منابع پایان نامه ارشد درمورد معناشناسی، زبان شناسی، بررسی دلالی

دانلود پایان نامه ارشد

معناشناسی علم الدلاله، علم المعنی گفته می شود. یعنی ارتباطی که بین واژه و معنا وجود دارد. (عمر، 1386: 19)
دلالت در اصطلاح منطقی ها عبارت است از حالتی که در آن از علم چیزی پی به چیز دیگر برده می شود . مثلا از خمیازه فردی می توان پی به خستگی آن فرد برد . اما در زبانشناسی ، دلالت صوتی مطرح است که به معنای پی بردن از یک صفت صوتی به یک پیام خاص است . مثلا مشاهده اصوات جهر و پی بردن به پیام خشم و غضب خداوند نسبت به بندگان .
دالّ همان دلیل و علت پدیده است و مدلول همان پدیده و اتفاق . در مثال بالا مدلول خستگی است و دال خمیازه است . خمیازه دال بر خستگی است .

معناشناسی و زبان شناسی
زبان شناسی علمی است که به مطالعه و بررسی روشمند زبان می پردازد. در واقع زبانشناسی می کوشد تا به پرسش های بنیادین همچون (زبان چیست ؟ زبان چگونه عمل می کند ؟ از چه ساخت هایی تشکیل شده است ؟ انسانها چگونه با یکدیگر ارتباط برقرار می کنند ؟)پاسخ دهد .
معناشناسی (Semantics) یکی از بخش های دانش زبان شناسی است که در سال های اخیر مورد توجه خاص زبان شناسان قرار گرفته است . معناشناسی به جهت پیوند نزدیکی که با عالم خارج دارد ، یکی از بخش های مهم زبان شناسی را تشکیل می دهد. (باقری ، 1380 : 183)
معناشناسی را می توان مطالعه علمی معنادانست یعنی مطالعه ای که به توصیف پدیده ها در چهارچوب یک نظام بپردازد . نقش اساسی علم معناشناسی این است که صور مختلف انتقال و تغییر و تحول معانی را بررسی کند . (مدرسی ، 1386 : 344) تاکید معناشناسی بر زبان است به این خاطر که زبان ، برای انسان اهمیت دارد . (عمر، 1386 : 19)
دلالت انواع مختلفی دارد که در اینجا به آن اشاره می شود :

دلالت صوتی
در دلالت صوتی ، صفات حروف مطرح است . به این معنا که هر حرفی دارای بار معنایی خاصی است که ترکیب برخی از حروف یک صفت منجر به تاکید آن صفت و البته تاکید آن معنا می شود . هر کدام از اصوات زبان ، دارای صفاتی هستند که هنگام پیدایش و خارج شدن حرف از مخرج خود ، بروز می کند و حروف با آن شناخته می شود . (پورفرزیب ، 1377 : 50)
علم اصوات (صوت لغوی) به مخرج و صفت ( جهر و همس و شدت ، رخوت ، اصوات متوسط ) حروف و کلمات می پردازد . ( النحاس ، 1445 :87)
آواها براساس لرزش یا عدم لرزش تارهای صوتی به هنگام تلفظ آنها به دو دسته ی آواهای مجهور (واکدار) و مهموس (بی واک) تقسیم می شود . در فصل های بعدی مفصلا و با ذکر شواهد مثال مختلف به آنها پرداخته خواهد شد .
دلالت صرفی
«دلالت صرفی» در زبان عربی از درون ساخت آوایی تعیین می شود. این برخلاف دیگر زبان هایی است که معمولا به پیشوند و پسوند در رسیدن به دلالت های جدید تکیه می کنند و میان لفظ و مدلول از خلال ساخت صرفی ارتباط وجود دارد . (یاسوف، 1388 : 258)
ساخت صرفی متشکل از مجموعه تکواژهای زبان و قواعد ترکیب آنها برای ساخت واژه هاست و موضوع مطالعه ، ساخت واژه یا واژه شناسی می باشد . واژه که محصول نهایی ساخت صرفی است از ترکیب تکواژه های زبان و قواعد صرفی ساخته می شود . هر زبان از تعداد زیادی تکواژ قاموسی (معنادار) و تعداد تکواژ دستوری تشکیل می شود . (زندی ، 1381 : 13)
علم صرف عبارتند از: علمی که تغییر و تبدیل کلمات به شکل های مختلف جهت افاده معنای خاص را مورد بحث و بررسی قرار می دهد (شرتونی، 1385 ، ج 4: 180) و علمی است که به وسیله آن، احکام بنا در ساختار و صیغه های مختلف کلمه ، مشخص می شود که هر کدام از آنها ، اهمیت فراوانی در تعیین معنای کلمه دارند . (الحازمی ، 1424 : 712)
صرف، بخشی از دستور زبان است که ساخت واژه را مورد تحلیل قرار می دهد . در ساخت واژه دولایه «تصریفی» و «اشتقاقی» وجود دارد . بنابراین ، صرف به هر دوی این لایه توجه دارد . در صرف «اشتقاقی» به آن بخش از ساخت توجه می شود که به خود واژه ها فارغ از نقش نحوی آن ، تعلق دارد و در واقع ساختی است که از طریق آن خود کلمه بدست میآید . در صرف «تصریفی» به بخشی از واژه پرداخته می شود که مستقیما با نقش نحوی آن سر وکار دارد . (مدرسی، 1386 : 213) در این قسمت، کوشش می شود که مجموعه تغییرات ساخت واژه به سبب نقش آن در جمله ، مورد مطالعه قرار گیرد .

