي شهري است و هميشه به عنوان «اساسي براي شكل شهري» مورد توجه برنامه ريزان بوده است، به گونه اي كه محققيني چون چاپين8 برنامه ريزي شهري را برنامه ريزي كاربري زمين شهر مي دانند و بران مبنا برنامه ريزي كاربري زمين را علم تقسيم زمين و مكاني براي كاربردها و مصارف مختلف زندگي و وظيفه ي برنامه ريزان شهري را ارايه ي الگوهاي بهينه ي مصرف مكان دانسته اند(چاپين، 1987: 2).
طرح كاربري زمين شهري يكي از ابزارهاي مهم براي دست يابي به اهداف كلان اجتماعي، اقتصاد و كالبدي است، كه نه تنها اثراتي بسيار برسرمايه گذاري ها و تصميمات عمومي مي گذارد، بلكه نقش مهمّي در ميزان رشد شهري و كيفيت محيط كالبدي شهر دارد(سعيدنيا، 1378: 13).
در شهرسازي امروز جهان، برنامه ريزي كاربري زمين، يعني چگونگي استفاده و توزيع و حفاظت اراضي همواره از محورهاي اساسي شهر سازي ويكي از زمينه هاي دست يابي به توسعه ي پايدار شهري9 به شمار مي رود. از ديدگاه توسعه ي پايدار شهري، برنامه ريزي كاربري زمين اهداف عمده ي زيست محيطي، اقتصادي، اجتماعي كالبدي- فضايي را شامل مي شود.
اهداف كالبدي- فضايي كاربري زمين موارد عمده ي توزيع متعادل كاربري ها، جلوگيري از تداخل كاربري هاي ناسازگار، تدوين معيارها و استاندارهاي مناسب كاربري تشويق ، تنوع و اختلاط كاربري ها، حفظ تناسب در توسعه ي عمودي و افقي و… را در بردارد(مهديزاده، 1379: 77).

2-10)كاربري زمين شهري
اصطلاح و مفهوم كاربري زمين، ابتدا در غرب به منظور نظارت دولت ها بر نحوه ي استفاده از زمين و حفظ حقوق مالكيت مطرح شد، ولي با گسترش شهرنشيني و تحوّل در برنامه ريزي شهري و منطقه اي، ابعاد و محتواي آن روز به روز وسيع تر شد(مهديزاده، 1379: 71). به گونه اي كه امروزه كاربري زمين شهري در نظام هاي پيشرفته برنامه ريزي جهان، به لحاظ استفاده ي بهينه از زمين هاي شهري، جايگاه خاصّي در انواع طرح هاي شهري و منطقه اي يافته است(زياري، 1381 ب: 64).
گروهي، كاربري زمين را پيشنهادهاي مختلف براي استفاده از سطح زمين دانسته اند و برخي ديگر آن را استفاده اي كه توسط انسان از زمين مي شود، تعريف كرده اند. گروهي ديگر نيز آن را فعاليّتهاي انسان در زمين، كه فعاليّت مستقيماً با زمين در ارتباط باشد، تعريف مي كنند(بست، 1999: 19).
به طور كلّي، به لحاظ نظري، كاربري زمين را مي توان اين گونه تعريف كرد: كاربري زمين به طور ذاتي در باره ي تمام جنبه هاي فضايي فعاليّتهاي انسان در زمين و طريقه اي كه سطح زمين مي تواند براي نيازهاي مختلف آماده شود و از آن بهره برداري گردد، بحث مي كند(Ibid) . به طور مشخص مي توان گفت: فعاليت ها، مردم و مكان ها، عناصر كاربري زمين هستند وبا يكديگر داراي روابط متقابل اند.
اين اختلافات در تعريف كاربري زمين در درون خود، دو مفهوم مشخص به همراه دارد: يكي عملكردي10 كه از زمين براي اهداف ومقاصد انسان استفاده مي كند؛ نظير عملكرد هاي مسكوني، تجاري، تفريحي، صنعتي،… و ديگري به شكل و فرم11 آن- كه سطح زمين را در بر مي گيرد- مربوط مي شود. خانه، پارك، مغازه، كارخانه و… وقتي اين دو مفهوم برهم منطبق شود مشكلي درارتباط با تعريف كاربري زمين پيش نمي آيد، لذا مي توان تعريف بالارا پذيرفت(Ibid).
از نظر شكويي، كاربري زمين، جنبه هاي فضايي همه فعاليّت هاي انساني را در روي زمين براي رفع نيازهاي مادّي و فرهنگي او نشان مي دهد(شكويي، 1379: 253).
چاپين، از صاحب نظران كاربري زمين، سه تعريف از كاربري زمين شهري ارائه داده است(چاپين، 1987: 3).
1. كاربري زمين به معناي پراكندگي فضايي كاركردهاي شهري مانند مسكوني، تجاري، خرده فروشي، تفريحي و….