دلالت نحوی
نحو زبان را می توان به نوعی هسته آن زبان انگاشت ، زیرا این «نحو» است که معنا را به صورت مادی یعنی آواها و نشانه های نوشتاری پیوند می دهد . (فالک ، 1371 : 243) در حقیقت نحو دستگاهی از قواعد زبان است که آوا و معنا را به طریقی خاص ، به هم مربوط می کند . مجموعه قواعد و قوانین ترکیب واژه های نحو به اهل زبان این امکان را می دهد تا بتوانند تمام جمله های دستور زبان خود را تولید کنند . لذا نحو وظیفه خلاقیت جمله های نا محدود زبان را بر عهده دارد. (باقری ، 1380 : 144)
به طور کلی نحو اسلوبی را بررسی می کند که واژه ها بر اساس آن ، با هم ترکیب شده ، واحدهای بزرگتری که جمله باشد را می سازند . در هر زبان ، همنشینی واژه ها بر روی زنجیره گفتار برای ساختن واحدهای بزرگتر طبق قواعد خاصی صورت می گیرد . از دیدگاه طرفداران دستور زایا- گشتاری ، جملات هر زبان ، دارای سه بخش معنایی ، آوایی و نحوی می باشد که بخش نحوی ارتباط دهنده و بین دو بخش معنایی و آوایی است . نحو و معنا در ارتباط تنگانگی با یکدیگر هستند ، هرکجا ارتباط همنشینی در میان باشد ، ساختار نحوی وجود دارد . در واقع نحو دستیابی به معنا را میسر می سازد . (شعیری ، 1381 : 142)

دلالت واژگانی (لغوی)
دلالت واژگانی ، اصطلاحی است که به معنی حقیقی (اصلی) کلمه یا معنای مجازی با ذکر مترادف، متضاد و شمول معنایی می پردازد. (عکاشه ، 1432 : 157) معناشناسان بر پایه نگرش خاص خود تعریف های متفاوتی از معانی واژه ها ارائه داده اند . برخی معتقدند واژه ها معانی ثابت و مشخصی دارند و برخی نیز به متغیربودن معانی اعتقاد دارند . (پهلوان نژاد ، 1387 : 112)

1-2- پیشینه ی تحقیق
توضیح مختصر دربارهی پژوهشهای انجام شدهی قبلی در ارتباط با پایاننامه:
درمورد موضوع بررسی دلالی سوره ی واقعه و الرحمن پژوهشی صورت نگرفته ؛ امّا موضوعات مشا به آن به صورت کلی مطرح شده است .
دستور زایا- گشتاری : (یکی از رویکردهای بررسی نحو زبان است که توسط نوام چامسکی تبیین شده است . تدوین این دستور با نگارش کتاب ساخت‌های نحوی(۱۳۵۷) توسط چامسکی آغاز شد.)