2. كاربري زمين به معناي چارچوبه اي دو بخشي براي نمايش نواحي شهري . اين دو بخش عبارتند از :
– الگوهاي فعاليّت مردم در محيط شهري به مؤسسات و فضاهاي مورد نياز آنان (فعاليت هاي در آمدزا، خريد و اوقات فراغت)؛
– تسهيلات و تجهيزات فيزيكي كه براي استقرار فعاليّت هاي ياد شده در زمين هاي شهري ساخته مي شوند.
3. كاربري زمين به معناي تنظيم روابط ساختاري- كاركردي چارچوبه ي دو بخشي بالا با سيستم هاي ارزشي حاكم بر الگوهاي فضايي – كاركردي و فعاليت هاي مردم.
همچنين چاپين بيان مي دارد كه كاربري زمين در مقياس شهر به عواملي همچون محدوديّت زمين، شكل و موقعيّت زمين، انواع فعاليّت، تراكم، نحوه ي توزيع زمين ميان كاربري ها و مقايسه ي كاربري ها وابسته است. به عبارت ديگر، كاربري زمين شهري، توان استفاده از رويه ي زمين جهت اسقرار فعاليّت هاي گوناگون شهري است(بحريني، 1377: 181).
به طور كلّي، كاربري زمين شهري عبارت است از اين كه انواع فعاليت هاي شهري مانند مسكوني، درماني، آموزشي، اداري، راهها و معابر و نظاير آنها به چه صورتي است و از كل مساحت شهري نسبت هر يك از كاربري ها چقدر است و هر يك از فعاليّت هاي شهري در چه سحطي پراكنده شده اند و ارتباط آنها با يكديگر چيست و تا چه ميزان استفاده هاي گوناگون از زمين در ارگانيسم شهر مي تواند نقش كارآمد داشته باشد. لذا در اين زمينه لازم است كليه ي سطوحي كه در شهر مورد استفاده قرارگرفته اند، مورد بررسي و ارزشيابي قرار گيرند،(شيعه، 1380: 120). به اين ترتيب، با اتخاذ سياست كاربري صحيح و محافظت از زمين، توسعه ي پايدار شهري به دست مي آيد.

2-11)زمين از ديدگاه توسعه ي پايدار شهري
دسترسي عادلانه به زمين و استفاده ي بهينه از آن، يكي از مؤلّفه هاي اساسي توسعه ي پايدار محسوب مي شود(مهديزاده، 1379: 70). توجه به زمين به عنوان يكي منبع اصلي و تجديد ناپذير در توسعه پايدار شهري امري ضروري است، چرا كه زمين شهري جزو منابع اصلي توسعه ي پايدار شهر تلقي مي شود و دسترسي عادلانه و استفاده ي بهينه از آن يكي از مؤلفه هاي توسعه پايدار است. پس از اين ديدگاه زمين يك ثروت همگاني است و بستري مناسب براي فعاليت هاي شهروندان و ابزاري براي تحقّق خواست ها و آرزوهاي انساني است(كريمي، 1380: 31).
در حقيقت چگونگي تصميم گيري در مورد زمين، نوع، كميّت و كيفيّت توسعه را در بردارد. حركت در جهت توسعه اي پايدار نيازمند تصميم گيري در ارتباط با كاربري هاي مناسب، مكان يابي زمين، تعادل بين كاربري ها، و استفاده ي بهينه از زمين از نظر اقتصادي است. به عبارت ديگر توسعه پايدار شهري، بدون در نظر گرفتن سازوكارهاي مختلف در سطوح ملي و منطقه اي قابل دست يابي نيست و در اين ميان نقش زمين به عنوان ابزاري مهم در تشخيص اهداف سياست هاي ملّي، منطقه اي و شهري بسيار حسّاس است(امين زاده، 1379: 95).
بنابراين توسعه ي پايدار زمين، نوعي استفاده از زمين است كه نيازهاي نسل حاضر را تأمين مي كند، ولي درعين حال فرصت هاي را براي تأمين نيازهاي نسل آينده حفظ مي نمايد، به طوري كه اين امكان به نسل هاي آينده داده شود كه حداقل وضع آنها از نسل فعلي بدتر نباشد(عسگري و ديگران، 1381: 8) چه بايد كرد؟ از منابع و امكانات چگونه بايد استفاده كرد تا تأمين نيازهاي نسل حاضر، آيندگان را با تنگنا روبرو نسازد؟ از زمين به عنوان بستر اصلي توسعه و كليد همه فعاليت هاي بشري چگونه استفاده شود؟ توسعه و گسترش شهرها چگونه برنامه ريزي و جهت دهي شود تا پيوند شهر و طبيعت از هم جدا نشود؟ و… پاسخ به اين چون و چراها و توفيق انتخاب راهبردهاي منطقي در محدوده ي شهر، به ميزان توجّه ما به موضوع برنامه ريزي شهري بستگي دارد، كه هسته ي اصلي آن را برنامه ريزي كاربري زمين شهري تشكيل مي دهد.