پایان نا مه :
1- دلالت صوت درقرآن کریم : ماجد نجاریان، مقطع دکترا ، دانشگاه اصفهان ،1385-بیشتر به تاثیر آوا و صوت بر روی آیات قرآن پرداخته است و قائل به این موضوع است که آوا در قرآن چهره ای متمایز در هماهنگی هنری ، نمودی از تصویرپردازی معانی قرآن و نشانة اعجاز اسلوبی و بیانی والای آن به شمار می رود . از این روست که هر کلمه از قرآن و بلکه هر حرف و آوای آن در بهترین جای ممکن قرار گرفته است .
2- معناشناسی علم ، مرضیه قدمی ،1388- موضوع این پایان نامه با « معناشناسی علم در قرآن » به بررسی واژة علم با روش معناشناسانه می‌پردازد . این شیوه تحقیق در معناشناسی واژگان قرآن سابقة چندانی ندارد و کارهای ایزوتسو1 با عنوان مفاهیم اخلاقی در قرآن و خدا و انسان و جهان در قرآن به عنوان نخستین تحقیقات در این زمینه محسوب می‌شود. بعد از ایزوتسو نیز برخی شاگردان او مانند ماکینو شینیا2 تحقیقات او را هرچند به طور ناقص ادامه داده‌اند . روش معناشناسی که در این پایان‌نامه به کار برده شده است ، بسیار متفاوت از تحقیقاتی است که تا پیش از این انجام شده است . این معناشناسی بیش تر بر مباحث سنتی با پاره ای از ابتکارات مبتنی است .
3- معناشناسی شیطان ، ابراهیم قاهری ،1386- با ذکر و توصیف مکاتب و نظریات مختلف زبانشناسی و معناشناسی به بحث اشتقاقی (نحوی) واژه ی شیطان پرداخته است و تاحدودی به موضوع واژگانی آن نیز پرداخته است . البته سیر تاریخی و انتقالی واژه در تمدن های مختلف را مورد بررسی قرار داده است ).
4- معنا شناسی قرب ، زهرا لطفی ، 1388 – واژه قرب در این تحقیق واژه ای اصلی و کانونی است؛ اما به آن بسنده نشده و حوزه معنایی آن هم که شامل مترادف ها ، متضادها و مجاورها ی آن است ، بررسی شده است . قرب در این تحقیق هم معناشناسی تاریخی شده و هم توصیفی .
5- بررسی دلالی و معنایی در سوره ابراهیم (ع) و یوسف (ع) ، لیلا قربانپور ، مهر 1391.و موارد بسیار دیگر از معناشناسی که همگی آنها از نوع معناشناسی تاریخی و توصیفی می باشد ودرآنها به مشتقات کلمات مطرح شده و معناهای مختلف آنها از زمان جاهلیت پرداخته اشده است .

مقاله:
محمدباقر سعیدی روشن ، متن وفرامتن ،1387
دراین مقاله نویسنده به این نکته اشاره دارد که بافت و سیاق و ساخت صرفی و نحوی و آوائی برای رسیدن به معنای اصلی کلمات تاثیر بسزائی دارد .

1-3- حدود پژوهش
ازآنجا که قرآن دارای 114 سوره ودارای مضامین وموضوعات مختلفی است برای پرهیز ازکلی گویی با کمک استاد محترم راهنما موضوع دلالت ومعناشنا سی سوره ی واقعه والرحمن را انتخاب شد .

1-4- سؤال‏های پژوهش
1-استفاده از معناشناسی و دلالت چه اندازه در فهم آیات دو سوره واقعه و الرحمن تأثیر دارد ؟
2- آیا هماهنگی بین صوت ( جهر و همس و رخوت و … ) وسیاق متن ،در قرآن لحاظ شده است ؟
3- هماهنگی بین صوت و سیاق آیات قرآن چه تاثیری بر مخاطب دارد ؟

1-5- فرضیه های پژوهش
میان کلمات وجملات قرآن پیوستگی معنائی برقرار است وهر واژه جایگاه خاص خود را دارد و معنای خود را در ارتباط با سایر واژگان بدست می آورد .درسوره ی واقعه و الرحمن ساخت صوتی ، صرفی ، نحوی و دلالی در تعیین معنا موثر است . معنای واژگان دراین سوره براساس بافت وسیاق روشن می‌شود . برای رسیدن به معنا و مقصود آیات ، مباحث زبانشناسی و مکاتب مطرح در این علم و نظریات اثبات شده ، هم در زبانشناسی و هم در حوزه ی معناشناسی باید مورد
بررسی قرار بگیرد . بعلاوه مطالعه و بررسی دلالت و انواع آن و صفات حروف (جهر و همس و شدید و متوسط) و به کارگیری موردی آنها بر روی آیات قرآن خود کمک شایانی به کشف هماهنگی آیات و معنای آن با مفهوم صفات حروف می کند . یکی از جنبه های شگفت آور سوره های قرآن کریم ، اصوات و آواهای آن است که کاملا هماهنگ با متن و سیاق کلام می باشد . صامت هاو مصوت ها در این دو سوره مورد بررسی قرار گرفته اند که هر یک از این پدیده های صوتی و آوایی با موضوعات مختلف معنا و تعبیر و دلالت خاصی را در بر دارد و هر ذهنی را به خود مشغول می دارد . گاه تکرار مصوت ها معنای خشم و عذاب و عظمت و گاه معنای بخشش و عفو و رحمت و گاه ذلت و رنج و سختی می دهد . مثلا حرف سین که از اصوات همسی است و بار معنایی آرامش را به همراه دارد .

1-6- اهداف پژوهش
قرآن دارای والاترین متن ادبی است و از جانب خداوند برای القای پیامی نازل شده است . هدف پژوهش بررسی دلالی و معنائی واژگان و عبارتهای دو سوره ی واقعه و الرحمن است تا با کشف و استخراج معنای قرآن به پیام مورد نظر درآیات قرآن دست یابیم .
پیام هر آیه گاه می تواند مفهوم رحمت و بخشش داشته باشد و گاه می تواند مفهوم خشم و غضب و گاه ارشاد و انذار وگاه وعده جهنم . علم معناشناسی و دلالت کمک شایانی به شفافیت پیام آیات قرآن کرده است و هماهنگی و انسجام را بین مفهوم و متن ایجاد نموده است . از میان سوره های مختلف که هر کدام دارای جایگاه ویژه ای در معنا هستند ، دو سوره واقعه والرحمن به خاطر اهمیت والایی که در دلالت دارند مورد بررسی قرار می گیرند ، و به جهت اهمیت و تاثیری که دلالت های مختلف (صوتی، صرفی ، نحو و واژگانی) می توانند بر معنای آیات قرآن کریم داشته باشند ، این دو سوره مورد تحلیل و بررسی قرار می گیرند . در دلالت صوتی ، نقش مصوت ها به عنوان کوچکترین واحد زبانی ، صامت ها و صفات حروف اعم از جهر، همس ، شدت ، رخوت و متوسط توجه شده است . نیز تلاش شده تا با طرح برخی از قواعد و ساختارهای کلمه (صرف) و ساختار جمله (نحو) جایگاه و اهمیت این دو ساختار، جه

پایان نامه
Previous Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد معناشناسی، معنای اصلی، موسیقی کلام Next Entries منابع پایان نامه ارشد درمورد زبان شناسی، ساخت گرایی، نشانه شناسی