2-12)كاربري زمين و برنامه ريزي شهري
موضوع زمين و چگونگي استفاده از آن همواره موضوع و بستر اصلي برنامه ريزي شهري بوده و در حقيقت سرنوشت نهايي طرح هاي توسعه ي شهري را چگونگي مداخله و نظارت بر نحوه ي استفاده از زمين رقم مي زند و همواره يكي از مسايل اساسي اجتماعي- اقتصادي و كالبدي در شهر نشيني معاصر را اين مقوله تشكيل داده است(هاشم زاده همايوني، 1379: 713).
هسته ي اصلي و عملي برنامه ريزي شهري، برنامه ريزي كاربري زمين است، كه نه تنها بيان كننده مقاصد يك اجتماع در مورد چگونگي استفاده از زمين مي باشد، بلكه راهنمايي براي جهت دادن به توسعه ي شهري است(سيف الديني، 1381: 165).
برنامه ريزي كاربري زمين شهري به منظور استفاده بهينه و مطلوب از اراضي براي فعاليّت ها و عملكردهاي مختلف شهري، همواره از بحث هاي اساسي در برنامه ريزي شهري و شهرسازي بوده است، به طوري كه در ادبيات شهري بسياري از كشورها، از جمله انگلستان، در بسياري از مواقع برنامه ريزي شهري را مساوي برنامه ريزي كاربري زمين مي دانند(عسگري و ديگران، 1381: 6).
برنامه ريزي كاربري زمين شهري، ساماندهي مكاني و فضايي فعاليّت ها و عملكردهاي شهري براساس خواست ها و نيازهاي جامعه ي شهري است و هسته ي اصلي برنامه ريزي شهري را تشكيل مي دهد(پور محمدي، 1382: 3؛ زياري،1381ب: 65).
به دليل تقاضاي روزافزون به زمين و رشد مناسبات سرمايه داري و اقتصاد زمين در شهرها و محدوديّت اين كالا، اراضي شهري به يكي از مؤلّفه هاي مهم ثروت اندوزي و تشديد نابرابري هاي اجتماعي در شهرهابدل شده است كه نياز به برنامه ريزي كاربري را در تمام شهرها مي طلبد. در واقع با توزيع مناسب كاربري ها، مطابق استانداردها، برقراري قوانين و سياست ها و اهداف و استفاده از روش هاي كارآمد مي توان اين موانع را از ميان برداشت(زياري، 1381ب: 64).
از اين رو يكي از مسائل مهم و اساسي در برنامه ريزي شهري استفاده ي بهينه از زمين و برنامه ريزي كاربري زمين شهري مي باشد و تخصيص زمين به كاربري هاي گوناگون در سطح شهر بايد به گونه اي باشد كه دسترسي به آنها براي تمامي افراد ساكن در شهر به بهترين شكل و كمترين هزينه امكان پذير باشد(عسگري و ديگران، 1381: 21).
با توجه به ارتباط تنگاتنگي كه برنامه ريزي كاربري زمين شهري و برنامه ريزي شهري دارد و در مواردي معادل برنامه ريزي شهري به كارگرفته مي شود، مي توان گفت برنامه ريزي زمين شهري، آمايش و ساماندهي فضاهاي شهري به منظور استفاده بهتر و كاراتر از زمين هاي شهري را در بر مي گيرد.
2-13)كاربري زمين در طرح هاي توسعه ي شهري ايران
بررسي كاربري زمين، از عوامل اصلي و مهم در طرح جامع شهري است. وضعيّت موجود كاربري زمين، در سير تكوين هر طرح شهري اساس كار محسوب مي شود(نورسام، 1975: 168).
تعيين كاربري هاي مناسب شهري در طرح هاي توسعه، غالباً به عنوان بخشي از برنامه ريزي شهري مورد مطالعه قرار مي گيرد، در حالي كه به دليل اهميت، حسّاس بودن و تعيين كننده بودن موضوع زمين، نياز به برنامه ريزي خاصّي دارد. جايگاه اين برنامه ريزي شهري هم در بعد سياستگزاري و هم اجرا مي بايد مورد نظر باشد(امين زاده، 1380: 96).
برنامه ريزي كاربري زمين شهري، اساس طرح هاي جامع، ساختاري- راهبردي و تفصيلي را تشكيل مي دهد. در غرب اصطلاح كاربري اراضي ابتدا نظارت دولت ها برنحوه ي استفاده از زمين و حفظ حقوق مالكيّت بود، ولي با گسترش شهرنشيني و رشد برنامه ريزي شهري و منطقه

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد رشد هوشمند، سلسله مراتب، اقتصاد بازار Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد توسعه شهر، ساختار شهر